նախընտրելի դարձնել
Վրաստանի քաղաքական հարաբերությունները Եվրամիության հետ այնքան են վատթարացել, որ այժմ ավելի ցածր են գնահատվում, քան Թբիլիսիի հարաբերությունները Մոսկվայի հետ, մինչդեռ Հայաստանը դարձել է ԵՄ ամենամերձավոր գործընկերը Հարավային Կովկասում։ Դրա մասին ասվում է նիդերլանդական Clingendael վերլուծական կենտրոնի հետազոտության մեջ, որը հիմնված է տարածաշրջանի հարցերով 41 մասնագետի հարցման վրա, գրում է գործարար լուրերի միջազգային bne IntelliNews գործակալությունը։
Ըստ հետազոտության՝ Վրաստանի և ԵՄ-ի հարաբերությունները տասը միավորանոց սանդղակով գնահատվել են 2,57 միավոր, մինչդեռ Թբիլիսիի կապերը Ռուսաստանի հետ՝ 3,71 միավոր։ Հայաստանի հարաբերությունները Եվրամիության հետ գնահատվել են 8,47 միավոր. սա երրորդ արդյունքն է հետազոտության մեջ դիտարկված 51 երկկողմ հարաբերությունների շարքում։
«Հարաբերությունների վերակառուցում և մրցակցություն. ըստ Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական քարտեզը 2026 թվականին» զեկույցի հետ հրապարակված ինտերակտիվ քարտեզի՝ Վրաստանի և ԵՄ-ի հարաբերություններից ցածր են գնահատվել միայն Հայաստանի կապերը Պակիստանի հետ, որոնք ստացել են 2,07 միավոր։
Արդյունքները վկայում են իրավիճակի կտրուկ փոփոխության մասին՝ համեմատած 2023 թվականի հետ, երբ Վրաստանը տարածաշրջանում Եվրամիության ամենամերձավոր գործընկերն էր։ Այն ժամանակ Clingendael-ը Թբիլիսիի հարաբերությունները Բրյուսելի հետ գնահատում էր որպես լավ, իսկ Մոսկվայի հետ կապերը՝ վատ։
«Այժմ ԵՄ-ն հիմնականում կողմնորոշվում է դեպի Հայաստան, այլ ոչ թե Վրաստան, որը նախկինում նրա նախընտրելի գործընկերն էր», — նշվում է զեկույցում։
Հետազոտության հեղինակները Բրյուսելի համար առանձնացնում են երեք առանցքային հարց. ինչ որոշում կկայացնի ԵՄ-ն Վրաստանի վերաբերյալ հունվարին, արդյոք Հայաստանը Եվրամիությանն անդամակցելու հայտ կներկայացնի, և արդյոք Երևանը կկարողանա փոխել Սահմանադրությունը՝ Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագրի ճանապարհին առկա խոչընդոտները վերացնելու համար։
Հարցումն անցկացվել է ապրիլի 22-ից մայիսի 18-ը՝ Հայաստանում հունիսի 7-ին կայացած խորհրդարանական ընտրություններից առաջ, որոնց արդյունքներով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը պահպանել է իշխանությունը։ Հուլիսին ԵՄ-ն հայտարարել է Հայաստանին 52 մլն եվրոյի աջակցության փաթեթի և սակագնային խոչընդոտների նվազեցմանն ուղղված միջոցառումների մասին։
Հետազոտությունը նաև մատնանշում է տարածաշրջանում լարվածության նվազումը։ Դիտարկված 51 զույգ երկրներից ոչ մեկի հարաբերությունները չեն դասվել լիովին թշնամականների կատեգորիային։ Հեղինակները սա ուշագրավ արդյունք են համարում մի տարածաշրջանի համար, որտեղ ընդամենը մի քանի տարի առաջ վերսկսվել էր պատերազմը երկու պետությունների միջև։
Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունները 2023 թվականից ի վեր առավել թշնամականների կատեգորիայից անցել են չափավոր թշնամականների կատեգորիա։ Կողմերը սկսել են առաջին քայլերն անել տնտեսական կապերի կարգավորման ուղղությամբ։ Մասնավորապես, Հայաստանն առաջին անգամ հաստատել է Ադրբեջան ալյումինե փայլաթիթեղի մատակարարումը։
Հայաստանը մերձենում է Եվրոպային
Հայաստանի քաղաքական հարաբերությունները Ֆրանսիայի հետ ստացել են 9,27 միավոր. սա հետազոտության մեջ երկրորդ արդյունքն է Թուրքիայի հետ Ադրբեջանի հարաբերություններից հետո, որոնք գնահատվել են 9,31 միավոր։ Երևանի կապերը ԱՄՆ-ի հետ ստացել են 7,87 միավոր, ԵՄ-ի հետ՝ 8,47, իսկ Ռուսաստանի հետ՝ 3,80։
Մոսկվայի հետ հարաբերությունները վատթարացել են. եթե 2023 թվականին դրանք բնութագրվում էին որպես ոչ միանշանակ, ապա այժմ գնահատվում են որպես չափավոր թշնամական։ Միևնույն ժամանակ Հայաստանը շարունակում է տնտեսական և ռազմավարական առումով կախված մնալ Ռուսաստանից։
«Ներկայում Հայաստանը պահպանում է կառուցվածքային կախվածությունը Մոսկվայից», — ասվում է զեկույցում։ Որպես խոցելի ոլորտներից մեկը՝ հեղինակները նշում են էներգետիկ ենթակառուցվածքը։ 2000-ականներին Ռուսաստանը հասել է Իրան–Հայաստան գազատարի տրամագծի կրճատմանը՝ 1420-ից մինչև 700 մմ, ինչը սահմանափակել է հայկական շուկայի մատակարարման դրա հնարավորությունները։
Փոփոխություններն արտացոլվում են նաև առևտրի վիճակագրության մեջ։ Պաշտոնական տվյալներով՝ Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը Ռուսաստանի հետ հունվար–օգոստոսին տարեկան կտրվածքով նվազել է 19,2%-ով՝ կազմելով 3,59 մլրդ դոլար։ Միևնույն ժամանակ ԵՄ-ի հետ առևտուրն աճել է 53,9%-ով՝ հասնելով 2,43 միլիարդ դոլարի։
Նոյեմբերի 3-ին Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը կարող է ԵՄ-ին անդամակցելու հայտ ներկայացնել 2027 կամ 2028 թվականին։ Մոսկվան, իր հերթին, Երևանին նախազգուշացրել է Եվրամիության և Եվրասիական տնտեսական միության միջև ընտրություն կատարելու անհրաժեշտության մասին։
Clingendael-ը Բրյուսելին խորհուրդ է տալիս աջակցել Հայաստանի արտաքին կապերի դիվերսիֆիկացմանը՝ «չենթադրելով և չակնկալելով Ռուսաստանի հետ անհապաղ խզում»։ Մասնավորապես, ԵՄ-ին առաջարկվում է կենտրոնանալ առևտրի, էներգետիկայի, ենթակառուցվածքների և անվտանգության ոլորտներում առկա խոցելիությունների վրա՝ միաժամանակ շարունակելով ուշադիր հետևել երկրում ժողովրդավարության զարգացմանը։
