Չինաստանում Տերակոտե բանակի նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հայտնի կավե զինվորների ստեղծմանը կարող էին մասնակցած լինել ոչ միայն չափահաս տղամարդիկ, այլև կանայք ու երեխաներ։ Նման եզրակացության են հանգել հետազոտողները, որոնք ուսումնասիրել են հին արձանների վրա պահպանված մատնահետքերը։ Աշխատանքի արդյունքները հրապարակվել են Journal of Cultural Heritage հանդեսում։

Տերակոտե բանակը բնական չափերով զինվորների, ձիերի և մարտակառքերի հազարավոր արձաններ են, որոնք ստեղծվել են մ.թ.ա. III դարում՝ կայսր Ցին Շիհուանդիի դամբարանը պահպանելու համար։ Համալիրը հայտնաբերվել է 1974 թվականին։ Մինչ այժմ համարվում էր, որ այդ հսկայածավալ կառույցի ստեղծման վրա հիմնականում աշխատել են տղամարդիկ։

Պարզելու համար, թե ովքեր կարող էին մասնակցել արձանների պատրաստմանը, գիտնականների խումբը Սիանի դամբարանադաշտի թանգարանից Սյաոսի Լիի ղեկավարությամբ ուսումնասիրել է կավի վրա պահպանված մատնահետքերը։ Հետազոտողներն ուսումնասիրել են հնագիտական համալիրի մի հատվածի 36 արձանից ստացված 79 հետք։ Հետքերը հայտնաբերվել են արձանների տարբեր հատվածներում, դրանց թվում՝ ձեռքերի, գլուխների և զրահների տարրերի վրա։

Գիտնականները լուսանկարել են մատնահետքերը և չափել պապիլյար նախշի գծերի միջև եղած հեռավորությունը։ Այդ ցուցանիշը փոխվում է տարիքի հետ. երեխայի աճին զուգընթաց գծերի միջև հեռավորությունը սովորաբար մեծանում է։ Սակայն նման հետքերով երբեմն դժվար է տարբերակել չափահաս կնոջը դեռահաս տղայից։

Վերլուծության համար հետազոտողները կիրառել են վիճակագրական մեթոդ՝ Բայեսյան խառնման մոդելը։ Այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու մատնահետքերի ամբողջ համակցության բնութագրերը՝ դրանք համադրելով տարբեր տարիքի և սեռի մարդկանց վերաբերյալ ժամանակակից տվյալների հետ, յուրաքանչյուր հետքն առանձին դասակարգելու փոխարեն։

Ըստ հաշվարկների՝ մատնահետքերի մոտ 45%-ը բաժին է ընկել չափահաս տղամարդկանց։ Մոտ 33%-ը կարող էին թողած լինել մեծահասակ կանայք, իսկ ևս 22%-ը՝ 15 տարեկանից փոքր երեխաներն ու դեռահասները։ Այսպիսով, արդյունքները ցույց են տալիս, որ տերակոտե ֆիգուրների արտադրությանը կարող էին մասնակցել տարբեր տարիքային խմբերի և երկու սեռերի ներկայացուցիչներ։

Այնուամենայնիվ, հետազոտողները նախազգուշացնում են, որ եզրակացությունները դեռ չի կարելի տարածել ամբողջ համալիրի վրա։ Գիտնականներն ուսումնասիրել են թաղման փոսերից մեկի միայն փոքր հատվածը, իսկ մի քանի հետքեր կարող էին պատկանել նույն մարդուն։ Հետևաբար ստացված հարաբերակցությունը պարտադիր չէ, որ արտացոլի բանակի ստեղծմանը մասնակցած բոլոր աշխատողների կազմը։

Այնուամենայնիվ, ուսումնասիրությունը կասկածի տակ է դնում պատկերացումը, թե հին Չինաստանի ամենավիթխարի հուշարձաններից մեկի վրա աշխատել են բացառապես տղամարդիկ։