Հաջորդ շաբաթ Բալիում կայանալիք G20-ի գագաթաժողովում աշխարհի ամենահզոր երկրների առաջնորդների հանդիպմանը մի սպասեք, որ Եվրամիությունը միասնական ճակատով հանդես կգա, գրում է Politico-ն։

«Իրենց գործողությունները համակարգելու փոխարեն՝ ԵՄ երկու բարձրաստիճան պաշտոնյաները՝ Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լյայենը եւ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը, խուսափում են միմյանցից, իսկ ուղեւորությունները կազմակերպող աշխատակիցներն առաջնորդվում են խիստ ուղեցույցներով, որպեսզի խուսափեն նույն երթուղիներից։

Նրանց պաշտոնավարման սկզբից գրեթե երեք տարվա ընթացքում Միշելի եւ ֆոն դեր Լյայենի միջեւ հարաբերությունները ծայրաստիճան խզվել են՝ երկու գերատեսչությունների պաշտոնյաները չեն խրախուսել հաղորդակցությունը, իսկ երկու ղեկավարներն արգելափակել են միմյանց օտարերկրյա բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ հանդիպելու համար:

Անբարենպաստ գործընկերությունը ազդում է ոչ միայն ԵՄ օրենսդրական եւ քաղաքական օրակարգի վրա, որը կախված է միջինստիտուցիոնալ նուրբ հավասարակշռությունից: Այն նաեւ սպառնում է խաթարել ԵՄ-ի հանդեպ վստահությունը աշխարհում:

Եվրոպական հանձնաժողովը դաշինքի գործադիր մարմինն է, որն ի վիճակի է առաջարկել օրենքներ՝ իր նախագահին դնելով ԵՄ գրեթե բոլոր նախաձեռնությունների կենտրոնում: Բայց Եվրոպական խորհուրդը այն վայրն է, որտեղ հանդիպում են պետությունների եւ կառավարությունների ղեկավարները՝ առաջարկները օրենքի վերածելու համար: Թեեւ նրա նախագահը համակարգող դեր է խաղում, բանավեճեր վարելով իրական որոշումներ կայացնողների միջեւ, այս դիրքորոշումը, հավանաբար, ավելի մոտ է դաշինքի իրական ուժին:

G20-ի կենտրոնական պահերից մեկը կլինի Միշելի եւ Չինաստանի առաջնորդ Սի Ծինփինի հանդիպումը, որը նախատեսված է գագաթաժողովի շրջանակներում։ Հաշվի առնելով ԵՄ-ի ներսում առկա տարաձայնությունները, թե ինչպես վարվել Պեկինի հետ, այս հանդիպումը խոստանում է վճռորոշ լինել: Բայց ֆոն դեր Լյայենին չեն հրավիրել։ Պատճա՞ռը։ Հունիսին Գերմանիայում G7-ում Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդիի հետ հանդիպմանը Միշելի մասնակցության մերժումը:

Հանձնաժողովի եւ Խորհրդի միջեւ մրցակցությունը վաղուց խնդիր է եղել ԵՄ համակարգին հատուկ կառուցվածքային լարվածության պատճառով:

Այն բանի արդյունքում, որ եԵրկու դերերը հովանավորում են մեկը մյուսին, շփոթություն է առաջացնում Հենրի Քիսինջերին հաճախ վերագրվող դարավոր հարցի շուրջ՝ ո՞ւմ եք զանգում, երբ ուզում եք զանգահարել Եվրոպա: (Եվրախորհրդարանն իր նախագահով ներկայացնում է ուժի երրորդ կենտրոնը, սակայն քչերը կարող են պնդել, որ նա այլ բան է, քան մյուս երկուսի կրտսեր եղբայրը):

Ներկայիս պաշտոնյաների միջեւ անձերի բախումը նոր մակարդակի է բարձրացրել միջգերատեսչական մրցակցությունը, ըստ ԵՄ շատ պաշտոնյաների, ներառյալ նրանց, ովքեր աշխատել են նախորդ վարչակազմերի օրոք, երբ Ժան-Կլոդ Յունկերը գլխավորում էր հանձնաժողովը, իսկ Դոնալդ Տուսկը Խորհրդի նախագահն էր:

Ֆոն դեր Լյայենի եւ Միշելի միջեւ հանդիպումներ գործնականում տեղի չեն ունենում, նույնիսկ Եվրոպական խորհրդի գագաթաժողովների նախաշեմին, որոնք սովորաբար այն ֆորումն են, որտեղ ԵՄ-ն առաջընթաց է գրանցում դաշինքի առջեւ ծառացած հիմնական ռազմավարական եւ անհետաձգելի խնդիրների հարցում:

