Նույնիսկ եթե Հայաստանի համար գազի գինը զգալիորեն աճի, երկրի տնտեսությունը կկարողանա կլանել այդ թանկացումը, թեև որոշակի դժվարություններ անխուսափելի են։ Հասարակությունում քննարկվող աղետալի սցենարները չափազանցված են։ Դրա մասին «Ուժի գործոն» ծրագրի եթերում հայտարարել է տնտեսագետ, «Ամերիա» խորհրդատվական ընկերության ղեկավար Տիգրան Ջրբաշյանը։

Նրա կարծիքով՝ հնարավոր թանկացման հետևանքները պետք է գնահատել տնտեսական հաշվարկների հիման վրա՝ հաշվի առնելով ոչ միայն սահմանին գազի արժեքը, այլև ներքին շուկայի առանձնահատկությունները, պայմանագրային հարաբերությունները և գնագոյացման մեխանիզմները։ «Ես փորձում եմ հենվել հաշվարկների, վերլուծության և թվերի վրա։ Այդ պատճառով, ըստ իս, ռուսական գազի հնարավոր թանկացման հարցում կան մի քանի հանգամանքներ, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել»,- նշել է տնտեսագետը։

Առաջին հերթին նա ուշադրություն է հրավիրել Հայաստանում սպառողների տարբեր կատեգորիաների միջև գազի արժեքի բաշխման առանձնահատկությունների վրա։ Նրա կարծիքով՝ երկիրը շատ այլ պետություններից տարբերվում է նրանով, որ բնակչության համար գազի մատակարարման գինն ավելի բարձր է, քան տնտեսության որոշ այլ ճյուղերի համար։ Մինչդեռ շատ երկրներում պետական կարգավորումը նախատեսում է հակառակ մոտեցումը՝ բնակչության համար ավելի ցածր գներ և բիզնեսի համար՝ ավելի բարձր։

Երկրորդ կարևոր հանգամանքը, ըստ Ջրբաշյանի, կապված է սահմանին գազի գնի և երկրի ներսում դրա իրացման արժեքի տարբերության հետ։ Գազի հնարավոր թանկացման քննարկման ժամանակ անհրաժեշտ է տարանջատել այդ երկու ցուցանիշները, նշել է նա։ Ըստ փորձագետի՝ տարբեր երկրներում բնակչության և իրական հատվածի համար ներքին գների համեմատությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը միշտ չէ, որ դասվում է վերջնական սպառողների համար ամենաէժան գազ ունեցող պետությունների շարքին։ Առանձին ցուցանիշներով գները կարող են նույնիսկ ավելի բարձր լինել, քան որոշ այլ երկրներում։

Այսպիսով, գազի գնման արժեքի բարձրացումը չի նշանակում բոլոր ներքին սակագների և գների ինքնաբերական ու համամասն աճ։ Հետևանքները գնահատելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել, թե ինչպես է ձևավորվում ռեսուրսի վերջնական արժեքը և ինչ մեխանիզմներ են թույլ տալիս լրացուցիչ ծախսերը բաշխել տնտեսության մասնակիցների միջև։

Ջրբաշյանը պատմել է նաև, որ մասնագետները մոդելավորել են գազի գների բարձրացման հնարավոր ազդեցությունը Հայաստանի տնտեսության վրա։ Հաշվարկներում նկատի են առնվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի ազդեցությունները։ Ուղղակի հետևանքների թվում են գազ անմիջապես սպառող ոլորտների, մասնավորապես՝ էներգետիկայի և ջերմոցային տնտեսությունների լրացուցիչ ծախսերը։ Անուղղակի հետևանքներն առաջանում են էլեկտրաէներգիայի արժեքի փոփոխության արդյունքում, ինչն ազդում է այլ ձեռնարկությունների ծախսերի վրա։ Իր հերթին, ջերմոցներում արտադրության թանկացումը կարող է անդրադառնալ սննդամթերքի գների վրա։

Ըստ տնտեսագետի՝ այդ փոխկապակցվածությունների մոդելավորումն իսկապես որոշակի գնաճային ազդեցություն է ցույց տալիս։ Սակայն ստացված արդյունքները աղետալի սցենար չեն մատնանշում․ նրա գնահատմամբ՝ տնտեսությունն ի վիճակի է կլանել գների բարձրացումը։

