2025 թվականի օգոստոսին Հայաստանն ու Ադրբեջանը Վաշինգտոնում նախաստորագրեցին խաղաղության համաձայնագիրը, սակայն փաստաթուղթը մինչ օրս ստորագրված չէ։ Գլխավոր խոչընդոտներից մեկը շարունակում է մնալ Հայաստանի սահմանադրությունը փոխելու՝ Բաքվի պահանջը՝ դրանից հանելով այն դրույթները, որոնք Ադրբեջանը մեկնաբանում է որպես անուղղակի տարածքային հավակնություններ։ Դրա մասին ասվում է նիդերլանդական Clingendael վերլուծական կենտրոնի հետազոտության մեջ, որը հիմնված է տարածաշրջանի հարցերով 41 մասնագետի հարցման վրա, գրում է գործարար նորությունների միջազգային bne IntelliNews գործակալությունը։

Ադրբեջանը պնդում է, որ Հայաստանի սահմանադրության նախաբանից պետք է հանվի Լեռնային Ղարաբաղին վերաբերող հղումը։

Այսպիսով, խաղաղության համաձայնագրի վերջնական ձևակերպումը կախված է ոչ միայն կողմերի միջև ձեռք բերված պայմանավորվածություններից, այլև Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացներից, նշվում է հետազոտության մեջ։

Նաև ընդգծվում է, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը խորհրդարանում ունի 64 մանդատ, մինչդեռ նոր սահմանադրության նախագիծը հանրաքվեի դնելու համար անհրաժեշտ է 70 ձայն։

Հետազոտության մեջ նշվում է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը դեմ է փաստաթղթին՝ այն համարելով Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կողմից պարտադրված։ Եթե իշխանությունները չկարողանան ստանալ ընդդիմության աջակցությունը, Փաշինյանը կարող է նշանակել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Ակնկալվում է, որ նոր սահմանադրության նախագիծը կներկայացվի մինչև տարեվերջ։

Այս պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում TRIPP նախագիծը՝ Հայաստանի հարավով անցնող տրանսպորտային երթուղին, որը պետք է ապահովի տարածաշրջանային փոխկապակցվածությունը։ Հոկտեմբերի 28-ին Հայաստանի խորհրդարանը վավերացրել է նախագծի շրջանակային համաձայնագիրը։ Նախատեսված կառուցվածքի համաձայն՝ դրա զարգացմամբ զբաղվող ընկերության բաժնետոմսերի 74%-ը կպատկանի ԱՄՆ-ին, իսկ 26%-ը՝ Հայաստանին։

Սակայն շինարարության մեկնարկը, հավանաբար, կհետաձգվի մինչև 2027 թվականը։ Միևնույն ժամանակ երթուղու նշանակությունը կարող է մեծանալ, եթե Իրանում անկայունությունն ուժեղանա։

Clingendael-ը նշում է, որ Վաշինգտոնը վճռորոշ դեր է խաղացել Հարավային Կովկասում խաղաղ գործընթացի առաջմղման գործում։ ԱՄՆ-ին հաջողվել է առաջընթացի հասնել այնտեղ, որտեղ մյուս արտաքին դերակատարները չեն կարողացել համադրելի արդյունք ապահովել։

Միևնույն ժամանակ Վաշինգտոնի ազդեցությունը չի նշանակում, որ խաղաղության համաձայնագիրն ինքնաբերաբար կիրագործվի. գործընթացն ավարտին հասցնելու համար կարող է պահանջվել ամերիկյան հետագա միջնորդություն։

Ինստիտուտի գնահատմամբ՝ Եվրամիությունը պետք է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնի ձեռք բերված պայմանավորվածությունների գործնական կատարմանը։

Առաջնահերթությունների թվում են Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանի սահմանազատումը, մաքսային համագործակցությունը, իրավիճակի մշտադիտարկումը և ենթակառուցվածքների զարգացումը։ ԵՄ-ն արդեն խոստացել է մինչև 200 միլիոն եվրո հատկացնել տարածաշրջանային փոխկապակցվածության ապահովմանը։