Այլ երկրների եւ միջազգային կազմակերպությունների պաշտոնյաները հաճախ չեն հասկանում, թե ով պետք է լինի իրենց զրուցակիցը։ Համաշխարհային պարենային ճգնաժամի շուրջ շարունակվող քննարկումների ժամանակ ՄԱԿ-ի պաշտոնյաները զարմացել են, երբ ԵՄ բարձրաստիճան պաշտոնյան, որը նախկինում ներգրավված է եղել բանակցություններում, անսպասելի հեռացվել է հետագա հանդիպումներից:

Երբ 2019-ին ֆոն դեր Լյայենը եւ Միշելը ընտրվեցին ԵՄ երկու ամենաազդեցիկ ինստիտուտների ղեկավարներ, նրանք քիչ խոստումնալից զույգ կազմեցին: Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի կառավարությունում պաշտպանության նախարար Ֆոն դեր Լյայենն իր կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է ներքին քաղաքականության մեջ, իսկ Բելգիայի նախկին վարչապետ Միշելը հայտնի քաղաքական ընտանիքից է՝ ԵՄ-ում աշխատանքի մեծ փորձով:

Նրանք բնավորությամբ շատ տարբեր են: Բժիշկ, յոթ երեխաների մայր Ֆոն դեր Լյայենը վերլուծական միտք ունի։ Միշելը հանգիստ առաջնորդ է, որը հակված է պոեզիայի: Անցյալ տարի, երբ նա ամուսնացել էր իր վաղեմի գործընկերուհու հետ, ԵՄ առաջնորդներ ամուսիններին հրավիրել էր ընթրիքի եւ Բրյուսելի կերպարվեստի Bozar կենտրոնում բրիտանացի նկարիչ Դեւիդ Հոքնիի հազվագյուտ աշխատանքների ցուցահանդեսում հատուկ ցուցադրության:

Պաշտոնյաների խոսքով՝ հարաբերությունները հանգիստ են սկսվել: «Ոչ մեծ խափանումներ եղել են, բայց ոչ մի անսպասելի բան»,- ասել է ԵՄ ներկայացուցիչներից մեկը: Առաջին ամիսներին Եվրոպական խորհրդի քարտուղարությունը նախատեսում էր ամեն երկուշաբթի կեսօրից հետո ամենշաբաթյա հանդիպում Միշելի եւ ֆոն դեր Լյայենի միջեւ: Թեեւ հանդիպումները շուտով վերացել են, միայն ամեն ինչ ամբողջովին փլուզվել է 2021 թվականի ապրիլին, երբ երկու առաջնորդները մեկնել են Թուրքիա՝ հանդիպելու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ:

Տեսախցիկները ֆիքսել են ֆոն դեր Լյայենի ցնցված արձագանքը, երբ Միշելը արագորեն զբաղեցրել է Թուրքիայի նախագահի կողքին գտնվող միակ աթոռը՝ թողնելով նրան նստել բազմոցին՝ Թուրքիայի արտգործնախարարի դիմաց: Եվրահանձնաժողովի նախագահը, որն այդ պաշտոնը զբաղեցնող առաջին կինն է, ավելի ուշ Եվրախորհրդարանին հայտնել է, որ միջադեպը «ազդել է իր վրա»:

Միջադեպը, որը ստացել է Sofagate անվանումը, տարածվել է ամբողջ աշխարհում, իսկ փոխադարձ (թեեւ ոչ միշտ հրապարակային) մեղադրանքները հանգեցրել են հարաբերությունների անկման, որը դրանից հետո միայն վատացել է:

Աղմուկիի գագաթնակետին հաղորդվում էր, որ Միշելը խորացրել է իրավիճակը՝ աֆրիկյան պետության ղեկավարի այցի հետ կապված կոնֆլիկտի պատճառով չեղարկելով ֆոն դեր Լյայենի հետ հերթական ճաշը: Խորհրդի պաշտոնյաներն այսօր ասում են, որ ֆոն դեր Լյայենը բազմիցս չեղյալ է հայտարարել ճաշի շուրջ հանդիպումները, նույնիսկ Sofagate-ից առաջ: Հանձնաժողովի պաշտոնյաներն ասում են, որ այս երկուսը «գրեթե» ամեն շաբաթ հանդիպում են տարբեր ֆորումներում, թեեւ նախատեսված դեմ առ դեմ հանդիպումները չեղարկվել են:

