Այն, թե ինչպես ենք մենք նկարագրում ժամանակը, ազդում է ժամկետների ընկալման, մոտիվացիայի և որոշումների վրա, նույնիսկ եթե խոսքը նույն ժամանակահատվածի մասին է։ Այս եզրակացությանն է եկել Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի Sauder բիզնես դպրոցի դոցենտ Դիպակ Սիրվանին։ Հետազոտությունը հրապարակվել է Journal of Marketing Research-ում։

Օրինակ, եթե մարդուն հիշեցնեն, որ մինչև տարվա ավարտը մնացել է ընդամենը երեք ամիս, նա կարող է զգալ անհապաղ գործելու անհրաժեշտություն։ Բայց «երկու ամիս 17 օր» ձևակերպումը կարող է ավելի քիչ հրատապության զգացում առաջացնել, թեև իրականում ժամանակն ավելի քիչ է մնացել։

Հետազոտողն ուսումնասիրել է, թե ինչպես է ժամանակային միջակայքերի ներկայացումն ազդում դրանց սուբյեկտիվ տևողության վրա։ Տասը հետազոտություններում, որոնք ներառում էին առցանց դասընթացների ավելի քան 10 հազար հայտարարությունների վերլուծություն և ավելի քան 6 հազար մարդու մասնակցությամբ ինը փորձ, բացահայտվել է օրինաչափություն. ժամանակահատվածն ավելի երկար է թվում, երբ այն նկարագրվում է միաժամանակ խոշոր և մանր միավորներով։

Այսպես, «երկու ժամ 55 րոպե»-ն կարող է ընկալվել որպես ավելի երկար ժամանակահատված, քան «երեք ժամ»-ը, չնայած նրան, որ երկրորդ միջակայքը հինգ րոպեով ավելի երկար է։ Սիրվանիի բացատրությամբ՝ լսելով երեք ժամի մասին՝ մարդը մտովի գործում է ժամանակի խոշոր միավորներով։ Րոպեների հիշատակումն ուշադրությունը տեղափոխում է ավելի փոքր հատվածների վրա, ինչի պատճառով ընդհանուր ժամանակն ավելի երկար է թվում։

Այս ազդեցությունը կարող է ազդել նպատակներ դնելու և առօրյա որոշումների վրա։ Օրինակ, փորձերից մեկում մասնակիցներն ընտրում էին շաբաթական ֆիզիկական ակտիվության ավելի քիչ հավակնոտ նպատակներ, երբ մարզումների տևողությունը նշվում էր ժամերով և րոպեներով, այլ ոչ թե կլորացվում ամբողջ ժամերի։ Նույն ծանրաբեռնվածությունն առաջին դեպքում ավելի նշանակալի էր թվում։

Ժամկետի ձևակերպումը կարող է ազդել նաև սպասելու պատրաստակամության վրա։ Փորձերից մեկում մասնակիցներն ավելի հազվադեպ էին համաձայնում մի քանի օր սպասել ավելի մեծ վճարման դիմաց, եթե գումարը ստանալու ամսաթիվը նշվում էր ոչ միայն օրով, այլև ճշգրիտ ժամով։ Լրացուցիչ մանրամասնումը ստիպում էր, որ սպասումն ավելի երկար թվար։ Թեև հետազոտությունն ուղղակիորեն չէր ստուգում գործերը հետաձգելու հակվածությունը, հեղինակը ենթադրում է, որ այն ժամկետները, որոնք սուբյեկտիվորեն ավելի հեռու են թվում, կարող են նպաստել պրոկրաստինացիային։

Նմանատիպ ազդեցություն է հայտնաբերվել նաև ժամկետանց պիտանելիությամբ ապրանքների գնահատման ժամանակ։ Եթե դեղամիջոցի կամ այլ ապրանքի փաթեթավորման վրա նշվում էր ճշգրիտ ամսաթիվ, օրինակ՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 30, այլ ոչ միայն ամիսը, մասնակիցները վերջերս ժամկետանց դարձած ապրանքը համարում էին ոչ այնքան արդյունավետ։ Կոնկրետ ամսաթիվը ստեղծում էր այնպիսի զգացողություն, որ պիտանելիության ժամկետն ավելի վաղ է ավարտվել։

Ընդ որում, ժամանակը նշելու համընդհանուր լավագույն ձև գոյություն չունի։ Եթե խնդիրը նպատակն ավելի հասանելի դարձնելն է և մարդուն գործելու մղելը, կլորացված արժեքները կարող են ավելի արդյունավետ լինել։ Բայց այլ իրավիճակներում տևողության մանրամասն նկարագրությունը կարող է ընդգծել պահանջվող ջանքերի ծավալն ու առաջարկի արժեքը։ Այդ պատճառով, կարծում է Սիրվանին, ժամանակի ձևակերպումը պետք է ընտրել՝ հաշվի առնելով, թե ինչ արդյունքի է պետք հասնել։