Նախընտրելի
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երեքշաբթի օրը հայտարարել է, որ կրկին առաջադրում է մասնավոր տիեզերագնաց, միլիարդատեր և SpaceX-ի հիմնադիր Իլոն Մասկի դաշնակից Ջարեդ Այզեքմանին՝ NASA-ի ադմինիստրատորի պաշտոնում, իր թեկնածությունը հետ վերցնելուց հինգ ամիս անց։ Այս մասին գրում է Reuters-ը։
Էլեկտրոնային առևտրի մագնատ Այզեքմանը, որը երկու անգամ թռել է ուղեծիր որպես մասնավոր տիեզերագնաց՝ որպես SpaceX-ի հաճախորդ և աշխատակից, տիեզերական գործակալության ղեկավարի պաշտոնից հեռացվել է մայիսի վերջին՝ Թրամփի և միլիարդատեր Իլոն Մասկի միջև բարձր մակարդակի վեճի ֆոնին։
ԱՄՆ տրանսպորտի նախարար Շոն Դաֆին հուլիսին նշանակվել է NASA-ի ժամանակավոր կառավարիչ։
Այդ ժամանակ NASA-ի 18,000 աշխատակիցներից բաղկացած անձնակազմը և ընդհանուր առմամբ տիեզերական ոլորտը, տուժում էին մոտալուտ կրճատումներից և առաջարկվող բյուջետային կրճատումներից, որոնք սպառնում էին չեղարկել ԱՄՆ-ի տասնյակ գիտական ծրագրեր։
Տիեզերական գործակալության մոտ 8000 աշխատակիցների ներկայացնող արհմիության տվյալներով՝ հունվարին և ապրիլին Թրամփի վարչակազմի կողմից առաջարկվող գնման առաջարկներից օգտվել է NASA-ի գրեթե 4000 աշխատակից։
Այզեքմանի վերադարձը որպես Թրամփի կողմից NASA-ում մշտական պաշտոնի թեկնածու տեղի է ունենում մոտ երկու շաբաթ անց այն բանից հետո, երբ Դաֆին հայտարարել է, որ այլ ընկերություններին հրավիրում է մրցակցել SpaceX-ի հետ գործակալության լուսնի վրա վայրէջքի պայմանագրի համար, ինչը հանգեցրել է Դաֆիի և Մասկի միջև հանրային վեճի այն մասին, թե ով պետք է ղեկավարի տիեզերական գործակալությունը։
Ի պատասխան այն հաղորդումների, թե Դաֆֆին պատրաստվում է NASA-ն ներառել Տրանսպորտի դեպարտամենտի կազմում, Մասկն անցյալ ամիս առցանց գրել է. «Միացյալ Նահանգների տիեզերական ծրագրի պատասխանատուն չի կարող երկնիշ IQ ունենալ»։
Մեկ օր առաջ Fox News-ին տված հարցազրույցում Դաֆֆին հայտարարել էր, որ SpaceX-ի կողմից հաջորդ սերնդի լուսնային հրթիռի՝ Starship-ի մշակումը հետ է մնում ժամանակացույցից և կարող է խաթարել NASA-ի նպատակը՝ գործակալության Artemis ծրագրի շրջանակում մարդկանց Լուսնի մակերևույթ վերադարձնելը, որը մրցակցում է Չինաստանի լուսնային հավակնությունների հետ։
Այդ ժամանակ գործակալությունը հաստատել է, որ Դաֆին և Այզեքմանը բանակցություններ են վարում NASA-ում Այզեքմանի թեկնածությունը վերականգնելու հնարավորության շուրջ։
«Այսօր երեկոյան ես ուրախ եմ նշանակել Ջարեդ Այզեքմանին՝ փորձառու բիզնեսի ղեկավարի, բարերարի, օդաչուի և տիեզերագնացի, որպես NASA-ի ադմինիստրատոր», - գրել է Թրամփը սոցիալական ցանցերում։ Այս պաշտոնը պահանջում է Սենատի հաստատումը։
«Ջարեդի կիրքը դեպի տիեզերքը, տիեզերագնացի փորձը և հետազոտությունների սահմանները ընդլայնելու, Տիեզերքի գաղտնիքները բացահայտելու և նոր տիեզերական տնտեսություն զարգացնելու գործի նրա նվիրվածությունը, նրան իդեալականորեն հարմար են դարձնում NASA-ն համարձակ նոր դարաշրջանում ղեկավարելու համար», - հավելել է ԱՄՆ նախագահը։
Թրամփը, որպես ընտրված նախագահ, անցյալ տարվա դեկտեմբերին Այզեքմանին նշանակել էր NASA-ի ղեկավար՝ SpaceX-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն Մասկի առաջարկությամբ, ով նախագահի ազդեցիկ խորհրդականն էր և ձգտում էր ԱՄՆ տիեզերական ծրագիրն ավելի սերտորեն կապել դեպի Մարս իրականացվող թռիչքների իր նպատակի հետ։
Այզեքմանը միլիարդատեր ներդրող և ռեակտիվ ինքնաթիռի սիրողական օդաչու է, ով հազարավոր թռիչքային ժամեր ունի, այնուհետև ամիսներ է ծախսել Սենատի հաստատման գործընթացն անցնելու համար, հավասարակշռելով Մասկի և Թրամփի վարչակազմի՝ Մարսի վրա կենտրոնանալու ցանկության և NASA-ի բազմամիլիարդանոց ռազմավարության միջև, որի նպատակն է մինչև 2027 թվականը տիեզերագնացներին Լուսնի մակերևույթ վերադարձնելը՝ առաջ անցնելով Չինաստանից Լուսնի մակերևույթի համար մղվող աշխարհաքաղաքական մրցավազքում։
