ՄԱԿ-ի կենսաբազմազանության COP17 համաժողովում, որը կանցկացվի Երևանում հոկտեմբերի 19–30-ը, կքննարկվեն երեք միջազգային պայմանագրային մեխանիզմների շրջանակում ընդգրկված հարցեր։ Հայաստանը՝ որպես հյուրընկալող կողմ և նախագահող երկիր, մտադիր է նպաստել արդյունավետ և թափանցիկ բանակցային գործընթացին, մասնակիցների դիրքորոշումների մերձեցմանը և բոլոր կողմերի համար ընդունելի լուծումների որոնմանը։ Դրա մասին այսօր՝ հոկտեմբերի 14-ին, հայտարարել է Հայաստանի արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի փոխնախարար Ռոբերտ Աբիսողոմոնյանը։

Ըստ նրա՝ COP17-ը նախորդ Կողմերի համաժողովների համեմատ առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ դրա շրջանակում առաջին անգամ Կունմին-Մոնրեալի կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակային ծրագրի իրականացման հավաքական առաջընթացի գլոբալ գնահատում կանցկացվի։ Ծրագիրն ընդունվել է 2022 թվականին Մոնրեալում անցկացված ՄԱԿ-ի Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի Կողմերի 15-րդ համաժողովում։ Այն նախատեսում է 23 թիրախային ցուցանիշ՝ ուղղված մինչև 2030 թվականը կենսաբազմազանության կորստի կասեցմանն ու հակադարձմանը, ինչպես նաև ձևավորում է աշխարհի ընդհանուր տեսլական, որտեղ մինչև 2050 թվականը մարդիկ ապրում են բնության հետ ներդաշնակ։ «Այժմ միջազգային հանրությունը մոտենում է այս շրջանակային ծրագրի իրականացման միջանկյալ փուլին, և Երևանում առաջին անգամ դրա կատարման առաջընթացի գնահատում կանցկացվի»,- նշել է Աբիսողոմոնյանը։

Ինչպես պարզաբանել է փոխնախարարը, գլոբալ գնահատման ընթացքում պետությունները պետք է համատեղ գնահատեն, թե որքանով են կատարվում իրենց ստանձնած պարտավորությունները, որտեղ է արդեն արձանագրվել առաջընթաց, ինչ բացեր են դեռ պահպանվում և ինչ լրացուցիչ գործողություններ են անհրաժեշտ՝ մինչև 2030 թվականը համաձայնեցված նպատակներին հասնելու համար։ Հայկական նախագահության համար այս գործընթացը կարևոր է ոչ միայն որպես ձեռք բերված արդյունքները գնահատելու հնարավորություն։ Այն պետք է օգնի նաև որոշել առաջիկա տարիների հետագա քայլերը։ «Մենք կձգտենք, որպեսզի Երևանում ձևավորվի հետագա առաջընթացի, քաղաքական պարտավորությունների ամրապնդման, իրականացման միջոցների ընդլայնման, միջազգային համագործակցության խորացման, ինչպես նաև պետությունների հաշվետվողականության բարձրացման և դրանց ներուժի զարգացման հստակ և հիմնավորված պատկերացում»,- հայտարարել է Աբիսողոմոնյանը։

Գլոբալ գնահատմանն անմիջականորեն առնչվում են կենսաբազմազանության պահպանման ազգային ռազմավարությունների և գործողությունների ծրագրերի իրականացման հարցերը։ Աշխատանքի անհրաժեշտ ուղղությունների թվում Աբիսողոմոնյանը նշել է մոնիտորինգի համակարգերի կատարելագործումը, ազգային զեկույցների պատրաստումը և համադրելի տվյալների առկայությունը։ Այդ գործիքներն անհրաժեշտ են, որպեսզի պետությունները կարողանան գնահատել սեփական պարտավորությունների կատարումը, ներկայացնել ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքները և որոշել այն ուղղությունները, որտեղ լրացուցիչ ջանքեր են պահանջվում։

COP17-ի ևս մեկ առանցքային հարց կլինի Կունմին-Մոնրեալի կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակային ծրագրի իրականացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների մոբիլիզացումը։ Ինչպես ընդգծել է փոխնախարարը, ծրագրի իրականացումը զգալի ֆինանսական միջոցներ է պահանջում։ Մասնավորապես, ֆինանսավորում է անհրաժեշտ զարգացող երկրների ներուժի ամրապնդման, պահպանվող տարածքների կառավարման, էկոհամակարգերի վերականգնման և նոր տեխնոլոգիաների կիրառման համար։ Համաժողովի ընթացքում մասնակիցները կքննարկեն ռեսուրսների մոբիլիզացման ռազմավարությունները, ֆինանսական մեխանիզմների արդյունավետությունը, ֆինանսավորման հասանելիությունը, ինչպես նաև միջազգային համագործակցության ընդլայնմանն առնչվող այլ հարցեր։

