նախընտրելի դարձնել
Հարավաֆրիկացի իրավաբան և ՄԱԿ մարդու իրավունքների հարցերով նախկին գերագույն հանձնակատար Նավանեթհեմ Փիլեյը, որը ստացել է 2026 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը, ԱՄՆ պատժամիջոցները Միջազգային քրեական դատարանի (ՄՔԴ) դեմ անվանել է տագնապալի ազդանշան միջազգային արդարադատության համար։
Գերմանական tagesthemen ծրագրի հարցազրույցում նա նաև ընդգծել է ռազմական հանցագործությունների և միջազգային իրավունքի խախտումների համար պատասխանատվության ենթարկելու կարևորությունը։
Փիլեյը հայտարարել է, որ մրցանակի շնորհումն իր համար անակնկալ է եղել և կօգնի հանրության ուշադրությունը հրավիրել միջազգային դատական հաստատությունների աշխատանքի վրա։
«Այս մրցանակը մարդկանց հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե որքան կարևոր է միջազգային արդարադատության ապահովման ուղղությամբ կատարվող աշխատանքը», — նշել է նա։
Փիլեյը, որը նախկինում եղել է Հաագայում ՄՔԴ դատավոր, խիստ է արտահայտվել դատարանի և նրա աշխատակիցների նկատմամբ ամերիկյան պատժամիջոցների դեմ։
«Տխուր է, երբ մի երկիր, որն այս դատարանի մասնակից չէ, միակողմանիորեն նման պատժամիջոցներ է սահմանում։ Շոկային է նաև այն, որ դատավորներին պատժում են իրենց կայացրած որոշումների համար», — հայտարարել է նա։
Փիլեյի խոսքով՝ չնայած արտաքին ճնշմանը և խոչընդոտներին, նա շարունակում է ՄՔԴ-ն համարել հաջողված միջազգային հաստատություն։ Նա ընդգծել է, որ գիտի, թե որքան կարևոր է նրա աշխատակիցների աշխատանքը, ինչպես նաև Եվրոպայի և Աֆրիկայի բազմաթիվ երկրների կողմից դատարանին ցուցաբերվող աջակցությունը։
Փիլեյը ՄՔԴ դատավորի պաշտոնը զբաղեցրել է 2003–2008 թվականներին, իսկ հետո՝ 2008-ից 2014 թվականներին, եղել է ՄԱԿ մարդու իրավունքների հարցերով գերագույն հանձնակատար։ Ավելի վաղ նա աշխատել է որպես փաստաբան Հարավային Աֆրիկայում, պաշտպանել է ապարտեիդի հակառակորդներին և հանդես եկել խոշտանգումների դեմ։ Հարցազրույցում նա նաև պատմել է, որ իր մասնագիտական ընտրության վրա ազդել են Նյուրնբերգյան դատավարությունները, որոնք ցույց են տվել, որ պատասխանատվության կարող են ենթարկվել ոչ միայն զինվորականները, այլև քաղաքական ղեկավարները։
Պատասխանելով Իսրայելում և պաղեստինյան տարածքներում իրավիճակի վերաբերյալ իր աշխատանքի հետ կապված քննադատությանը՝ Փիլեյը հայտնել է, որ իր ղեկավարած ՄԱԿ հանձնաժողովը ստուգել է փաստերը և եզրակացությունները հիմնել վկայությունների ու փաստաթղթային նյութերի վրա։ Նա մերժել է կողմնակալության մեղադրանքները և ընդգծել, որ հանձնաժողովի եզրակացությունները պետք է գնահատվեն ներկայացված ապացույցների հիման վրա։
Միևնույն ժամանակ, Փիլեյը խոստովանել է, որ ՄԱԿ Միջազգային դատարանը դեռ պետք է կայացնի վերջնական որոշումը Իսրայելի դեմ ցեղասպանության հայցի վերաբերյալ։ Նա նաև հիշեցրել է ՄՔԴ-ի կողմից տրված Իսրայելի ղեկավարների և ՀԱՄԱՍ ներկայացուցիչների ձերբակալության օրդերների մասին և ընդգծել, որ հետաքննություններն ու դատական գործընթացները պետք է իրականացվեն նաև զինված հակամարտություններից հետո։
Նրա կարծիքով՝ միջազգային արդարադատությունն անհրաժեշտ է ոչ միայն մեղավորների պատասխանատվությունը հաստատելու, այլև զոհերի և բռնությունը վերապրածների նկատմամբ արդարությունը վերականգնելու համար։
