News
Լրահոս
News
Շաբաթ
Դեկտեմբեր 16
Տեսնել լրահոսը


Արենիի քարանձավը Աստծու կողմից նվեր է հայ հնագետներին, ասում է Բորիս Գասպարյանը՝ Արենի 1 քարանձավի արշավախմբի ղեկավարը: Սա այն նույն անձավն է, որտեղ գտել էին աշխարհի ամենահին կոշիկը (ֆոտոռեպորտաժ):

«Օրգանական նյութն այստեղ լավ է պահպանվում հատուկ միկրոկլիմայի շնորհիվ: Այդ ժամանակաշրջանի բնակավայրեր կան մոտակայքում, նրանք մեզ ծանոթ են, սակայն դրանցում օրգանական մնացորդներ չեն պահպանվել: Իսկ այստեղ դրանք շատ լավ պահպանվել են: Եթե նայեք կոշիկին, կթվա, թե այն երեկ են կարել: Եվ դա մեզ անմիջական պատկերացում է տալիս այդ մարդկանց կենցաղի, տնտեսական կյանքի, լանդշաֆտային մտածելակերպի մասին: Դա անգնահատելի հնագիտական սկզբնաղբյուր է»,- բացատրում է հնագետը:

Արփա գետի ձախ ափի կիրճում՝ այնտեղ, որտեղ Նորավանքն է, կա մի քանի կարստային տեսակի քարանձավ: Արենի 1-ը կամ Թռչունների քարանձավը դրանց շարքում առաջինն է: Երբ մայրուղուց թեքվում ես կամուրջ, առաջին բանը որ տեսնում ես, ռեստորանն է: Քարանձավը թաքնված է ռեստորանի հետեւի ժայռերում:

 

Դրա մուտքը ծածկված է մեծ քարերով, եւ դժվար է կռահել, որ այնտեղ ներսում մի ամբողջ ապարանք է: Ասում են, որ ռեստորանի նախկին տերը մահացել է, երբ որոշել է մեծացնել ռեստորանի տարածքը քարանձավի սրահներից մեկի հաշվին: Տեղաբնակները կարծում են, որ դա անձավի ոգիների ձեռքի գործն է:

Բորիս Գասպարյանն ասում է, որ քարանձավը միշտ մարդկանց համար խորհրդավոր տեղ է եղել, դեպի անդրշիրիմյան կյանք տանող դարպաս: Քարանձավում փակվել է Սասնա ծռեր էպոսի Փոքր Մհերը: Քարանձավում թաքնվում էին նաեւ մեռնող ու հարություն առնող աստվածները:

«Պեղումները սկսվել էին 2017-ին, եւ առաջին փորձնական հետազոտությունները հաջողությամբ ավարտվեցին, բացահայտվեց գինեգործարանի մի մասը,- պատմում է Բորիս Գասպարյանը,- մենք հասկացանք, որ բախտներս բերել է»:

Փորձնական պեղումները վերածվեցին համակարգված հետազոտությունների եւ շարունակվեցին մինչեւ 2014 թվականը: Հիմա ժամանակավոր դադար է տրվել, եւ գիտնականներն աշխատում են քարանձավում հայտնաբերված նյութի հետ: 

Երբ կարասները բացել էին, դրանցում խաղողի վազի ճյուղ եւ եղեգնից ձողեր էին գտել: Իհարկե, գիտնականները չէին կարող չհիշել Քսենոփոնին, որի նկարագրության համաձայն՝ Հայաստանում գինին խմում էին մեծ անոթներից եղեգնյա ձողերի օգնությամբ: Դա էլ հնագետներին դրդել էր այն մտքին, որ այստեղ հնձան է եղել: Իսկ հետագա պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել էին ճզմած խաղողի հետքեր՝ կորիզ եւ կաշի: Կարասների մնացորդների քիմիական անալիզը ցույց էր տվել, որ դրանցում ալկոհոլ պարունակող նյութ է եղել:

Բորիս Գասպարյանի խոսքով՝ այդ հնձանը 6000 տարեկան է, դրա պատմությունը սկիզբ է առնում մ.թ.ա 4-րդ հազարամյակի վերջից:

Հետագա պեղումները ցույց տվեցին, որ քարանձավը հնագույն ծեսի վայր է եղել, իսկ գինու արտադրությունը՝ դրա մի մասը: Այդ մասին են հուշում քարանձավում գտած մարդկային մնացորդները. անգամ գինու մեծ կարասում մարդու մատ են գտել, ինչը վկայում է զոհաբերության բարդ ծիսակարգի մասին: Ընդ որում, կարելի է վստահությամբ պնդել, որ մոտակայքում ապրած մարդիկ լավ հողագործներ եւ խաղողագործներ են եղել:

Արենի 1 քարանձավը բրոնզի եւ քարի դարում մոտ 1000 տարի սրբավայր է եղել՝ մոտավորապես մինչեւ մ.թ.ա. 3400 թվականը: Հետո այն օգտագործել են տարբեր ինտենսիվությամբ, իսկ Միջնադարում ծառայել է որպես Նորավանքի թաքստոց:

Մենք քարանձավից դուրս ենք գալիս, եւ Բորիս Գասպարյանը ցույց է տալիս վայրը, որտեղ գտել են ամենահին կոշիկը (մ.թ.ա. 3627-3377 թթ.), որն այսօր պահվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում:

Այստեղ գտնվում է բնակելի հատվածը: Ենթադրաբար, այստեղ ապրել են սրբավայրի պահապանները եւ նրանք տարբեր արհեստներով են զբաղվել: «Այսինքն՝ մենք գործ ունենք հին արեւելյան տաճար-տնտեսության հետ, երբ տաճարին կից գործում էր տնտեսվարող մաս, որն անդրշիրիմյան կյանքն ապահովում էր անհրաժեշտ բաներով»,- ասում է Բորիս Գասպարյանը:

!
Այս նյութը հասանելի է նաև   English, Русский and Türkçe
Տպել
Կարդացեք նաև
Ամբողջ
«Հայի աչքերով»․ Իռլանդացիները կատակասերներ են. Էլ ո՞վ կարող էր քվեարկել, որ «հնդկահավը» ներկայացնի իրենց երկիրը
Վահան Ստեփանյանը մեկ տարի ապրել է Իռլանդիայում...
«Հայի աչքերով»․ Ավստրալացիներն անկեղծորեն կարծում են, որ հենց կենդանիներն են Երկրի տերերը (ֆոտո)
Դիանա Հակոբյանը 2 տարի ապրել է Թաունսվիլում ու հասկացել է մեկ բան...
Անավարտ պատերազմում ընկածների հիշատակին (մաս 6)
4 օր հայ զինծառայողները երկարատեւ եւ թեժ մարտերում կպաշտպանեն մեր անվտանգությունը, մեր հողերը...
«Հայի աչքերով». Դուբայում եւ Աբու Դաբիում որոշ բանկոմատներ ոսկու ձուլակտորներ են տալիս (Ֆոտո)
Աննա Ղազարյանը արդեն 4 տարի ապրում և աշխատում է Աբու Դաբիում...
Անավարտ պատերազմում ընկածների հիշատակին (մաս 5)
4 օր հայ զինծառայողները երկարատեւ եւ թեժ մարտերում կպաշտպանեն մեր անվտանգությունը, մեր հողերը...
«Հայի աչքերով». Կարեւոր էր Ցեղասպանության թեմայով մագիստրոսական ատենախոսությունը հենց Թուրքիայում պաշտպանել
Մեր ամենամեծ մոլորությունը այն համոզմունքն է, որ բոլոր թուրքերը Հայոց ցեղասպանության մասին լավ իրազեկված են...
Ամենաշատ
Ֆոտոռեպորտաժներ
Partner news