նախընտրելի դարձնել
Ադրբեջանում մարդու իրավունքների առումով տագնապալի իրավիճակ է ստեղծվել, որը պայմանավորված է խոսքի, միավորումների և հավաքների ազատության իրավունքների երկարատև սահմանափակումներով։ Դրա մասին ասված է Amnesty International-ի հայտարարության մեջ։
Խաղաղ բողոքի ցույցերը, որոնց թվում՝ բնապահպանական խմբերի կազմակերպած բողոքի ակցիաները, պարբերաբար բռնությամբ ճնշվում են, և, ըստ տեղական հասարակական կազմակերպությունների, ավելի քան 300 մարդ ներկայում բանտարկված է քաղաքական դրդապատճառներով: Ադրբեջանում անկախ լրատվամիջոցների աշխատանքը լրջորեն խոչընդոտվում է պատժիչ օրենքներով և հետապնդման մշտական սպառնալիքով՝ իշխանությունների ցանկացած իրական կամ ենթադրյալ քննադատության համար: Անկախ լրատվամիջոցների մեծ մասը, ինչպես նաև քաղաքացիական հասարակության բազմաթիվ կազմակերպություններ ճնշվեցին: Երկրի ազատազրկման վայրերում տարածված են խոշտանգումները և դաժան վերաբերմունքի այլ տեսակներ, և պետական պաշտոնյաների այդ և այլ հանցագործությունների համար արմատացած է անպատժելիությունը:
Ադրբեջանում մարդու իրավունքների ծանր վիճակը նույնիսկ վատթարացել է այն բանից հետո, երբ 2023 թվականի դեկտեմբերին երկիրը հայտարարվեց որպես COP29-ի հյուրընկալող երկիր: Իշխանություններն ասում են, թե իրենք «ապահովում են, որ բոլորի ձայնը լսելի լինի» գագաթնաժողովում, սակայն այս տարի նրանք քրեական պատասխանատվության են ենթարկել ավելի քան մեկ տասնյակ ակտիվիստների ու լրագրողների և լռեցրել կլիմայական ճգնաժամի դեմ պայքարող լինմական ի հիմնական ակտիվիստներին:
Օրինակ, ապրիլին Ադրբեջանի իշխանությունները «մաքսանենգության» կեղծ մեղադրանքով ձերբակալեցին մարդու իրավունքների և կլիմայի հարցերով ակտիվիստ Անար Մամեդլիին, և մինչ օրս նա նախնական կալանքի տակ է:
Անար Մամեդլին Ադրբեջանում առաջին ակտիվիստներից էր, որ խոսեց մարդու իրավունքների և կլիմայական արդարադատության միջև կապի մասին, նա նաև ԵՄ և ՄԱԿ-ի մակարդակներում լոբբինգ էր անում կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարի համար: Բանտում նրան մերժել են համապատասխան բուժօգնությունը և նրան երկարաժամկետ ազատազրկում է սպառնում:
Կարևոր է, որ քաղաքացիական հասարակությունը կարողանա մասնակցել կլիմայի վերաբերյալ բանակցություններին: Ակտիվիստները, արհմիությունների առաջնորդները և մարդու իրավունքների պաշտպաններն օգնում են հավակնոտ նպատակներին և կարևոր դեր են խաղում COP29-ում մշակված ծրագրերի համապատասխանությունը կառավարությունների՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության պարտավորություններին և դրանք իրականում իրականացնելու հարցում: Սակայն Ադրբեջանի սեփական քաղաքացիական հասարակության մասնակցությունը, հավանաբար, չափազանց սահմանափակ կլինի: Սպառնալիքներն ու ոտնձգությունները ստիպել են բազմաթիվ տեղական ակտիվիստների լքել երկիրը, իսկ մյուսները կամայականորեն ձերբակալվում են քաղաքական դրդապատճառներ ունեցող մեղադրանքներով: Մնացած մի քանի անկախ ձայները ենթարկվում են հետապնդման և վրիժառության, եթե COP29-ի ժամանակ նրանք համարձակվեն քննադատություն հնչեցնել:
Տեղական քաղաքացիական հասարակության խմբերի թողած դատարկությունը մասամբ լրացրել են GONGOs հայտնի կազմակերպությունները (կառավարական կազմակերպված ոչ կառավարական կազմակերպություններ): Պետության հովանավորվությունը վայելող այս խմբերը չեն կարող տրամադրել անհրաժեշտ անկախ փորձաքննություն քաղաքացիական հասարակությանը, սակայն նրանց ներկայությունը Ադրբեջանի իշխանություններին հնարավորություն է տալիս կեղծ պնդումներ անել, թե հարգում են խոսքի և միավորումների ազատությունը:
Amnesty International-ը վերահսկում է բռնաճնշումներն Ադրբեջանում և կշարունակի արձանագրել չարաշահումները ինչպես գագաթնաժողովի ընթացքում, այնպես էլ դրանից հետո:
Հանածո վառելիքի արտադրությունը կազմում է Ադրբեջանի տնտեսության մոտ կեսը և ապահովում է նրա արտահանման եկամուտների ճնշող մեծամասնությունը: SOCAR պետական նավթագազային ընկերությունը նախագահ Իլհամ Ալիևի կառավարության եկամտի հիմնական աղբյուրն է։ Այդնուհանդերձ, Ադրբեջանը պետք է նաև իր արդար ներդրումն ունենա հանածո վառելիքներից հեռու արագ և արդար անցման հասնելու գործում. դա նշանակում է ոչ մի տեղ հանածո վառելիքի նոր նախագծեր չմշակել: Սակայն այս տարվա սկզբին նախագահ Ալիևը հայտարարեց գազի արդյունահանման ընդլայնման ծրագրերի մասին, ինչը լիովին անհամատեղելի է Փարիզի համաձայնագրով սահմանված Ադրբեջանի պարտավորությունների հետ:
Ինչպես նախորդ կլիմայական գագաթնաժողովները, COP29-ը կհյուրընկալի բազմաթիվ մասնակիցների, որոնց օրակարգերը լրջորեն հակասում են կլիմայական արդարադատությանը: Սպասվում է, որ միջոցառմանը կմասնակցեն հանքարդյունաբերական կորպորացիաների հազարավոր լոբբիստներ, ինչպես նաև նավթային այնպիսի հսկաների ղեկավարներ, ինչպիսիք են Shell-ը և BP-ն: Այդ մասնակիցներն օգտագործել են նախորդ գագաթնաժողովներն՝ իրենց շահերն առաջ մղելու համար՝ հակադրվելով հանածո վառելիքի աստիճանական սպառմանն ուղղված կարևոր ջանքերին և խթանելով կլիմայական ճգնաժամի փակուղային լուծումները, ինչպիսին է ածխածնի փոխհատուցումը: Amnesty International-ը պահանջում է շահերի բախման ուժեղ քաղաքականություն՝ նավթի, գազի և ածխի արդյունաբերության լոբբիստները խարխլելու կլիմայական գլոբալ համաձայնագրերի նպատակները կանխելու համար:
Amnesty-ն ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիան կլիմայի փոփոխությունների քարտուղարությանը, Ադրբեջանի կառավարությանը և այլ կառավարություններին կոչ է անում պաշտպանել քաղաքացիական տարածքը և երաշխավորել խոսքի, միավորումների և խաղաղ հավաքների ազատության իրավունքները:
