նախընտրելի դարձնել
Մոսկվայում ներկայացրել են Ռուսաստանի, Վրաստանի և Հայաստանի միջև՝ Աբխազիայի տարածքով, երկաթուղային և ավտոմոբիլային հաղորդակցության նախագիծը, գրում է «Вектор Кавказа»-ն։
Նախաձեռնությունը ստացել է «Պուտինի ուղին» աշխատանքային անվանումը և ենթադրում է տրանսպորտային երթուղու վերականգնում, որը գոյություն ուներ խորհրդային ժամանակներում։ Դրա հեղինակներն առաջարկում են նախագիծը դիտարկել որպես Հարավային Կովկասի ապագա միասնական տրանսպորտալոգիստիկ համակարգի մի մաս։
Նախագիծը ներկայացվել է սեպտեմբերի 28-ին՝ «Հարավային Կովկասի տրանսպորտալոգիստիկ կապերի զարգացման հեռանկարները» միջազգային համաժողովում, որը կազմակերպվել էր ռուսական և հայկական հետազոտական կառույցների մասնակցությամբ։ Նախաձեռնողը Կապերի զարգացման ազգային հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Վլադիսլավ Գասումյանովն էր։ Հայաստանում այդ գաղափարը ակտիվորեն քննարկում են որոշ փորձագետներ՝ այն կապելով տարածաշրջանի տրանսպորտային և աշխարհաքաղաքական կազմաձևի փոփոխությունների հետ։
«Փոխված իրողություններ»
Երևանի պետական համալսարանի Ռուսական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Արամ Սաֆարյանը հայտարարել է, որ Աբխազիայի միջոցով երկաթուղային հաղորդակցության վերականգնման հարցը կրկին հայտնվել է օրակարգում՝ քաղաքական և աշխարհաքաղաքական իրավիճակի «էապես փոխված» լինելու պատճառով։
Նրա գնահատմամբ՝ դեռևս 2016 թվականին քննարկվում էր Մոսկվա- Թբիլիսի երկաթուղային երթուղու վերականգնման հնարավորությունը՝ Աբխազիայի միջոցով, սակայն այն ժամանակ նախաձեռնությունը շարունակություն չստացավ։ Այժմ Սաֆարյանն առաջարկում է այն դիտարկել ոչ թե որպես առանձին ռուսական նախագիծ, որը մրցում է այլ երթուղիների հետ, այլ որպես Հարավային Կովկասի ընդհանուր տրանսպորտային համակարգի տարր։
«Այլընտրանք» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար Թաթուլ Մանասերյանը ևս կարծում է, որ Աբխազիայի միջոցով երկաթուղու վերականգնումը պոտենցիալ կարող է տնտեսական օգուտներ բերել տարածաշրջանին։ Նրա զեկույցում նշվում է, որ տրանսպորտային կապերի զարգացումը պետք է դիտարկել Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև հարաբերություններում տեղի ունեցած փոփոխությունները հաշվի առնելով։ Մանասերյանը կարծում է, որ Թբիլիսին որոշումներ ընդունելիս ավելի ու ավելի է առաջնորդվում սեփական ազգային շահերով և այդ պատճառով ապագայում կարող է երկաթուղային երթուղին դիտարկել որպես տնտեսապես օգտակար։
Սակայն նման գնահատականը չի արտացոլում վրացական իշխանությունների դիրքորոշումը, որոնք Աբխազիայի միջոցով հաղորդակցության վերականգնման հարցը նախ և առաջ կապում են երկրի տարածքային ամբողջականության հետ։
Տրանսպորտային նախագծերի մրցակցություն
«Պուտինի ուղու» ի հայտ գալը տեղի է ունենում Հարավային Կովկասի տրանսպորտային կապերի լայնածավալ վերակառուցման ֆոնին։ Այսօր առանցքային նախագծերից մեկը TRIPP-ն է՝ «Թրամփի երթուղին՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման», որը նախատեսում է Հայաստանի տարածքում մուլտիմոդալ ենթակառուցվածքի զարգացում և Ադրբեջանի հիմնական հատվածի կապը Նախիջևանի հետ։
Երևանը շեշտում է, որ TRIPP-ը պետք է իրականացվի Հայաստանի ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավազորության հիման վրա։ Հայկական իշխանությունները նախագիծը դիտարկում են նաև ավելի լայն՝ «Խաղաղության խաչմերուկ» հայեցակարգի շրջանակում։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սեպտեմբերին հայտարարել է, որ TRIPP-ի իրականացումն արդեն անցնում է գործնական փուլ։ Նրա ասելով՝ նախագիծը հեռանկարում Հայաստանին կապահովի երկաթուղային հաղորդակցություն Ադրբեջանի, իսկ դրա միջոցով՝ Ռուսաստանի, Կենտրոնական Ասիայի և Չինաստանի հետ։ Միևնույն ժամանակ Երևանը շարունակում է ընդգծել, որ տրանսպորտային երթուղիները պետք է անցնեն Հայաստանի ինքնիշխանության լիակատար պահպանմամբ։
Նման պայմաններում «Պուտինի ուղին» կարելի է դիտարկել որպես տարածաշրջանային փոխկապակցվածության ևս մեկ կազմաձև առաջարկելու փորձ՝ Ռուսաստանի մասնակցությամբ և Աբխազիայի միջոցով երթուղու օգտագործմամբ։
Գլխավոր խնդիրը Վրաստանն է
Հենց վրացական դիրքորոշումն է մնում ռուսական նախագծի իրականացման գլխավոր խոչընդոտը։ Աբխազիայի միջոցով երկաթուղային հաղորդակցությունը դադարեցվել էր վրաց-աբխազական հակամարտությունից և 1990-ականների սկզբին ենթակառուցվածքների ավերումից հետո։
2026 թվականի փետրվարին Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հայտարարել էր Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև՝ Աբխազիայի միջոցով, երկաթուղային հաղորդակցության վերականգնման հնարավորության մասին։ Սակայն Թբիլիսին նման հաղորդակցության վերականգնումը կապում է երկրի տարածքային ամբողջականության հարցի, ինչպես նաև Աբխազիայում և Հարավային Օսիայում ռուսական զինուժի ներկայության հետ։
