նախընտրելի դարձնելՊոտալա պալատը տիբեթյան բուդդիզմի խորհրդանիշն է և Տիբեթի ավանդական կառավարման մեջ նրա գերիշխող դերի վկան:
Պալատը գտնվում է Մարփորի լեռան վրա՝ Տիբեթի մայրաքաղաք Լհասայի հյուսիս-արևմուտքում։ Սա հին տիբեթյան ճարտարապետության գլուխգործոց է, հայտնի ճարտարապետական համույթ, որը սկսել է կառուցվել մ.թ.ա յոթերորդ դարում:
Երկար ժամանակ պալատը Դալայ Լամայի գլխավոր նստավայրն էր։ Այսօր համալիրը գործող թանգարան է։ Այն ակտիվորեն այցելում են զբոսաշրջիկներ ամբողջ աշխարհից։
Պալատը ստեղծել է Տիբեթի թագավոր Սոնգցեն Գամպոն, ով այն կանգնեցրել է Կարմիր լեռան վրա՝ ծովի մակարդակից ավելի քան 3700 մ բարձրության վրա՝ իր կնոջ՝ Տանգ դինաստիայի չինացի արքայադուստր Վենչենի համար։
Պոտալա պալատն իր անունը ստացել է 11-րդ դարում՝ շնորհիվ լեռան, որի վրա գտնվում է։ Այն կոչվում է Պուտո, ըստ լեգենդի, հենց այստեղ է առաջին անգամ հայտնվել Բոդհիսատվա Ավալոկիտեշվարան: Տիբեթերենում «պոտալան» թարգմանվում է որպես «Ավալոկիտեշվարայի բնակավայր»։
Պալատը կառուցվել է լեռան երկայնքով և ներկայումս զբաղեցնում է 410 հազար տարածք, շինությունների մակերեսը կազմում է 130 հազար։ Այն բաղկացած է երկու հիմնական մասից՝ Սպիտակ պալատից և Կարմիր պալատից։
Սպիտակ պալատի նշանակությունն է կազմակերպել սոցիալական միջոցառումներ, աշխատանքային տարածք և բնակության վայր պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաների համար: Կարմիր պալատի նպատակն է իրականացնել կրոնական ծառայություններ, Դալայ Լամաների նստավայրը, վանական խցերի տեղադրումը և կրոնական մասունքների պահպանումը: Այստեղ են գտնվում նաեւ Դալայ Լամաների դամբարանները՝ սկսած հինգերորդից։
Ֆակպա Լախանգ տաճարը, Պոտալա պալատի բազմաթիվ տաճարներից մեկը, որտեղ գտնվում է Ավալոկիտեշվարայի արձանը, որը սուրբ է բուդդիստների համար:
Գլխավոր սրահի պատի նկարները՝ որմնանկարները, պատմում են տիբեթյան բուդդիզմի զարգացման պատմությունը, Դալայ Լամաների հինգ սերունդների կյանքը և արքայադուստր Վենչենգի ժամանումը Տիբեթ; կան նաև հին տիբեթյան շենքերի, բուդդաների և վաջրաների պատկերներ:
Պոտալա պալատը պալատ-ամրոցի տիպի ամենաբարձր ճարտարապետական համույթն է աշխարհում, այն կոչվում է «բարձր լեռնային տաճար»։
8-րդ դարի երկրորդ կեսին կայծակի պատճառով այրվել են Պոտալա պալատի փայտյա շինությունները։ Բացի այդ, Թուֆանների թագավորության գոյության վերջում բռնկվեց տեղական ցեղերի ներքին պատերազմը, որը հանգեցրեց բնօրինակ Պոտալայի պալատի կործանմանը: Պահպանվել են միայն Ֆավանի քարանձավը և Փաբալական սրահը։ Պալատի կառուցումն իր ժամանակակից տեսքով թվագրվում է 17-րդ դարով։ 1645 թվականին Դալայ Լաման հրամայեց սկսել Սպիտակ պալատի շինարարությունը, որն ավարտվեց 3 տարի անց՝ հինգերորդ Դալայ Լամայի մահից երկու տարի անց, սակայն նրա հետևորդները պալատում ապրեցին մինչև 20-րդ դարը։
Ներկայումս Պոտալան գրավում է հազարավոր բուդդայական ուխտավորների: Նրանք շրջում են կորա (ծիսական զբոսանքներ) Պալատի շուրջը, մանտրաներ և աղոթքներ կարդում և խոնարհվում։
1994 թվականի դեկտեմբերի սկզբին Լհասայում գտնվող Պոտալա պալատը ներառվել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Պարույր Սինյավսկին՝ Տիբեթից
