Տնտեսագետներն Իրանի պատերազմի համաշխարհային տնտեսության վրա ազդեցության երկու սցենար են դիտարկում։ Առաջին սցենարով տարածաշրջանում հակամարտությունն արագ ավարտվում է, նավթի և գազի գները վերադառնում են նորմալ վիճակի մինչև ամառ, իսկ աճը և գնաճը մնում են համեմատաբար կայուն։ Երկրորդ սցենարով էներգիայի երկարատև պակասն ազդում է առօրյա ծախսերի, մասնավորապես՝ սննդի և ամառային ճանապարհորդությունների վրա։

Ըստ Goldman Sachs-ի հոռետեսական կանխատեսման՝ նավթի գինը կարող է հասնել մինչև 100 դոլարի մեկ բարելի համար, ինչը կնվազեցնի համաշխարհային աճը մոտավորապես 0,5 տոկոսային կետով և կբարձրացնի գնաճը գրեթե 1 կետով տարվա ընթացքում, գրում է WSJ-ը։

Հիդրավլիկ կոտրման ֆրեկինգի (fracking) բումը ԱՄՆ-ը վերածել է էներգիայի արտահանողի՝ նվազեցնելով նրա խոցելիությունը նավթային ցնցումների նկատմամբ։ Ընդսմին, տնտեսությունը մնում է որոշ չափով խոցելի։

Այսպես, հակամարտության սկզբից ի վեր սովորական բենզինի մեկ գալոնի գինը բարձրացել է 20%-ով՝ սահմանափակելով տնային տնտեսությունների ծախսերը այլ ապրանքների վրա։

Եթե ​​առաջիկա ամիսներին Brent տեսակի նավթի միջին գինը հասնի մեկ բարելի համար 80 դոլարի, ԱՄՆ-ում գնաճը կարող է աճել 0,2%-ով, մինչդեռ աճը կարող է նվազել մոտավորապես 0,1%-ով, ըստ Oxford Economics-ի։ Էներգիայի բարձր գները կարող են վնասել ավիաընկերություններին, զբոսանավային օպերատորներին և արդյունաբերական ընկերություններին, բայց օգուտ բերել ամերիկյան էներգիա արտադրողներին։

Մերձավոր Արևելք. նավթի գների աճը քիչ է օգնում

Պարսից ծոցի երկրները սովորաբար օգտվում են նավթի գների աճից, սակայն Հորմուզի նեղուցի շրջափակումը սահմանափակում է վաճառքը և ստիպում կրճատել արտադրությունը։

Ըստ Capital Economics-ի՝ կարճաժամկետ պատերազմը կարող է այս տարի կրճատել Պարսից ծոցի տնտեսությունները 2%-ով, մինչդեռ երկարատև հակամարտությունը կարող է դրանք կրճատել մինչև 15%-ով։ Քուվեյթը և Կատարը, որոնց էներգետիկ ոլորտները հատկապես մեծ են, ամենաշատը կտուժեն։ Սաուդյան Արաբիան և ԱՄԷ-ն կկարողանան մասամբ փոխհատուցել կորուստները՝ ավելացնելով խողովակաշարային մատակարարումները։

Հակամարտությունը նաև խաթարում է տարածաշրջանի կայուն կերպարը՝ սպառնալով երկարաժամկետ բարեփոխումներին, ինչպիսին է Սաուդյան Արաբիայի «Vision 2030»-ը, որը հիմնված է օտարերկրյա ներդրումների վրա։ Մերձավոր Արևելքում զբոսաշրջությունը կարող է նվազել 27%-ով, կորուստները կկազմեն 56 միլիարդ դոլար։

Այս ազդեցությունը տարածվում է նաև հարևան երկրների վրա. Եգիպտոսում եգիպտական ​​ֆունտը դոլարի նկատմամբ իջել է ռեկորդային ցածր մակարդակի՝ էներգիայի ներմուծման ծախսերի աճի մտավախությունների ֆոնին, իսկ Իրանի տնտեսությունն ավելի կթուլանա։

Եվրոպա. նոր էներգետիկ ցնցում

Էներգիայի գների երկարատև աճը կարող է խափանել Եվրոպայի տնտեսական վերականգնումը։ ԵՄ-ն իր էներգետիկ կարիքների 58%-ը բավարարում է բրածո վառելիքի ներմուծմամբ՝ զիջելով միայն Հարավային Կորեային և Ճապոնիային։

Նույնիսկ տարածաշրջանից չնչին գնումների դեպքում եվրոպական երկրները տառապում են համաշխարհային գների աճից. Պարսից ծոցից մատակարարման պակասը հանգեցրել է գազի աճուրդային գների ավելի քան 50%-ով բարձրացման այս ամսվա ընթացքում։ Եվրագոտում գնաճի վրա ազդեցությունը կարող է երեք անգամ ավելի բարձր լինել, քան ԱՄՆ-ում։ Իտալիան հատկապես զգայուն է Կատարից հեղուկացված բնական գազից կախվածության պատճառով։

Այնուամենայնիվ, տնտեսագետների մեծ մասը չի սպասում 2022 թվականի մակարդակի ճգնաժամ, երբ Ուկրաինայի պատերազմից հետո եվրոպական գազի գները գերազանցեցին 300 եվրոն մեկ ՄՎտժ-ի համար, իսկ գնաճը գերազանցեց 10%-ը։ Գազի գները ներկայում կազմում են մոտ 50 եվրո մեկ ՄՎտժ-ի համար։

Ասիա. Չինաստանն ավելի լավ դիրքում է

Չինաստանն աշխարհի խոշորագույն նավթ ներմուծողն է, բայց կուտակել է ավելի քան մեկ միլիարդ բարել ռազմավարական պաշարներ, որոնք կբավարարեն մի քանի ամիս։ Երկիրը նաև ակտիվորեն զարգացնում է վերականգնվող էներգիան, սուբսիդավորում է էլեկտրական տրանսպորտային միջոցները և ունի մեծ ներքին ածխի ոլորտ։

Ճապոնիան և Հարավային Կորեան նույնպես կախված են Մերձավոր Արևելքի նավթից, բայց ունեն մեծ պաշարներ։ Ասիական շատ երկրներ կախված են հեղուկացված բնական գազից, որն ավելի դժվար է պահեստավորել։ Պակիստանը և Թայվանը խոցելի են հեղուկացված բնական գազի պակասի նկատմամբ։

Որոշ երկրներ արդեն իսկ գործողություններ են ձեռնարկում. Հարավային Կորեան և Թաիլանդը սահմանել են վառելիքի գների սահմանափակումներ, Մյանման սկսել է բենզինի չափաբաժին սահմանել, Պակիստանը որոշ պետական ​​աշխատակիցների հանձնարարել է հեռավար աշխատել և նախատեսում է երկու շաբաթով փակել դպրոցները, իսկ Ֆիլիպինները սահմանափակել է օդորակիչների և համակարգիչների օգտագործումը պետական ​​գրասենյակներում։

Ռուսաստանը ստանում է անսպասելի տնտեսական բոնուս

Իրանում պատերազմը Մոսկվային բացեց նավթի նոր պահանջարկի առջև։ Հակամարտությունից առաջ պատժամիջոցները սահմանափակեցին նավթի վաճառքը, բայց այժմ Պարսից ծոցում մատակարարման խափանումները խթանում են Չինաստանի, Հնդկաստանի և այլ գնորդների պահանջարկը։ ԱՄՆ-ն նաև մեղմացրել է որոշ պատժամիջոցներ՝ թույլատրելով ռուսական նավթի գնումներ կատարել։

Նավթի և գազի գների աճը լրացնում է Կրեմլի ռազմական բյուջեն. ռուսական նավթը ներկայում վաճառվում է բյուջեն հավասարակշռելու համար անհրաժեշտ 59 դոլարից բարձր մեկ բարելի համար։

Լատինական Ամերիկան ​​և Կանադան կարող են օգուտ քաղել

Էներգիայի գների աճը նպաստում է տնտեսական աճին այնպիսի երկրներում, որոնք ունեն սեփական ռեսուրսներ, ինչպիսիք են Կանադան, Բրազիլիան և Վենեսուելան, որոնք աստիճանաբար ավելացնում են արտադրությունը՝ հունվարին Նիկոլաս Մադուրոյի տապալումից ի վեր։ Միևնույն ժամանակ, կանխատեսվում է գնաճի աննշան աճ՝ բենզինի և ավիատոմսերի գների բարձրացման պատճառով։