Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը, ըստ ամենայնի, ավելացրել է  լարվածությունը Հարավային Կովկասում՝ անսպասելիորեն թարմացնելով պահանջը Հայաստանի տարածքով Նախիջեւանի ադրբեջանական էքսկլավն Ադրբեջանի հետ կապող արտատարածքային ցամաքային միջանցքի ստեղծման մասին, գրել է Eurasianet.org-ը։

Բաքվում որոշ փորձագետներ կարծում են, որ այս խնդիրը հնարավոր է լուծել։ Ալիեւը զարմացրել է տարածաշրջանային վերլուծաբաններին՝ հունվարի սկզբին ադրբեջանցի լրագրողների հարցազրույցում «դիվանագիտական ​​նռնակ նետելով» հայ-ադրբեջանական խաղաղ կարգավորման գործընթացում։ Նա Հայաստանը բազմիցս անվանել է «ֆաշիստական» եւ բանակցային օրակարգ վերադարձրել «Զանգեզուրի միջանցքի» հարցը։ Ալիեւի մեկնաբանություններին նախորդող ամիսների ընթացքում երկու կողմերն էլ ազդարարել էին, որ խաղաղության համաձայնագրի կնքումը մոտ է:

Հիշեցնենք, որ անցյալ տարվա օգոստոսին Հայաստանի եւ Ադրբեջանի պաշտոնյաները հայտարարել են, որ մի կողմ են թողել Զանգեզուրի հարցը՝ ասելով, որ երկու երկրները նախ կավարտեն խաղաղ համաձայնագրի շուրջ աշխատանքը, ապա կվերադառնան միջանցքի խնդրին։

Հայաստանի տեսանկյունից այս հարցը խնդրահարույց է երկու պատճառով. նախ՝ Երեւանի պաշտոնյաները չեն ցանկանում զիջել ադրբեջանական երկու տարածքները միացնող ցամաքային ճանապարհի ինքնիշխանությունը, եւ երկրորդ՝ Հայաստանը չի տեսնում Ռուսաստանը որպես միջանցքի կայունության երաշխավոր։ Մոսկվայի հետ Երեւանի հարաբերությունները լարվել են այն բանից հետո, երբ Հայաստանը պարտություն կրեց Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմում, որն ավարտվեց 2023թ. վերջին։ Ընդգծվեց, որ շատ հայեր կարծում են, որ Ռուսաստանը դավաճանել է իրենց՝ չկատարելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը պաշտպանելու պայմանագրային պարտավորությունները։ 2020թ. համաձայնագիրը ամրապնդեց Ռուսաստանի խաղաղապահ դերը Զանգեզուրի միջանցքում, սակայն օգոստոսյան երկկողմ որոշման հետաձգման հարցը էապես սառեցրեց Մոսկվայի ապագա ներկայությունը։ Ռուս պաշտոնյաները սկզբում կտրուկ դժգոհ էին հայ-ադրբեջանական քայլից, բայց ի վերջո նահանջեցին այն բանից հետո, երբ Իրանն օգնեց փակել միջանցքի հարցը: Վերջին ամիսներին հայ-ռուսական հարաբերությունները շարունակում են վատթարանալ. Հայաստանի կառավարության հետաքրքրությունը Ռուսաստանի հանդեպ մեծ նշանակություն է ստացել նրա ներկայությունը նվազեցնելու առումով։

Ալիեւի կողմից Զանգեզուրի հարցի վերակենդանացումը չի նշանակում, թե Բաքուն ցանկանում է, որ ճանապարհին ռուս խաղաղապահները լինեն, Eurasianet-ին ասել է անկախ վերլուծաբան Շուջաթ Ահմադզադեն: «Կարծում եմ, որ Ադրբեջանը նույնքան դժգոհ է Զանգեզուրի միջանցքի նկատմամբ ռուսական վերահսկողության գաղափարից»,- ասել է Հարավային Կովկասի հարցերով փորձագետ Ահմեդզադեն։

Հունվարի սկզբին Ալիեւի հարցազրույցը Հայաստանին հիշեցրել էց, որ թեեւ Զանգեզուրի հարցը կարող էր հետաձգվել, Բաքուն չի մոռացել դրա մասին: Միեւնույն ժամանակ, Ահմեդզադեն նշել է, որ հնարավոր է որոշակի ճկունություն այս հարցում Բաքվի մոտեցման հարցում։ Զանգեզուրը, ըստ Բաքվի, կապված է տարածաշրջանային մանրածախ ցանցերի ավելի լայն խնդրի ընդլայնման հետ, ավելացրել է նա։ Անցած տարվա ընթացքում Ադրբեջանն ակտիվորեն ծրագրեր է իրականացրել հարեւան այլ պետությունների հետ՝ Միջին միջանցքով Արեւելք-Արեւմուտք առեւտուրը խթանելու համար, ներառյալ Վրաստանի հետ երկաթուղու վերականգնումը եւ Ղազախստանի եւ Ուզբեկստանի հետ էլեկտրաէներգիայի արտահանման հավակնոտ պլանը: Երկկողմ երկխոսության երեք ուղղություն կա՝ խաղաղության համաձայնագիր, սահմաններ եւ կապ, «...որի շուրջ երկու երկրներն էլ վեճեր ունեն, բայց փոխկապակցվածությունը միակ հարցն է, որի շուրջ հայ-ադրբեջանական երկկողմ բանակցությունները չեն սկսվել»,- նշել է Ահմեդզադեն:

«Կարծում եմ, որ այս պահին կողմերը փորձում են վերանայել իրենց մոտեցումներն այս հարցում»,- ավելացրել է փորձագետը։ Ահմեդզադեն կարծում է, որ Ադրբեջանը ցանկանում է ուսումնասիրել երկկողմ կապի բոլոր ուղիների ապաշրջափակման հնարավորությունը։ Ինչ վերաբերում է Զանգեզուրին, ապա Ադրբեջանն անպայման չի պնդում, որ Հայաստանը զոհաբերի միջանցքի ամբողջական ինքնիշխանությունը։ Բաքվի սկզբունքն այն է, որ նա ցանկանում է, որ Հայաստանով եւ Նախիջեւանի միջանցքով անցնող ադրբեջանական մեքենաներն ազատ տեղաշարժվեն՝ առանց որեւէ ստուգումների։ «Կարծում եմ՝ այստեղ է Հայաստանը դիմադրում»,- ընդգծել է նա։