ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը դիտարկում է Եվրոպա ռուսաստանյան գազի մատակարարումների վերականգնման հնարավորությունը՝ որպես Ուկրաինայի վերաբերյալ հնարավոր խաղաղության համաձայնագրի մաս։ Ամերիկացի առաջնորդի ներկայացուցիչներ Սթիվ Ուիթքոֆը և Ջարեդ Քուշները այս գաղափարը քննարկել են ուկրաինական և եվրոպական ներկայացուցիչների, այդ թվում՝ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու հետ անցյալ ամիս Կիև կատարած այցի ընթացքում, հաղորդում է The New York Times-ը՝ հղում անելով բանակցությունների ընթացքին ծանոթ աղբյուրներին։

Վաշինգտոնի մտահղացմամբ, ռուսաստանյան գազի մատակարարումների վերականգնումը կարող էր Մոսկվայի համար տնտեսական խթան դառնալ՝ պատերազմը դադարեցնելուն համաձայնելու համար։ Ամերիկացի պաշտոնյաները նաև կարծում են, որ ավելի էժան էներգակիրներին վերադարձը կհամապատասխանի եվրոպացի սպառողների շահերին։ Միևնույն ժամանակ, եվրոպացի և ուկրաինացի որոշ պաշտոնյաներ ենթադրում են, որ ԱՄՆ-ն հույս ունի ռուսաստանյան գազային բիզնեսում բաժին ստանալ ամերիկյան ընկերությունների կամ հենց պետության համար։

Եվրոպական ներկայացուցիչները դեմ են հանդես եկել այս գաղափարին, որը փաստացի կզրոյացներ Եվրամիության՝ Վաշինգտոնի աջակցությամբ ռուսաստանյան էներգակիրներից կախվածությունը նվազեցնելու բազմամյա ջանքերը։ Առաջարկը կարող է նաև բարդացնել պատերազմի դադարեցման շուրջ բանակցությունները, քանի որ եվրոպական երկրներն ու Ուկրաինան չեն ցանկանում վերադառնալ Ռուսաստանի հետ էներգետիկ հարաբերությունների նախկին մոդելին։

Սպիտակ տանը հայտարարել են, որ պատերազմը Եվրոպայում հանգեցրել է էներգակիրների գների աճի և ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ Ուկրաինայում լուրջ տնտեսական դժվարությունների։ ԱՄՆ-ն աշխատում է համապարփակ խաղաղության առաջարկի վրա, որը նախատեսում է տնտեսական խթաններ երկու կողմերի համար։ Ըստ ամերիկյան վարչակազմի, նպատակը միայն ռազմական գործողությունների դադարեցումը չէ, այլ նաև երկարաժամկետ խաղաղության, տնտեսական վերականգնման և տարածաշրջանային կայունության համար պայմանների ստեղծումը։

Ուրբաթ օրը Թրամփը Ռուսաստանին ազատել է Կոնգրեսի կողմից ընդունված նոր պատժամիջոցների գործողությունից, իսկ մեկ շաբաթ առաջ հանել էր ռուսաստանյան դիզելային վառելիքի մատակարարումների սահմանափակումները։ Այս քայլերը դարձել են վարչակազմի՝ Մոսկվայի նկատմամբ տնտեսական ճնշումը մեղմելու ամենանշանակալի որոշումներից մի քանիսը։

Ռուսաստանի նախագահի տնտեսական համագործակցության հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Կիրիլ Դմիտրիևը դիզելային վառելիքի վերաբերյալ համաձայնագիրն անվանել է ԱՄՆ-ի հետ հնարավոր պայմանավորվածությունների միայն սկիզբը։ Ուրբաթ օրը Մոսկվայում էներգետիկ համաժողովում ելույթ ունենալով՝ նա հայտարարել է, որ կողմերը քննարկում են նախագծերի լայն շրջանակ, այդ թվում՝ ռուսաստանյան ատոմային էներգիայով աշխատող տվյալների մշակման կենտրոնների կառուցումը։ Ըստ նրա, մոտ ապագայում կարող են հայտարարություններ արվել նոր նախաձեռնությունների մասին։

Քննարկման մեկ այլ առարկա եղել է ռուսաստանյան «Լուկօյլ» նավթային ընկերության միջազգային ակտիվների հնարավոր վաճառքը ներդրողների խմբին, որի կազմում է նաև ԱՄՆ կառավարությունը, ավելի վաղ հայտնել էր The New York Times-ը։ Սակայն Եվրոպա ռուսաստանյան գազի արտահանման վերականգնման գաղափարը կարող է դառնալ ենթադրվող խաղաղության համաձայնագրի ամենավիճահարույց մասը։ Այն կարող է կրճատել Եվրոպայում ամերիկյան հեղուկ բնական գազի պահանջարկը և ուժեղացնել այն եվրոպական քաղաքական ուժերի դիրքերը, որոնք հանդես են գալիս Ուկրաինային օգնության դեմ և Մոսկվայի հետ հարաբերությունների վերականգնման օգտին։

Զելենսկին, իր հերթին, քննադատել է Թրամփին Ուկրաինային աջակցության կրճատման և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ բանակցությունների համար։ Այս շաբաթ Financial Times-ին տված հարցազրույցում նա ակնարկել է Վաշինգտոնի և Մոսկվայի միջև էներգետիկ պայմանավորվածությունների հնարավորության մասին։ «Հարցն այն է, թե որն է լինելու հաջորդ գործարքը։ Հնարավոր է՝ դա գազը լինի։ Անկասկած, դա գազն է լինելու», — հայտարարել է Ուկրաինայի նախագահը։

Ուկրաինան դադարեցրել է ռուսաստանյան գազի տարանցումը 2025 թվականի հունվարին՝ կորցնելով մղման դիմաց տարեկան մոտ 1 միլիարդ դոլարի եկամուտ։ Եվրամիությունը պարտավորվել է մինչև 2027 թվականը լիովին հրաժարվել ռուսաստանյան գազի ներմուծումից։ 2021 թվականին Ռուսաստանի բաժինը ԵՄ գազի ներմուծման մեջ կազմել է 45%, իսկ անցյալ տարի՝ 13%։

Քննարկվող ծրագրի շրջանակում Ուիթքոֆը և Քուշները գազի մատակարարումների վերականգնումը դիտարկում են որպես Ռուսաստանի համար երկարաժամկետ տնտեսական խթաններից մեկը։ Հնարավոր համաձայնագիրը նաև կանդրադառնա Մոսկվայի և ՆԱՏՕ-ի հարաբերություններին, Ուկրաինայի անվտանգության երաշխիքներին և տարածքային վերահսկողության հարցերին։

Առանձին ուշադրություն է դարձվում «Հյուսիսային հոսք — 2» գազատարին, որը միացնում է Ռուսաստանն ու Գերմանիան։ Ամերիկացի ներդրող Սթիվեն Լինչը դեռ Ջո Բայդենի վարչակազմի օրոք փորձում էր ձեռք բերել վնասված ստորջրյա գազատարը։ Նա պնդում էր, որ ենթակառուցվածքի նկատմամբ ԱՄՆ վերահսկողությունը կարող էր համապատասխանել ամերիկյան շահերին և մատակարարումների վերականգնման դեպքում ամրապնդել եվրոպական անվտանգությունը։ Reuters-ի և The New York Times-ի տվյալներով, նախագծում ամերիկացի ներդրողի մասնակցության հնարավորությունը քննարկվել է Մոսկվայի և Վաշինգտոնի շփումների ընթացքում։ Սակայն Սպիտակ տանը հայտարարել են, որ վերջին շրջանում «Հյուսիսային հոսքը» բանակցությունների առարկա չի եղել, և դրա վերաբերյալ ցանկացած պայմանավորվածություն կպահանջի սերտ համակարգում եվրոպացի գործընկերների հետ։

Ռուսաստանյան գազի ներմուծման դեմ հատկապես վճռականորեն հանդես է գալիս Գերմանիան, որը մինչև 2022 թվականին Ռուսաստանի՝ Ուկրաինա լայնածավալ ներխուժումը ռուսաստանյան գազի ամենախոշոր գնորդն էր։ Անցյալ շաբաթ Ֆլորիդայում Ուկրաինայի վերաբերյալ բանակցությունների ժամանակ Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցի անվտանգության հարցերով խորհրդական Գյունտեր Զաուտերը, պարբերականի աղբյուրների տվյալներով, դեմ է արտահայտվել այս գաղափարին։

Բեռլինում կարծում են, որ միջնորդների միջոցով մատակարարվող ռուսաստանյան գազը անվտանգության տեսանկյունից չի տարբերվում Ռուսաստանից ուղիղ մատակարարումներից։ Գերմանիայի էկոնոմիկայի նախկին նախարար Ռոբերտ Հաբեկը հայտարարել է, որ ռուսաստանյան էներգակիրներից կախվածությանը վերադառնալը սպառնալիք կստեղծեր Եվրոպայի համար, քանի որ Մոսկվան կարող էր կրկին օգտագործել մատակարարումների դադարեցումը որպես ճնշման գործիք։

«Եվրոպան, և հատկապես Գերմանիան, այլևս երբեք չպետք է կախված լինեն ռուսաստանյան գազից, որովհետև մենք տեսանք, թե որքան անվստահելի է Ռուսաստանը», — ասել է Հաբեկը։

Միևնույն ժամանակ, գերմանական իշխանություններն ընդունում են, որ ռուսաստանյան գազի գնումների վերականգնումը կարող էր նվազեցնել էներգետիկ ծախսերը։ Բարձր գների ֆոնին ուժեղանում է ծայրահեղ աջ «Այլընտրանք Գերմանիայի համար» (AfD) կուսակցության աջակցությունը, որը հանդես է գալիս Ռուսաստանից ներմուծումների վերականգնման օգտին։ Դրա համանախագահ Ալիսա Վայդելը Բունդեսթագում հայտարարել է, որ ռուսաստանյան գազն ու նավթն անհրաժեշտ են գերմանացի սպառողների և բիզնեսի վիճակը թեթևացնելու համար։

Եվրոպական մայրաքաղաքներում նաև աճում է մտահոգությունը, որ պոպուլիստական կուսակցությունների դիրքորոշումները մոտենում են Թրամփի վարչակազմի և Կրեմլի մոտեցումներին։ Մերցը և այլ եվրոպական առաջնորդներ արդեն քննադատել են Վաշինգտոնի որոշումը ռուսաստանյան դիզելային վառելիքի դեմ պատժամիջոցները մեղմելու վերաբերյալ՝ այն համարելով Մոսկվայի նկատմամբ տնտեսական ճնշման արևմտյան արշավի խաթարում։

Հաբեկը չի բացառել, որ Գերմանիան կարող էր համաձայնվել ռուսաստանյան գազի սահմանափակ մատակարարումների վերականգնմանը, սակայն ընդգծել է էներգետիկ ենթակառուցվածքի նկատմամբ եվրոպական վերահսկողության պահպանման անհրաժեշտությունը։ Ըստ նրա, ամերիկացի միջնորդի մասնակցությունն ինքնին չի վերացնում Ռուսաստանից կախվածության ռիսկերը։