Բանակցությունների ևս մեկ կարևոր ուղղություն կլինի գենետիկական հաջորդականությունների վերաբերյալ թվային տեղեկատվության օգտագործումից ստացվող օգուտների արդար և հավասար բաշխումը։ Խոսքը գենետիկական ռեսուրսների վերաբերյալ թվային տեղեկատվության մասին է, որն օգտագործվում է, մասնավորապես, գիտական հետազոտություններում և մշակումներում։ COP17-ում նախատեսվում է քննարկել օգուտների բաշխման բազմակողմ մեխանիզմի հետագա գործառույթներն ու արդյունավետությունը՝ ներառյալ Կալիի հիմնադրամը։ Այդ մեխանիզմը ձևավորվել է 2024 թվականին Կոլումբիայի Կալի քաղաքում անցկացված Կողմերի 16-րդ համաժողովի պայմանավորվածությունների շրջանակում։ Կալիի հիմնադրամը նախատեսված է գենետիկական ռեսուրսների վերաբերյալ թվային տեղեկատվության օգտագործումից ստացվող օգուտների արդար բաշխմանը նպաստելու և կենսաբազմազանության պահպանման նպատակներին աջակցելու համար։

Համաժողովի օրակարգում առանձնահատուկ տեղ կզբաղեցնեն նաև կենսաբազմազանության և կլիմայի փոփոխության փոխկապակցության, ինչպես նաև կենսաբազմազանության և առողջապահության միջև կապի հարցերը։ Բացի դրանից, մասնակիցները կքննարկեն բնապահպանական գործունեությանը բնիկ ժողովուրդների և տեղական համայնքների մասնակցության, պետությունների կարողությունների զարգացման, տեխնոլոգիական համագործակցության և բնության պահպանության միջոցների արդյունավետության բարձրացմանն առնչվող հարցեր։ Այսպիսով, COP17-ի բանակցային օրակարգն ընդգրկում է ինչպես արդեն ընդունված միջազգային պարտավորությունների կատարման գնահատումը, այնպես էլ սահմանված նպատակներին հետագա առաջընթացի համար անհրաժեշտ գործնական գործիքները։

ՄԱԿ-ի Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի Կողմերի 17-րդ համաժողովից (COP17) բացի, Երևանում նաև միջազգային արձանագրությունների կողմերի ևս երկու հանդիպումներ կանցկացվի։ Առաջինը Կենսանվտանգության մասին Կարթախենայի արձանագրության կողմերի 12-րդ հանդիպումն է։ Այն կարգավորում է ժամանակակից կենսատեխնոլոգիայի կիրառմամբ ստացված կենդանի ձևափոխված օրգանիզմների անվտանգ գործածության հարցերը։ Երկրորդը՝ Գենետիկական ռեսուրսների մատչելիության և դրանց օգտագործումից ստացվող օգուտների արդար և հավասար հիմունքներով համատեղ օգտագործման մասին Նագոյայի արձանագրության կողմերի վեցերորդ հանդիպումն է։ Այս արձանագրությունը սահմանում է գենետիկական ռեսուրսների մատչելիության և դրանց օգտագործումից ստացվող օգուտների բաշխման համապատասխան միջազգային կանոնները։

Այսպիսով, Երևանում միաժամանակ կքննարկվեն երեք միջազգային պայմանագրային մեխանիզմների օրակարգեր։ Աբիսողոմոնյանն ընդգծել է, որ այս պայմաններում Հայաստանի խնդիրն է ապահովել բանակցությունների արդյունավետությունը, թափանցիկությունն ու ներառականությունը, նպաստել մասնակիցների դիրքորոշումների մերձեցմանը, առաջադրել տարբեր մոտեցումների միջև կապող օղակ դառնալու ունակ առաջարկներ և գտնել լուծումներ, որոնք ընդունելի կլինեն բոլոր կողմերի համար։

Եզրափակելով՝ փոխնախարարը շեշտել է, որ նախագահության հաջողությունը չի կարելի գնահատել բացառապես ընդունված որոշումների քանակով։ Նրա կարծիքով՝ ոչ պակաս կարևոր են այդ որոշումների բովանդակությունը, դրանց իրագործման հնարավորությունների իրատեսականությունը և այն վստահությունը, որը մասնակիցները կկարողանան ձևավորել համատեղ աշխատանքի և որոշումների ընդունման ընթացքում։ Հենց այդ գործոնները, բանակցությունների արդյունքների հետ մեկտեղ, նշանակություն կունենան համաժողովի արդյունքների և կենսաբազմազանության պահպանման միջազգային պարտավորությունների հետագա կատարման գնահատման համար։