նախընտրելի դարձնել
Թուրքիայի դատախազությունն, ըստ Ֆրանսպրես գործակալության, ներդրումային ֆոնդերի հետկապված լայնածավալ սկանդալի հետաքննության ֆոնին դիմումներ է ուղարկել նախկին նախարար, իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության (AKP) բարձրաստիճան ներկայացուցիչ Ֆաթմա Բեթյուլ Սայան Քայայի և նրա ամուսնու բոլոր ակտիվները սառեցնելու պահանջով։
Քայան, որը 2016–2018 թվականներին զբաղեցրել է ընտանիքի և սոցիալական քաղաքականության նախարարի պաշտոնը, անցած հանգստյան օրերին հեռացել է AKP-ի նախագահի տեղակալի պաշտոնից։ Պատճառն ընդդիմադիր Նոր կուսակցության մեղադրանքներն էին, ըստ որոնց՝ նա և նրա ամուսինը կարող էին խոշոր շահույթ ստանալ բաժնետոմսերի հետ գործարքներից՝ թուրքական ֆոնդային շուկայի փլուզումից քիչ առաջ։
Ընդդիմության տվյալներով՝ ապրիլին Քայան ներդրել է մոտ 63 միլիոն թուրքական լիրա՝ հիմնականում Ozata Denizcilik նավաշինական ընկերության բաժնետոմսերում, իսկ սեպտեմբերին դրանք վաճառել է մոտ 1,3 միլիարդ լիրայով։ Նրա ամուսինն, ընդդիմության պնդմամբ, ներդրել է մոտ 100 միլիոն լիրա և հետ ստացել 826 միլիոն։ Այսպիսով, զույգի ենթադրյալ ընդհանուր շահույթը կարող էր կազմել մոտ 2,2 միլիարդ լիրա կամ շուրջ 45 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Այս տեղեկությունները ընդդիմության մեղադրանքներ են, այլ ոչ թե դատարանի կողմից հաստատված փաստեր։
Քայան չի ընդունել մեղադրանքները և հայտարարել է, որ ստանձնում է «քաղաքական պատասխանատվությունը», որպեսզի հետաքննությունը կարողանա անցնել անկախ և անաչառ։ Նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ընդունել է նրա հրաժարականը։
Այժմ դատախազությունը բոլոր համապատասխան գերատեսչություններին գրություն է ուղարկել՝ Քայայի և նրա ամուսնու ակտիվները սառեցնելու կարգադրությամբ։ Միևնույն ժամանակ, առկա տվյալներով, Քայան առայժմ չի ձերբակալվել։
Հետաքննությունն արդեն ընդգրկել է ավելի քան 200 մարդու։ Արդարադատության նախարար Աքըն Գյուրլեքը հայտնել է, որ քննիչներն ուսումնասիրում են 26 բաժնետոմսերի հետ կատարված գործարքներ, որոնք կարող էին լինել սպեկուլյատիվ և մանիպուլյատիվ գործարքների օբյեկտ, ինչպես նաև այն հաշիվները, որոնք կարճ ժամանակում անսովոր բարձր շահույթ են բերել։
Ֆինանսական ճգնաժամը սկսվել է սեպտեմբերի կեսերին, երբ մի քանի ներդրումային ֆոնդեր չեն կարողացել կատարել միջոցների դուրսբերման վերաբերյալ ներդրողների պահանջները։ Իշխանությունները կարգադրել են լուծարել ավելի քան 100 ֆոնդ՝ ընդհանուր մոտ 20 միլիարդ դոլար արժեքով, և գրեթե կես միլիոն մարդ հայտնվել է դրանց ներդրողների թվում։
Ճգնաժամի ֆոնին Թուրքիայի իշխանությունները միաժամանակ ստեղծել են հատուկ համակարգող խորհուրդ՝ երկրի փոխնախագահի գլխավորությամբ, որպեսզի արագացնեն ֆոնդերի լուծարումը և պաշտպանեն ներդրողների իրավունքները։
Էրդողանը հայտարարել է, որ AKP-ն «մաքուր կուսակցություն» է, և ոչ ոք չի կարող արատավորել նրա հեղինակությունը։ Իսկ Նոր կուսակցության առաջնորդ Օզգյուր Օզելը տեղի ունեցողը «դարի գողություն» է որակել: Մինչդեռ հետաքննությունը շարունակվում է, և թուրքական իշխանությունները ուսումնասիրում են շուկայում հնարավոր մանիպուլյացիաներն ու ճգնաժամի սկսվելուց առաջ իրականացված գործարքները։
Ավելի վաղ հայտնի է դարձել, որ Թուրքիայում սառեցրել են 42 մարդու և 46 ընկերության ակտիվները՝ կապիտալի շուկայում խախտումների գործի շրջանակում:
Bloomberg գործակալությունը ավելի վաղ հայտնել էր, որ Թուրքիայի իշխող կուսակցության փոխնախագահը հեռացել է պաշտոնից՝ իր ամուսնու հասցեին ընդդիմության հնչեցրած մեղադրանքների պատճառով:
