Շոտլանդիայում հնագետները հայտնաբերել են շուրջ երեք հազար տարվա հնության բրոնզե իրերի ձուլման կաղապարներ, որոնք կարող են բացահայտել մեկ այլ հին գանձից հայտնաբերված անսովոր զարդերի պատրաստման գաղտնիքը, գրում է Popular Mechanics-ը։

Գտածոները թույլ են տալիս ենթադրել, որ բրոնզի դարի երկու գանձեր, որոնք հայտնաբերվել են միմյանցից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա, կապված են միևնույն արհեստանոցի և, հնարավոր է, նույն հին արհեստավորի հետ։

Բլայտի գանձը հայտնաբերվել է 2022 թվականին Շոտլանդական սահմաններում՝ Բլայտ-Բրիջ կամրջից ոչ հեռու։ Մետաղաորսիչով որոնող Մարիուշ Ստեպենը հայտնաբերել է հին քարե դամբանաթմբի ներսում թաքցված բրոնզե կացին և գտածոյի մասին տեղեկացրել մասնագետներին։ Շոտլանդիայի ազգային թանգարանների հնագետները պեղումներ են իրականացրել և դուրս բերել ուշ բրոնզի դարին պատկանող մի քանի առարկա, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. մոտ 1150–800 թվականներով։

Գտածոների թվում եղել են երկու, իսկ հնարավոր է՝ նաև երեք մասամբ պահպանված կավե ձուլման կաղապարներ։ Գիտնականները ենթադրում են, որ հենց նման կաղապարներում կարող էին պատրաստված լինել անսովոր բրոնզե դետալները, որոնք հայտնաբերվել էին 2020 թվականին Փիբլսի գանձում՝ նոր բացահայտման վայրից մոտ 11 կիլոմետր հեռավորության վրա։

Փիբլսի գանձը նույնպես հայտնաբերել է Ստեպենը։ Դրանում կային հարյուրավոր առարկաներ, այդ թվում՝ բրոնզե դետալներ, որոնք նախկինում անհայտ էին հնագետներին։ Այժմ նոր գտածոները կարող են օգնել պարզելու՝ որտեղ և ինչպես են դրանք արտադրվել։

«Սա այն դասական հնագիտական գտածոներից է, որոնք սկզբում աննշան են թվում, մինչդեռ իրականում չափազանց կարևոր են և հնարավորություն են տալիս պատմել բազմաթիվ պատմություններ»,- հայտարարել է Շոտլանդիայի ազգային թանգարանների նախապատմական հավաքածուների և բրոնզի դարի հավաքածուների համակարգող Մեթյու Նայթը։ Նա ասում է, որ կավե ձուլման կաղապարները հազվադեպ են պահպանվում մինչև մեր օրերը, իսկ դրանց հնարավոր կապը Փիբլսի գանձի հետ այս բացահայտումը դարձնում է հատկապես արժեքավոր։

Բացի կաղապարներից և բրոնզե կացնից, Բլայտի գանձում գտել են ևս մեկ բրոնզե կացին և ամբողջական պղնձե ձուլակտոր։ Սա Շոտլանդիայում գրանցված այսպիսի առաջին գտածոն է։ Նման ձուլակտորները ծառայել են որպես հումք մետաղական առարկաների պատրաստման համար․ դրանք վերաձուլել են, իսկ հետո մետաղից գործիքներ և այլ իրեր են ձուլել։

Հետազոտողները կարծում են, որ առարկաները միտումնավոր տեղադրել են քարե դամբանաթմբում և ծածկել։ Այդպիսի դասավորությունը թույլ է տալիս ենթադրել, որ այնտեղ նյութեր և գործիքներ է թաքցրել հին մետաղագործը։ Հնարավոր է՝ հենց նա էլ պատրաստել է Փիբլսի գանձի բրոնզե դետալները։ Առարկաների հետ միասին հայտնաբերված այրված նյութերը կարող էին օգնել պահպանել կավե կաղապարները և, հավանաբար, վկայում են նրա մասին, որ դրանք օգտագործումից առաջ թրծել են մոտակայքում։

Նոր գտածոները օգնում են նաև հասկանալ, թե որտեղից էր մետաղը հասնում հին Շոտլանդիա։ Ավելի վաղ հետազոտողները հաստատել էին, որ Փիբլսի գանձից բրոնզե իրերն անսովոր արծաթավուն երանգ ունեն, որը, հավանաբար, կապված է մակերևույթի վրա անագի բարձր պարունակության հետ։ Մասնագետների կարծիքով՝ դա կարող էր լինել հատուկ մշակման արդյունք, որը վկայում է հին արհեստավորների վարպետության մասին։

Պղնձե ձուլակտորը կարևոր մանրամասն է ավելացնում այս պատմությանը։ Նման գտածոները ավելի հաճախ հանդիպում են Բրիտանիայի հարավում, իսկ շոտլանդական սահմանից հյուսիս դրանք նախկինում չէին գրանցվել։ Դրա հայտնաբերումը ցույց է տալիս, որ մոտ երեք հազար տարի առաջ Շոտլանդիա թարմ մետաղական հումք էին հասցնում, ոչ թե միայն վերաձուլում էին հին իրերը։

Հնագետները հույս ունեն, որ երկու գանձերի հետագա ուսումնասիրությունն ու պահպանումը կօգնեն ավելի շատ բան իմանալ բրոնզի արտադրության տեխնոլոգիաների, առևտրային կապերի և այն մարդկանց մասին, որոնք բրոնզի դարի վերջում ապրել և աշխատել են Շոտլանդիայի տարածքում։