Անտառների և դեգրադացված հողերի վերականգնումը կարող է միաժամանակ նպաստել պարենային անվտանգության ամրապնդմանը և կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարին։ Նման եզրակացությանն են հանգել «Աշխարհի անտառների վիճակը-2026» (SOFO) զեկույցի հեղինակները, որը պատրաստել է ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը (FAO)։

Կազմակերպության տվյալներով՝ անտառները զբաղեցնում են մոտ 4,14 միլիարդ հեկտար, կամ ցամաքի տարածքի մոտ 32 տոկոսը։ Դրանք կլանում և պահպանում են ածխածնի զգալի ծավալներ և ցամաքային կենդանիների ու բույսերի տեսակների մոտ 80 տոկոսի կենսամիջավայրն են։

Միևնույն ժամանակ, 1990 թվականից ի վեր մոլորակի անտառների տարածքը կրճատվել է 489 միլիոն հեկտարով։ Թեև անտառահատումների տեմպերը աստիճանաբար նվազում են, խնդիրը շարունակում է մնալ լայնածավալ։ Եթե 1990–2000 թվականներին տարեկան կորչում էր մոտ 17,6 միլիոն հեկտար անտառ, այնուհետև 2015–2025 թվականներին այդ ցուցանիշը նվազել է մինչև 10,9 միլիոն հեկտար։

Բացի հատումներից, անտառներին սպառնում են բնական հրդեհները, վնասատուները, հիվանդությունները և եղանակային ծայրահեղ երևույթները։ Ամեն տարի հրդեհներն ազդում են մոտ 127 միլիոն հեկտար անտառային տարածքների վրա, ևս առնվազն 50 միլիոն հեկտար տուժում է միջատներից, հիվանդություններից և անբարենպաստ եղանակային պայմաններից։

FAO-ն գնահատում է, որ հողերի և անտառների վերականգնման ոլորտում անգործության տարեկան տնտեսական հետևանքները կարող են հասնել մինչև 6,3 տրիլիոն դոլարի։ Միաժամանակ, ավելի քան 1 միլիարդ հեկտար դեգրադացված հողերի վերականգնումը կարող է տարեկան մինչև 1,8 տրիլիոն դոլարի պոտենցիալ տնտեսական օգուտ ապահովել։

Կազմակերպության գնահատմամբ՝ 15 տարվա ընթացքում հողերի դեգրադացիայի և երաշտի դեմ պայքարի համար 2,6 տրիլիոն դոլարի ներդրումները կարող են ապահովել սոցիալական վերադարձ, որը ութ անգամ կգերազանցի ներդրումների ծավալը։ Բարենպաստ պայմաններում յուրաքանչյուր ներդրված դոլարը կարող է մինչև 30 դոլար ապահովել։

Զեկույցում նշվում է, որ 91 երկրի և տարածաշրջանի կառավարություններ, որոնց տարածքում գտնվում է աշխարհի անտառների մոտ 69 տոկոսը, ավելի քան 190 միլիոն հեկտար վերականգնելու պարտավորություններ են ստանձնել։ FAO-ն խոշոր նախագծերից առանձնացնում է Սահարայում և Սահելում իրականացվող «Մեծ կանաչ պատը», Չինաստանի «Երեք հյուսիս» ծրագիրը, ինչպես նաև Արգենտինայի, Բրազիլիայի և Պարագվայի Ատլանտյան անտառի եռակողմ պակտը։

Սակայն փաստացի վերականգնումն առայժմ ընդգրկում է հայտարարված տարածքների միայն մոտ 23 տոկոսը։ FAO-ն նշում է, որ երկրները հիմնականում հաշվետվություն են ներկայացնում վերականգնված տարածքների չափերի մասին, մինչդեռ նման նախագծերի սոցիալ-տնտեսական հետևանքները և կենսաբազմազանության վրա դրանց երկարաժամկետ ազդեցությունը շատ ավելի հազվադեպ են գնահատվում։

Զեկույցի հեղինակներն առաջարկում են կենտրոնանալ չորս ուղղությունների վրա՝ բնիկ ժողովուրդների և տեղական համայնքների իրավունքների պաշտպանություն, լանդշաֆտների վերականգնման համալիր պլանավորում, երկարաժամկետ ներդրումների ներգրավում և պետական մարմինների համակարգված աշխատանք՝ արդյունավետ օրենսդրության առկայության պայմաններում։