2024թ. աշխարհում մահապատիժների թիվը կրկին կտրուկ աճել է՝ հասնելով 2015-ից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին: Նման պատիժների մեծ մասը կատարվել է Իրանում, Սաուդյան Արաբիայում եւ Իրաքում: Այս երեք երկրները պատասխանատու են բոլոր գրանցված դեպքերի 90 տոկոսի համար, նշվել է Amnesty International (AI) իրավապաշտպան կազմակերպության տարեկան զեկույցում: Իրանը գլխավորում է 2024թ. ցուցակը, որտեղ մահապատժի է ենթարկվել առնվազն 972 մարդ՝ ըստ AI-ի հաշվարկների: Մեկ տարի առաջ այնտեղ գրանցվել էր 853 մահապատիժ։ Կտրուկ աճ տեղի է ունեցել Սաուդյան Արաբիայում, որտեղ մահապատիժների թիվը կրկնապատկվել է՝ հասնելով առնվազն 345-ի, ինչը ամենաբարձրն է այն պահից ի վեր, երբ արհեստական ​​բանականությունն սկսել է երկրում վիճակագրություն վարել:

Իրաքում մահապատիժների թիվը 2023թ. համեմատ աճել է գրեթե չորս անգամ՝ հասնելով 63-ի: Իսկ AI-ն իր զեկույցում Չինաստանի իշխանություններին անվանել է «մահապատիժների համաշխարհային առաջատար»: Այնուամենայնիվ, իրավապաշտպանները միայն մոտավոր պատկերացում ունեն Չինաստանում իրականացված մահապատիժների իրական մասշտաբի մասին՝ ասելով, որ առկա տեղեկատվության հիման վրա հազարավոր մարդիկ են մահապատժի ենթարկվել։ Չինաստանը գրեթե չի բացահայտում մահապատիժների մասին տվյալներ։ Իրավապաշտպան կազմակերպությունը նաեւ կասկածում է Հյուսիսային Կորեային եւ Վիետնամին մահապատիժը լայնորեն կիրառելու մեջ, սակայն տվյալների հրապարակումից հրաժարվելն անհնարին է դարձնում վիճակագրություն վարելը, նշել է AI-ն:

Այլախոհության ճնշումը Սաուդյան Արաբիայում եւ Իրանում

Սաուդյան Արաբիայում մահապատիժների թիվն աճել է՝ չնայած թագաժառանգ Մուհամեդ բեն Սալմանի հայտարարած արդիականացման քաղաքականությանը եւ նրա խոստմանը` սահմանափակել մահապատիժների կիրառումը որպես քրեական պատժի ձեւ: AI-ն պնդում է, որ այս աճի հիմնական պատճառը քաղաքական այլախոհության ճնշումն է: Կազմակերպության տվյալներով՝ Սաուդյան Արաբիայի իշխանությունները շարունակում են մահապատիժ կիրառել՝ պատժելու համար շիա փոքրամասնության անդամներին, որոնք 2011-2013թթ. աջակցել են «հակակառավարական» ցույցերին։ 2024թ. օգոստոսին իշխանությունները մահապատժի ենթարկեցին դատապարտված ահաբեկիչներից մեկին՝ Աբդուլմաջիդ ալ-Նիմրին, թեեւ նախնական դատական ​​փաստաթղթերը ցույց էին տալիս նրա մասնակցությունը ցույցերին։ «Լրատվամիջոցներում մենք տեսել ենք, թե ինչպես են իշխանություններն օգտագործել այս դեպքը ահաբեկչության հետ կապված պատմություն ստեղծելու համար: «Ահաբեկչությունը, ինչպես տեսնում ենք, կարող է օգտագործվել որպես գործիք՝ տարածելու այն գաղափարը, որ մահապատիժն անհրաժեշտ է այլախոհությունը ճնշելու եւ հասարակությանը պաշտպանելու համար»,- մեկնաբանել է AI փորձագետ Կյարա Սանջորջիոն:

Առնվազն հարյուր մարդ Իրանում մահապատժի է դատապարտվել 2022թ. ոստիկանական կալանքի տակ գտնվող Մահսա Ամինիի սպանությունից առաջացած համազգային ցույցերի պատճառով: Անցյալ տարի մահապատժի երկու դատավճիռ է կայացվել: «Նրանք, ովքեր կհամարձակվեն մարտահրավեր նետել իշխանություններին, կենթարկվեն ամենախիստ պատիժների, հատկապես Իրանում եւ Սաուդյան Արաբիայում, որտեղ մահապատիժը կիրառվում է լռեցնելու համար խիզախներին, որոնք բավականաչափ համարձակ են արտահայտվում»,- ասել է Amnesty-ի գլխավոր քարտուղար Անյես Կալամարը:

Մահապատիժ մաքուր ազոտով եւ այլ տագնապալի միտումներ ԱՄՆ-ում

Միացյալ Նահանգները մնում է բացառություն արեւմտյան ժողովրդավարական երկրների շարքում մահապատժի կիրառման հարցում: Թեեւ 2024թ. ԱՄՆ-ում մահապատիժների ընդհանուր թիվը փոքր-ինչ աճել է՝ 24-ից հասնելով 25-ի, AI-ն ասում է, որ անհանգստացնող միտումներ են ի հայտ գալիս: «Թվերը ցույց են տալիս պատմական շատ ցածր ցուցանիշներ ինչպես մահապատիժների, այնպես էլ դատապարտումների համար, սակայն անցյալ տարի մենք տեսանք, որ չորս նահանգներ վերսկսել են մահապատիժները. Հարավային Կարոլինան, Ջորջիան, Յութան եւ Ինդիանան: Սա խորապես անհանգստացնող է, քանի որ այս նահանգները մի քանի տարի մահապատիժներ չեն իրականացրել»,- ասել է AI-ի խոսնակ Կյարա Սանջորջիոն: Բացի այդ, AI-ն նշել է, որ Ալաբամայում մահապատիժների թիվը եռապատկվել է, որոնցից կեսում օգտագործվել է ազոտ: Ավելի վաղ փորձագետները եկել էին այն եզրակացության, որ ազոտի հիպոքսիայով խեղդամահ անելը կարող է հավասարազոր լինել կտտանքներին, եւ կոչ են արել դադարեցնել այն։