Երկու կառույցների պաշտոնական ներկայացուցիչների խոսքով՝ վատ հարաբերությունները սկսել են ազդել ԵՄ-ի աշխատանքի վրա։ Թեեւ երկու առաջնորդները կողք կողքի են հայտնվում գագաթաժողովից հետո մամուլի ասուլիսներում, առաջնորդների եւ նրանց մերձավոր շրջապատի միջեւ առօրյա երկխոսություն գրեթե չի լինում։

Եվրոպական խորհրդի աշխատակիցները ստիպված են «տեղեկատվություն կորզել, ինչպես լրագրողները»,- ասել է Եվրոպայում հաստատության կենտրոնակայանի պաշտոնյան՝ դժգոհելով, որ Հանձնաժողովը Միշելին չի տեղեկացնում իր առաջիկա առաջարկների մասին, թեեւ այդ նախաձեռնություններն ի վերջո պահանջում են ազգային կառավարությունների աջակցությունը:

Միշելի կաբինետը սովորաբար Հանձնաժողովի առաջարկների մասին իմանում է անդամ երկրների ներկայացուցիչների հետ միաժամանակ։

Կապի խափանումը դրդել է ԵՄ որոշ հանձնակատարների ուղղակիորեն դիմել Խորհրդի աշխատակիցներին, որպեսզի իրենց հարցին պատշաճ տեղ հատկացվի Խորհրդի եզրակացություններում, պաշտոնական փաստաթղթերում, որոնք արտացոլում են ազգային առաջնորդների որոշումները ԵՄ գագաթաժողովների ժամանակ:

Այս շաբաթ, Politico-ի տրամադրության տակ հայտնված նամակում Միշելը հանդիմանել է ֆոն դեր Լյայենին բնական գազի գները սահմանափակելու առաջարկով հանդես չգալու համար այն բանից հետո, երբ ազգային առաջնորդները հոկտեմբերին իրենց գագաթաժողովի ժամանակ կոչ են արել դա անել:

Երկու առաջնորդների միջեւ մրցակցության մեջ ֆոն դեր Լյայենը առավելություն ունի: Չնայած Միշելը պաշտոնապես ներկայացնում է ԵՄ-ն արտաքին միջոցառումներում, Եվրահանձնաժողովի նախագահը դարձել է ԵՄ-ի ամենահայտնի առաջնորդը, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է Վաշինգտոնի հետ հարաբերություններին:

Ուկրաինայի պատերազմից հետո ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի վարչակազմը սերտ աշխատանքային հարաբերություններ է զարգացրել ֆոն դեր Լյայենի թիմի հետ՝ սերտորեն աշխատելով, մասնավորապես, պատժամիջոցների հարցում։

Միշելը, հակառակը, ամբողջ ուժով փորձում է առաջ մղվել: Երբ Կանադայի վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն մարտին այցելել էր Բրյուսել, արարողակարգով նա պիտի հանդիպեր Խորհրդի նախագահի հետ: Բայց կանադական պատվիրակությունը պնդել է, որ նա հանդիպի նաեւ ֆոն դեր Լյայենի հետ, ինչը վկայում է նրա միջազգային կարգավիճակի մասին։

«Անկեղծ ասած, կարծիքն այն է, որ Միշելը հիասթափեցրել է, իսկ ֆոն դեր Լյայենը գերազանցել է սպասելիքները իր պաշտոնում»,- ասել է Հանձնաժողովի երկարամյա աշխատակիցը:

Բայց երբ բանը հասնում է հարաբերությունների խզմանը, պաշտոնյաներն, ընդհանուր առմամբ, համաձայն են, որ երկու առաջնորդներն էլ մեղավոր են՝ Միշելը Sofagate-ի նման միջադեպերի համար, իսկ ֆոն դեր Լյայենը՝ ի վնաս համագործակցության խիստ վերահսկողության համար:

«Անկեղծ ասած, նրանք երկուսն էլ պատասխանատվություն են կրում»,- ասել է ԵՄ ներկայացուցիչը: «Նախկինում եւս անախորժություններ են եղել, բայց ի վերջո ամեն ինչ անձերին է վերագրվել: Նրանց նախորդները հասկացել էին, որ իրենց ձեռնտու է կայուն աշխատանքային հարաբերություններ գտնելը»։ ԵՄ մեկ այլ երկարամյա պաշտոնյա ասել է, որ միջգերատեսչական հարաբերությունները երբեք այսքան ցածր մակարդակի վրա չեն եղել։ «Եվրահանձնաժողովի ղեկավարի եւ Եվրոպական խորհրդի նախագահի միջեւ պայքարի իմաստ չկա»,- ասել է պաշտոնյան»։