նախընտրելի դարձնել
Հետխորհրդային Հայաստանի ապագա պատմաբանները, շարադրելով այս երկրի անցյալի պայծառ շրջադարձային իրադարձությունների ժամանակագրությունը, դժվար թե շրջանցեն 2020 թվականի հունիսի 16-ը: Եվ բանը միայն այն չէ, որ այս օրը խորհրդարանական անձեռնմխելիությունից զրկվեց կուսակցության եւ խորհրդարանում թվով երկրորդ մեծ խմբակցության առաջնորդը, ինչպես նաեւ հանրապետության ամենահարուստ մարդկանցից մեկը: Գագիկ Ծառուկյանը եղել (եւ մնում է) իշխանության եւ բիզնեսի միավորման խորհրդանիշներից մեկը, որը մեծապես որոշիչ գործոն է եղել հետխորհրդային կապիտալիզմի զարգացման մեջ, «Կոմերսանտ»-ի իր հոդվածում գրում է ռուս քաղաքագետ, ՄԳԻՄՕ-ի Միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի Եվրատլանտյան անվտանգության կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնովը։
«Գրոհը ազդեցիկ օլիգարխի վրա, որին հաջողվել է լինել եւ իշխանության կողքին, եւ ընդդիմության մեջ, երկու տարի առաջ տեղի ունեցած «թավշյա հեղափոխությունից» հետո Հայաստանում սկսված իշխանությունների լայնածավալ վերափոխման կարեւոր պահերից մեկն է: Այս ուղու վրա սահմանագծեր դարձան հանրապետության երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ձերբակալությունը, նրա իրավահաջորդ Սերժ Սարգսյանի դեմ հարուցված քրեական գործը, խորհրդարանը համասեռացնելու պայքարը, մայրաքաղաքի քաղաքապետարանի եւ իրավապահ մարմինների նկատմամբ քաղաքական վերահսկողություն հաստատելը, ինչպես նաեւ գործադիր եւ դատական իշխանությունների հակամարտությունը: Սակայն այս բոլոր իրադարձությունները միավորում է մեկ բան: Դրանք խախտում են հայկական հետխորհրդային քաղաքական մշակույթի չգրված ավանդույթները, որոնք անխախտ էին՝ անկախ հանգամանքից, թե ով է զբաղեցրել առաջին պաշտոնները երկրում:
ԽՍՀՄ մայրամուտին Հայաստանը նրա ամենահակասովետական սուբյեկտներից մեկն էր: Բազմաթիվ առումներով, Հայոց համազգային շարժումը՝ խարիզմատիկ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի գլխավորությամբ, իշխանության եկավ բարելավումների կարգախոսների ներքո: Գիտությունների երիտասարդ դոկտորները եւ թեկնածուները, լեզվաբանները, պատմաբանները, ֆիզիկոսները փոխարինեցին փորձառու նոմենկլատուրային աշխատողներին։ Սակայն դա չխանգարեց Հայաստանի առաջին նախագահին կարեւոր ավանդույթ հաստատել՝ աշխատասենյակների վրա անունների փոփոխությունը չպետք է ուղեկցվի ընդդիմախոսների ոչնչացմամբ եւ նվաստացմամբ։ Եվ այդ պատճառով շուտով հանրապետության քաղաքացիները «հին նոր ղեկավարների» մեջ տեսան ՀԽՍՀ Կոմկուսի կենտկոմի նախկին առաջին քարտուղար ընկեր Կարեն Դեմիրճյանին, որն արդեն նոր անկախ պետության մեջ ստացել էր խորհրդարանի խոսնակի պաշտոնը: Եվ եթե նա չդառնար քաղաքական սպանության զոհ, բացառված չէ, որ հետագայում ընտրվեր պետության ղեկավար:
Տեր-Պետրոսյանին փոխարինեց Ռոբերտ Քոչարյանը, իսկ նրան՝ Սերժ Սարգսյանը: Սակայն բոլոր երեք նախագահները հարաբերականորեն խաղաղ գոյակցում էին քաղաքական ասպարեզում։ Պետության երեկվա ղեկավարը տասնամյա դադարից հետո վերածվել է հիմնական ընդդիմության եւ մասնակցել է ընտրություններին՝ հավաքելով բոլոր ձայների մոտ մեկ քառորդը: Նման բան անհնար էր պատկերացնել նախկին ԽՍՀՄ տարածքներում: Նույն Քոչարյանը պաշտոնից հեռանալուց հետո քննադատել է Սարգսյանին: Եվ նույնիսկ հանրապետությունում «իշխանության միակ կուսակցության» հետ լեզու չգտան:
Ծառուկյանի նույն «Բարգավաճ Հայաստանը» գործընկեր էր իշխանամետ կոալիցիաների մեջ: Քոչարյանը կարող էր նախաձեռնել Տեր-Պետրոսյանի հետապնդումը, օրինակ, Ղարաբաղի հարցում նրա «սխալ դիրքորոշման» պատրվակով: Նույն բանը տեսականորեն կարող էր անել Սարգսյանը: Սակայն, այդ «կարմիր գիծը» նրանք չհատեցին՝ գիտակցելով, որ իշխանության փոխանցումը մի երկրի համար, որը ներքաշված է երկու հարեւան երկրների (որոնցից մեկը «սառեցված» ռազմական) հետ հակամարտությունների մեջ, առնվազն ռիսկային է:
Այլ ավանդույթ մտցվեց Հայաստանի քաղաքականության մեջ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից: Սակայն եթե նրա առաջին «թիրախները» (Ռոբերտ Քոչարյան, Սերժ Սարգսյան եւ Սահմանադրական դատարանի ղեկավար Հրայր Թովմասյան) կարող են դիտարկվել որպես «նախկին» եւ «հակահեղափոխականներ», ապա Ծառուկյանի հետ կապված ամեն ինչ ավելի բարդ է:
2018թ․ նա սատարեց «հեղափոխական ժողովրդի ընտրությունը», նրա ներկայացուցիչները նույնիսկ ընդգրկվեցին առաջին կառավարության կազմում՝ վարչապետ Փաշինյանի կողմից հաստատվելուց հետո, իսկ այնուհետեւ նրա կուսակցությունը, ինչպես նաեւ «Լուսավոր Հայաստանը» վերջին արտահերթ ընտրություններից հետո մտան խորհրդարան եւ մինչեւ վերջերս կիսում էին «թավշյա փոխհամաձայնությունը»:
Սակայն այդ փոխհամաձայնությունը խախտվեց, մի կողմից՝ համավարակի սոցիալական հետեւանքների պատճառով, մյուս կողմից՝ սահմանադրության փոփոխության հանրաքվեի շուրջ բարդ հետագծերով: Կառավարությունն ինքն է նախաձեռնել դա, ինքն էլ դե ֆակտո չեղարկել է:
Հետհեղափոխական իշխանությունը չի ցանկանում համակեցության մեջ լինել ուժի եւ ազդեցության այլ կենտրոնների հետ, որոնք անհանդուժող եւ անվերահսկելի են: Ռազմավարական առումով սա վտանգավոր ուղի է: Այսօր կառավարությունը եւ անձամբ Նիկոլ Փաշինյանը ժողովրդականություն են վայելում: Սակայն ոչ ոք չի ասել, որ միշտ այդպես կլինի: Եվ եթե այսօրվա հանգամանքները փոխվեն, բացառված չէ, որ վարչապետի ընդդիմախոսները ուզենան նրա հետ նույն կերպ վարվել՝ քրեական գործեր բացելով: Այս դեպքում իշխանության փոխանցումը կլինի ոչ այլ ինչ, քան ֆիկցիա»,- եզրափակել է փորձագետը:
