նախընտրելի դարձնել
Եվրահանձնաժողովը ներկայացրել է Արկտիկայում Եվրամիության նոր ռազմավարությունը, որը նախատեսում է տարածաշրջանի անվտանգության ամրապնդում, տրանսպորտային և թվային ենթակառուցվածքների զարգացում, կլիմայի փոփոխության դեմ պայքար և տեղացի բնակիչների աջակցություն։ ԵՄ առաջնահերթությունների թվում են ծովային իրավիճակի դիտարկման հնարավորությունների ընդլայնումը, ստորջրյա մալուխների պաշտպանությունը և եվրոպական սառցահատ նավատորմի ավելացումը։
«Արկտիկան Եվրոպայի հյուսիսային հարևանությունն է՝ մոտ, մեզ հետ սերտորեն կապված և մեր ապագայի համար վճռորոշ նշանակություն ունեցող։ Եվ այն փոխվում է։ Նոր նավարկային ուղիներն ու ռեսուրսները ուժեղացնում են ռազմավարական մրցակցությունը։ Մեր նոր ռազմավարության շնորհիվ մենք ներդրում ենք կատարում անվտանգության ամրապնդման, կայուն ենթակառուցվածքների և տնտեսական հնարավորությունների մեջ»,- հայտարարել է Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը։ Ըստ նրա՝ այս միջոցները պետք է օգուտ բերեն ինչպես Արկտիկայի բնակիչներին, այնպես էլ ամբողջ տարածաշրջանին։
Եվրամիությունում ընդգծել են, որ Արկտիկայում տեղի ունեցող իրադարձություններն անմիջականորեն ազդում են եվրոպական անվտանգության, կլիմայի և տնտեսական բարեկեցության վրա։ ԵՄ ավելի քան 500 հազար քաղաքացի ապրում է արկտիկական շրջաններում։ Եվրամիության անդամ արկտիկական երկրներն են Դանիան, Ֆինլանդիան և Շվեդիան։ Բացի դրանից, ԵՄ-ն սերտ կապեր է պահպանում Նորվեգիայի, Իսլանդիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Կանադայի և ԱՄՆ-ի հետ։
Արկտիկան տաքանում է գրեթե չորս անգամ ավելի արագ, քան մոլորակը միջինում։ Դա հանգեցնում է էկոհամակարգերի փոփոխության, ազդում է տեղացի բնակիչների կենսակերպի վրա և նպաստում է աշխարհաքաղաքական լարվածության աճին։ Նոր ծովային ուղիների բացումը և բնական ռեսուրսների հասանելիությունը ուժեղացնում են ռազմավարական մրցակցությունն ու ռազմական ակտիվությունը տարածաշրջանում։
Նոր ռազմավարության շրջանակում Եվրամիությունը մտադիր է համագործակցել անդամ պետությունների, արկտիկական գործընկերների և ՆԱՏՕ-ի հետ՝ ճգնաժամերին պատրաստվածության բարձրացման, կենսական կարևոր ենթակառուցվածքների պաշտպանության և խիստ կլիմայական պայմաններում գործելու կարողությունների զարգացման համար։ Մասնավորապես, ԵՄ-ն նախատեսում է ընդլայնել եվրոպական սառցահատ նավատորմը և ամրապնդել մատակարարման շղթաների կայունությունը։
Եվրահանձնաժողովը միաժամանակ առաջարկել է ստեղծել ծովային անվտանգության կենտրոն՝ տեղեկությունների փոխանակման և Արկտիկայում գործունեության դիտարկման համար։ Առաջին քայլը կլինի Արկտիկայում և Հյուսիսային Ատլանտիկայում ստորջրյա մալուխների պաշտպանության կենտրոնի ստեղծման աջակցությունը։ Այն կօգնի հետևել սպառնալիքներին, պաշտպանել մալուխները և համակարգել դրանց վերանորոգումը։ Հետագայում դրա խնդիրները կարող են ընդլայնվել՝ ներառելով ստվերային նավատորմի նավերի դիտարկումը, ապօրինի ձկնորսության և շրջակա միջավայրի աղտոտման բացահայտումը, ինչպես նաև որոնողափրկարարական գործողությունների համակարգումը։
Կլիմայի փոփոխությանը հակազդելու համար ԵՄ-ն մտադիր է ամրապնդել Արկտիկայի վերաբերյալ գիտական հետազոտություններն ու դիտարկման համակարգերը, ինչպես նաև բարելավել տվյալների փոխանակումը։ Այս միջոցները պետք է բարձրացնեն կլիմայական կանխատեսումների ճշգրտությունը, ամրապնդեն նավարկության անվտանգությունը և օգնեն հարմարվել գլոբալ տաքացման հետևանքներին։
Ռազմավարության տնտեսական հատվածը նախատեսում է վերականգնվող էներգետիկայի, հանքային ռեսուրսների կայուն օգտագործման, թվային կապի և ծովային ճյուղերի զարգացում։ ԵՄ-ն մտադիր է եվրոպական նավահանգիստները, երկաթուղիները, էներգետիկ տերմինալները և թվային ենթակառուցվածքները ներառել նոր արկտիկական տրանսպորտային և առևտրային ցանցերում։ Նախագծերի թվում են եվրոպական տրանսպորտային միջանցքների արդիականացումը, Rail Nordica նախագծի իրականացման արագացումը և Pan-Arctic Cable ստորջրյա մալուխային կապի ստեղծումը, որը պետք է կապի Գրենլանդիան Եվրոպայի հետ։ Պետական մարմինների պաշտպանված արբանյակային կապի համար նախատեսված է IRIS² Arctic Connectivity նախագիծը։
Միևնույն ժամանակ, հանածո վառելիքի վերաբերյալ Եվրամիության դիրքորոշումը մնում է անփոփոխ. նավթը, ածուխը և գազը պետք է մնան ընդերքում, այդ թվում՝ արկտիկական շրջաններում։ Գիտական հետազոտությունների համակարգման և որոշումների ընդունման ժամանակ դրանց արդյունքների օգտագործման համար ԵՄ-ն նաև նախատեսում է նոր բևեռային հետազոտական կենտրոն ստեղծել:
Ռազմավարությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում Արկտիկայի բնակիչներին, ներառյալ՝ բնիկ ժողովուրդներին և երիտասարդությանը։ Եվրամիությունը մտադիր է ընդլայնել կրթական փոխանակումների և մասնագիտական զարգացման հնարավորությունները Erasmus+ ծրագրի շրջանակում, շարունակել երկխոսությունը երիտասարդության հետ և աջակցել տեղական իշխանություններին։ Արկտիկական շրջանների զարգացման համար ԵՄ հիմնադրամներից արդեն նախատեսված է ավելի քան 1 միլիարդ եվրո՝ 2021–2027 թվականների համախմբման քաղաքականության շրջանակում։ Բացի դրանից, Եվրամիությունը նախատեսում է նպաստել տարածաշրջանի ժողովրդավարական ինստիտուտների պաշտպանությանը օտարերկրյա տեղեկատվական միջամտությունից և ապատեղեկատվությունից։
Նոր ռազմավարությունը հիմնված է ԵՄ-ի 2021 թվականի արկտիկական քաղաքականության վրա և հաշվի է առնում այդ ժամանակվանից ի վեր տեղի ունեցած աշխարհաքաղաքական, բնապահպանական և անվտանգությանն առնչվող փոփոխությունները։ Փաստաթուղթը պատրաստվել է կառավարությունների, տեղական համայնքների, բնիկ ժողովուրդների ներկայացուցիչների, երիտասարդության, բիզնեսի և հետազոտողների հետ խորհրդակցություններից հետո։
