նախընտրելի դարձնելԼեռնահանքարդյունաբերության ոլորտը պետք է առաջամարտիկ դառնա բաց բաժնետիրական ընկերությունների կայացման գործում։ Այս մասին հոկտեմբերի 17-ին Ծաղկաձորում անցկացվող «Mining Armenia Forum 2026»-ի ընթացքում հայտարարել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։
«Լեռնահանքարդյունաբերության ոլորտը շահագործող է, այսինքն՝ տեխնոլոգիական գործընթաց իրականացնող, որովհետև ակնհայտ է, որ հանքարդյունաբերությունը խոր գիտելիքներ ու խոշոր ներդրումներ է պահանջում, և այն հնարավոր չէ իրականացնել մեկ մարդու կամ մեկ ընկերության ուժերով։ Սա բավականին բարդ գործունեության տեսակ է, որտեղ պետությունն ու ներդրողները համագործակցում են։ Ինձ համար անգամ զարմանալի էր նկատել, որ որքան շատ է պետությունն իրեն ներգրավված համարում, այնքան ավելի դրական է դա ընկալվում։ Վերջին տարիներին մենք որոշակի քայլեր արեցինք այս ուղղությամբ, սակայն դրանք ինստիտուցիոնալ բնույթ չունեին։
Հայաստանը բաժնեմաս ունի լեռնահանքային մի քանի ընկերություններում, սակայն սա այն մոտեցումը չէ, որին մենք ձգտում ենք, քանի որ ցանկանում ենք ապահովել համակարգված ու ինստիտուցիոնալ լուծումներ, որոնք կլուծեն մի շարք կարևոր հարցեր։ Խոսքը հանքարդյունաբերության ոլորտում բաց բաժնետիրական ընկերության ինստիտուտի կայացման մասին է՝ նկատի ունեմ ֆոնդային բորսաներում ընկերությունների լիստինգի գործընթացը», — նշել է Փաշինյանը։
Նրա խոսքով՝ կա երեք գործոն, որոնց առկայության դեպքում ընկերությունը չի կարող հաջողության հասնել ֆոնդային բորսայում․ եթե այն թափանցիկ չէ, եթե անարդյունավետ է, կամ եթե չի համապատասխանում սահմանված չափանիշներին, քանի որ այդ դեպքում ընկերության ակտիվների արժեքը կնվազի։
«Եվ եթե մենք հաջողության հասնենք այս երեք ուղղություններով, ապա ի հայտ կգա նաև չորրորդը։ Բաց բաժնետիրական ընկերության ձևաչափը Հայաստանի բազմաթիվ քաղաքացիների հնարավորություն կտա դառնալ բաժնետերեր և, հետևաբար, բիզնեսը դիտարկել որպես սեփականը։
Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատում և «Ամուլսար» նախագծում մեր մասնակցության ընկալումը հենց սա է, որպեսզի բաց բաժնետիրական ընկերության ինստիտուտը խթանի Հայաստանի զարգացումը։ Ինչո՞ւ մենք դա մինչ այժմ չենք արել։ Մեկ հիմնական պատճառով․ ուզում եմ հայտնել իմ անձնական տպավորությունը։ Ես պարզապես համոզված չեմ, որ մենք այս ոլորտում բավարար գիտելիքներ ունենք, որպեսզի վստահ լինենք, որ բաժնետոմսերի ցուցակումը կընթանա իմ ներկայացրած տրամաբանությամբ։
Մենք ուզում ենք, որ շատ մարդիկ օգտվեն այս հնարավորություններից։ Հայաստանում արդեն եղել է նման իրավիճակ, որն ինքնին վատը չէր թվում․ խոսքը 1990-ականներին արդյունաբերական ձեռնարկությունների սեփականաշնորհման մասին է։ Ես չեմ ուզում, որ նույնը կրկնվի, սակայն այստեղ ևս պետք է ընդունենք, որ չունենք բավարար խթաններ, մեխանիզմներ ու գիտելիքներ՝ անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծելու համար», — հավելել է Փաշինյանը։
Նա ցանկություն է հայտնել, որ Հայաստանի քաղաքացիները հնարավորություն ունենան գնել Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի բաժնետոմսերը և այդ կապիտալը ժառանգաբար փոխանցեն իրենց սերունդներին։
«Շատ լավ կլիներ, եթե դիտարկեինք ոչ միայն այս կողմը, այլև այն, թե ինչպես այս գործընթացը կարող է դառնալ ոլորտ ավելի մատչելի ռեսուրսներ ներգրավելու և լեռնահանքային արդյունաբերության վերաբերյալ ավելի դրական հանրային կարծիք ձևավորելու մեխանիզմ։
Մենք նաև կցանկանայինք, որ այս ոլորտում ընդլայնվեն արտադրական շղթաները, ինչն էական է ծախսերի արդյունավետության և արտահանման ծավալների համար․ նպատակն է, որ երկրից արտահանվի հնարավորինս պատրաստի արտադրանք», — նշել է Փաշինյանը։
Կառավարության ղեկավարը հիշեցրել է ոսկու և պղնձի գների աճի մասին՝ վստահություն հայտնելով, որ այդ միտումը կպահպանվի։
«Սա, մի կողմից, հնարավորություն է, քանի որ կարող են շահագործվել նույնիսկ փոքր լեռնահանքային ընկերությունները, բայց այստեղ կրկին առաջ է գալիս հանրային ընկալման փոփոխության հարցը։
Միևնույն ժամանակ մենք պետք է վերանայենք ու նորովի ուսումնասիրենք մեր ընդերքը, որպեսզի հասկանանք, թե ինչ լրացուցիչ հնարավորություններ կան։ Իսկ այն, որ այդ հնարավորությունները առկա են, ակնհայտ է», — եզրափակել է Փաշինյանը։
Նշենք, որ «Mining Armenia Forum 2026»-ի համակազմակերպիչներն են «Լեռնահանքային ֆորում» զարգացման հիմնադրամը և Հայաստանի լեռնահանքային արդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիան։ Արդեն երրորդ անգամ անցկացվող ֆորումի ռազմավարական հովանավորներն են Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը և «Lydian Armenia» ընկերությունը, իսկ գլխավոր հովանավորները՝ «Ամերիաբանկն» ու «Թեղուտ» ՓԲԸ-ն։
