նախընտրելի դարձնել
Հարավային Կովկասի քաղաքական և աշխարհաքաղաքական իրավիճակն այսօր էապես փոխվել է, ինչի կապակցությամբ տարածաշրջանում երկաթուղային հաղորդակցության ապաշրջափակման հարցը կրկին օրակարգ է մտնում, բայց արդեն սկզբունքորեն նոր պայմաններում։ Այս մասին հայտարարել է Երևանի պետական համալսարանի Ռուսաստանյան հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Արամ Սաֆարյանը՝ ելույթ ունենալով «Հարավային Կովկասի տրանսպորտային և լոգիստիկ կապերի զարգացման հեռանկարները» փորձագիտական համաժողովում։
Սաֆարյանի խոսքով՝ տարածաշրջանում երկաթուղային հաղորդակցության վերականգնման և ապաշրջափակման հարցը քննարկվում է արդեն ոչ առաջին տարին։ Ընդ որում, ներկայիս իրավիճակը տարբերվում է նախկինից, քանի որ անցած ժամանակահատվածում Հարավային Կովկասում էապես փոխվել են թե՛ քաղաքական, թե՛ աշխարհաքաղաքական հանգամանքները։
Նա հիշեցրել է, որ դեռ 2016 թվականին առաջին անգամ սկսվեցին Աբխազիայի տարածքով Թբիլիսի–Մոսկվա երկաթուղային հաղորդակցության ապաշրջափակման հնարավորության քննարկումները։
Սակայն, Սաֆարյանի խոսքով, այս նախաձեռնությունը հետագայում զարգացում չունեցավ և փաստացի կանգ առավ։
«Գործընթացը կանգ առավ։ Կանգ առավ, որովհետև հանգամանքներն այլ էին։ Եվ որովհետև քաղաքական ու աշխարհաքաղաքական իրավիճակը Հարավային Կովկասում միանգամայն ուրիշ էր», — նշել է Սաֆարյանը։
Նրա խոսքով՝ տարածաշրջանային իրավիճակի փոփոխությունը կրկին արդիականացրել է տրանսպորտային կապերի վերականգնման և նոր երթուղիների որոնման շուրջ քննարկումները, որոնք կկարողանային Հարավային Կովկասի երկրները կապել Ռուսաստանի և այլ ուղղությունների հետ։
Այս ֆոնին, նշել է փորձագետը, ի հայտ եկավ Հաղորդակցությունների զարգացման ազգային հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիսլավ Գասումյանովի նախաձեռնությունը։ Իր առաջարկները Գասումյանովը շարադրել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության «Միջազգային կյանք» ամսագրում հրապարակված վերլուծական հոդվածում։
Ինչպես հայտնել է Սաֆարյանը, այս նախաձեռնությունը ստացել է «Պուտինի ուղի» անվանումը։
ԵՊՀ Ռուսաստանյան հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենի խոսքով՝ առաջարկվող հայեցակարգի շրջանակներում խոսքը Ռուսաստանի, Վրաստանի և Հայաստանի միջև Սև ծովի ափով երկաթուղային, իսկ հնարավոր է նաև ավտոմոբիլային հաղորդակցության վերականգնման մասին է։
Հետագայում, ըստ այս գաղափարի, տրանսպորտային երթուղին կարող է շարունակվել դեպի Նախիջևան, Ջուլֆա և այնուհետև Իրանի տարածքով մինչև Թեհրան։
Սաֆարյանն ուշադրություն է հրավիրել Գասումյանովի առաջարկի ևս մեկ ասպեկտի վրա։ Նրա խոսքով՝ նախաձեռնության հեղինակը դիտարկում է նախագծի առաջմղման համար ոչ քաղաքական մեթոդներ կիրառելու հնարավորությունն այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է հասնել իրական դրական տեղաշարժի՝ Ռուսաստանի, Վրաստանի և Հայաստանի միջև երկաթուղային և ավտոմոբիլային հաղորդակցության վերականգնման հարցում։
«Եթե անհրաժեշտ է իրական դրական տեղաշարժի հասնել Ռուսաստանի, Վրաստանի և Հայաստանի միջև երկաթուղային և ավտոմոբիլային հաղորդակցության հարցում, ապա պետք է դիտարկել նաև ոչ քաղաքական մեթոդների կիրառման հնարավորությունները», — փոխանցել է Սաֆարյանը նախաձեռնության հիմնական միտքը։
Միաժամանակ, փորձագետի խոսքով, նախատեսվում է «Պուտինի ուղին» դիտարկել ոչ թե այլ տրանսպորտային նախագծերից մեկուսացված, այլ արդեն գոյություն ունեցող և ձևավորվող տարածաշրջանային տրանսպորտային ուղղությունների հետ համակցված ձևով։
Մասնավորապես, խոսքն առաջարկվող երթուղին «Հյուսիս–Հարավ» ռազմավարական տրանսպորտային միջանցքի, ինչպես նաև «Արևելք–Արևմուտք» տրանսպորտային ուղղությունների հետ շաղկապելու հնարավորության մասին է։
Սաֆարյանն ընդգծել է, որ Գասումյանովի հայեցակարգում «Պուտինի ուղին» չի դիտարկվում որպես նախագիծ, որը պետք է մրցակցի տարածաշրջանում գոյություն ունեցող կամ առաջարկվող այլ տրանսպորտային նախաձեռնությունների հետ։
Ընդհակառակը, ըստ նրա, խոսքն այս նախաձեռնությունը Հարավային Կովկասի միասնական տրանսպորտային և լոգիստիկ համակարգում ներառելու հնարավորության մասին է։
««Պուտինի ուղին» պետք է դիտարկել ոչ թե որպես այլ տրանսպորտային նախաձեռնությունների հետ մրցակցող գաղափար, այլ որպես այն Հարավային Կովկասի ընդհանուր տրանսպորտալոգիստիկ համակարգում ներառելու հնարավորություն», — նշել է Սաֆարյանը։
ԵՊՀ Ռուսաստանյան հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենն առանձին կանգ է առել «Ռուսական երկաթուղիների» հնարավոր դերի վրա՝ այս նախաձեռնության իրագործման և համապատասխան տրանսպորտային կոմունիկացիաների ապաշրջափակման դեպքում։
Նրա խոսքով՝ եթե երկաթուղային հաղորդակցությունը վերականգնվի և ապաշրջափակվի, «Ռուսական երկաթուղիները» կարող է հնարավորություն ստանալ զգալի տեղ զբաղեցնել Հարավային Կովկասի տրանսպորտային և լոգիստիկ համակարգում։
Սաֆարյանը կարծում է, որ այդ դեպքում «Ռուսական երկաթուղիները» կարող է դառնալ «ամենալուրջ խաղացողը» տարածաշրջանում, քանի որ կապահովի կապը Հարավային Կովկասին հարող խոշորագույն երկաթուղային հանգույցների միջև։
«Եթե երկաթուղային հաղորդակցությունն ապաշրջափակվի, «Ռուսական երկաթուղիները» կարող է դառնալ ամենալուրջ խաղացողը Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում, քանի որ կկապի տարածաշրջանին հարող խոշորագույն երկաթուղային հանգույցները», — հայտարարել է նա։
Սաֆարյանի կարծիքով՝ նման տրանսպորտային նախագծերի իրագործումը կարող է էապես մեծացնել «Ռուսական երկաթուղիների»՝ որպես տարածաշրջանում տրանսպորտով և լոգիստիկայով զբաղվող ընկերության, միջազգային նշանակությունը։
Նա նշել է, որ այդ դեպքում հարցն այլևս չի սահմանափակվի միայն առանձին երկաթուղային հատվածների վերականգնմամբ կամ կոնկրետ երթուղիների գործարկմամբ։ Խոսքը լինելու է փոխկապակցված տրանսպորտալոգիստիկ համակարգի ձևավորման ավելի լայն գործընթացի մասին։
Այս համատեքստում Սաֆարյանն ընդգծել է քաղաքական շրջանակների և որոշում կայացնող կողմերի համար գոյություն ունեցող և առաջարկվող տարբեր տրանսպորտային նախաձեռնությունները ոչ թե առանձին-առանձին, այլ դրանց հնարավոր համադրման և համաձայնեցման տեսանկյունից դիտարկելու անհրաժեշտությունը։
Նրա խոսքով՝ պետք է ուղիներ փնտրել՝ Հարավային Կովկասի տրանսպորտային համակարգի զարգացմանն ուղղված բազմաթիվ նախագծերն ու նախաձեռնությունները համատեղելու համար։
«Անհրաժեշտ է դիտարկել Հարավային Կովկասի տրանսպորտային համակարգի զարգացմանն ուղղված բազմաթիվ նախաձեռնությունների համակցման, համաձայնեցման և համատեղման հարցը», — ընդգծել է Սաֆարյանը։
Այսպիսով, նրա խոսքով, տարածաշրջանի տրանսպորտային ու լոգիստիկ համակարգի զարգացումը կարող է կապված լինել ոչ թե մեկ կոնկրետ երթուղու կամ նախաձեռնության ընտրության, այլ դրանց փոխադարձ լրացման և ավելի լայն տարածաշրջանային ցանցում ինտեգրման հնարավորության հետ։
Նշենք, որ «Հարավային Կովկասի տրանսպորտային և լոգիստիկ կապերի զարգացման հեռանկարները» խորագրով փորձագիտական համաժողովը Ռուսաստանի Դաշնության Հաղորդակցությունների զարգացման ազգային հետազոտական ինստիտուտի, Երևանի պետական համալսարանի Ռուսաստանյան հետազոտությունների կենտրոնի և Արևելագիտության ինստիտուտի Հայ-ռուսական հարաբերությունների հետազոտման կենտրոնի համատեղ նախաձեռնությունն է։
