Հայաստանն ու Ադրբեջանը դեռ հաշտության պայմանագիր չեն կնքել, բայց, առնվազն, կարևոր քայլ են կատարել այս ուղղությամբ։ Դեկտեմբերի 7-ին հրապարակվել է կողմերի համատեղ հայտարարությունը, որտեղ ուրվագծվել են սկզբունքային նշանակություն ունեցող մի քանի կետեր։ Իլհամ Ալիևի վարչակազմի և Նիկոլ Փաշինյանի գրասենյակի բանակցությունների արդյունքում որոշում է կայացվել ազատ արձակել երեսուներկու հայ և երկու ադրբեջանցի զինծառայողների։ Այս մասին սոցցանցերում գրել է ռուս քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը։

«Նկատենք, որ հայ զինվորականների շրջանում մեծ մասը (26 հոգի) գերեվարվել է դեռևս 2020 թվականի դեկտեմբերին։ Այդ ժամանակ «ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի» ռազմական գործողությունների ավարտից և եռակողմ հայտարարության ստորագրումից հետո (Վլադիմիր Պուտին-Իլհամ Ալիև-Նիկոլ Փաշինյան) տեղի ունեցավ շփման նոր գծի առաջին «հստակեցումը»։ Առանց միջադեպերի, իհարկե, չստացվեց։ Արժե հատուկ ամրագրում կատարել։ Դեկտեմբերյան փաստաթղթում խոսք չկա նախկինում չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը (ԼՂՀ) ներկայացնող քաղաքական գործիչների մասին։ Կողմերը քննարկել և որոշում են կայացրել բացառապես զինվորականների վերաբերյալ։ Ձեռք բերված լուծումը չի պարունակում ապագա քաղաքական կարգավորման որևէ ֆիքսված գիծ։ Սակայն պետք չէ թերագնահատել դեկտեմբերի 7-ի պայմանավորվածությունները։ Նախ, դրանք առաջին հերթին մարդկային հարթություն ունեն: Հայաստանի և Ադրբեջանի բանակները պարզապես վերացական կամ «իդեալական տիպեր» չեն, դրանք, առաջին հերթին, կոնկրետ մարդիկ են։ Եվ նրանք վերադառնում են հայրենիք՝ իրենց ընտանիքների ու հարազատների մոտ։ Երկրորդ, Երևանն ու Բաքուն հաճախ չէին պայմանավորվում որևէ բանի շուրջ և արդյունքում ընդհանուր որոշումներ կայացնում։ 2023 թվականի դեկտեմբերին նման պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց։ Դա ամենևին էլ չի երաշխավորում խաղաղության պայմանագրի արագ ստորագրումը։ Բայց փոխադարձ վստահության ամրապնդման ուղղությամբ որոշակի քայլ է արվել։ Նվազագույնը փորձ է արվում վերջնականապես «փակել «ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի գեշտալտը»։ Ինչ վերաբերում է խաղաղության պայմանագրին, ապա ամեն ինչ այդքան պարզ չէ. Ղարաբաղի թեման եղել է հակամարտության հիմնական աջակից կառույցը, սակայն դրանից բացի կան զգայուն թեմաներ, ինչպիսիք են էքսկլավները և Նախիջևանի և ադրբեջանական «մայրցամաքի» կապը։ Սակայն խնդրի լուծումը բարդացնում է նաև միջնորդական նախագծերի մրցակցությունը։ Այս հարթակում Ռուսաստանին հակադրվում են «բրյուսելյան» և «վաշինգտոնյան» ձևաչափերը։ Արժե ուշադրություն դարձնել նաև այն փաստին, որ Բաքու է ժամանել ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Ջեյմս Օ’Բրայենը։ Ժամանակի առումով դա փաստացի համընկավ ռազմագերիների ազատ արձակման վերաբերյալ հայ-ադրբեջանական համատեղ հայտարարության ի հայտ գալու հետ։ Ու թեև միջնորդները խաղաղության համաձայնագրի հիմնական բովանդակային ոլորտներում առանձնապես տարաձայնություններ չունեն, սակայն խնդրո առարկան Անդրկովկասում ազդեցությունն է և ով է լինելու նոր ստատուս քվոյի շահառուն։ Այստեղ, ինչպես ասում են, հնարավոր են տարբերակներ»,- գրել է փորձագետը։