Ջրբաշյանը միաժամանակ կոչ է արել հաշվի առնել, որ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև «գազային» հարաբերությունները չեն սահմանափակվում բացառապես մատակարարումների արժեքի համաձայնեցմամբ։ Պայմանագրային համակարգը ներառում է նաև այլ պայմաններ, դրանց թվում՝ «Գազպրոմ Արմենիա»-ի կարգավիճակի և նրա գործունեության կարգավորման առանձնահատկությունների հետ կապված։

Որպես օրինակ նա հիշատակել է Հրազդանի ՋԷԿ-ի հետ կապված պարտավորությունները, որոնց համար Հայաստանը տարեկան վճարում է որոշակի գումարներ՝ գործող պայմանավորվածություններին համապատասխան։ Տնտեսագետի կարծիքով՝ նման հանգամանքները պետք է հաշվի առնել գազային պայմանագրերի հնարավոր փոփոխությունները գնահատելիս։ Հետևանքները դիտարկել բացառապես գազի գնի բարձրացման պրիզմայով՝ չափազանց պարզեցված մոտեցում կլիներ։

Ջրբաշյանի կարծիքով՝ այս համակարգում որոշակի փոփոխություններ անհրաժեշտ են, սակայն դրանց գնաճային ազդեցությունը նա չափազանց նշանակալի չի գնահատում։ Բացի դրանից, նրա կարծիքով, Հայաստանի տնտեսական հնարավորությունները հնարավորություն են տալիս հաղթահարել նման սցենարը։ Դրա մասին, մասնավորապես, վկայում է նաև սահմանին և ներքին շուկայում գնային ցուցանիշների համեմատությունը հարևան երկրների համանման ցուցանիշների հետ։ Սահմանին գազի արժեքի և վերջնական սպառողների համար գների միջև տարբերությունը, պարզաբանել է տնտեսագետը, կարող է որոշակի պաշար ստեղծել՝ գնման գնի փոփոխության հետևանքները մեղմելու համար։ Այլ կերպ ասած՝ արտաքին թանկացման ազդեցությունը պարտադիր չէ, որ ամբողջությամբ և անփոփոխ ծավալով փոխանցվի սպառողներին։

Միաժամանակ Ջրբաշյանը չի ժխտում, որ գազի գների բարձրացումը կարող է լուրջ խնդիրներ ստեղծել առանձին ճյուղերի, ձեռնարկությունների և տնային տնտեսությունների համար։ «Արդյո՞ք գնի բարձրացումը լավ է։ Իհարկե՝ ոչ։ Բայց ցանկացած երևույթ ունի նաև դրական կողմ։ Այստեղ դրական կողմն այն է, որ մենք պետք է սովորենք ապրել գազի բնական շուկայական գնի պայմաններում»,- հայտարարել է նա։ Ըստ նրա՝ ավելի շուկայական պայմանների անցումը կարող է պահանջել բիզնես-մոդելների հարմարեցում, ծախսերի վերանայում և էներգառեսուրսների օգտագործման արդյունավետության բարձրացում։ Երկարաժամկետ հեռանկարում դա նաև նշանակում է հրաժարվել համեմատաբար էժան գազից տնտեսության չափազանց կախվածությունից։

Ամփոփելով՝ Ջրբաշյանը նշել է, որ գների հնարավոր բարձրացումը ցավոտ չի անցնի, սակայն բացասական հետևանքների մասշտաբը չպետք է չափազանցնել։ «Ես չեմ ասում, որ հեշտ կլինի։ Կարծում եմ՝ տնտեսությունում խնդիրներ կառաջանան, բայց ապոկալիպտիկ սցենարները, որոնք այսօր քննարկվում են հասարակությունում, որոշ չափով չափազանցված են։ Նույնքան չափազանցված են նաև այն հաջողությունների վերաբերյալ սպասումները, որոնց կհասնենք այլ շուկաներում»,- ընդգծել է տնտեսագետը։ Ջրբաշյանի կարծիքով՝ նման ռիսկերը գնահատելիս անհրաժեշտ է պահպանել ավելի հավասարակշռված մոտեցում՝ հենվելով հաշվարկների և իրական տնտեսական ցուցանիշների, այլ ոչ թե ծայրահեղ սցենարների վրա։