նախընտրելի դարձնելԵվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) դիտորդական պատվիրակության ղեկավար Դամիեն Կոտյեն հայտարարել է, որ Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունները, ընդհանուր առմամբ, անցել են կազմակերպված, սակայն ընտրական գործընթացն ուղեկցվել է լուրջ խնդիրներով, որոնք կապված են եղել ինչպես արտաքին ճնշումների, այնպես էլ ընտրական համակարգի ներքին թերությունների հետ:
Ներկայացնելով ընտրությունների դիտարկման արդյունքներով կազմված զեկույցը՝ Կոտիեն նշել է, որ հունիսի 7-ին հայաստանցի ընտրողները հնարավորություն են ունեցել ընտրություն կատարել տարբեր քաղաքական ուժերի միջև, իսկ բուն ընտրությունները, ընդհանուր առմամբ, եղել են լավ կազմակերպված, տեխնիկապես պատրաստված, խաղաղ և ներառական:
Միևնույն ժամանակ նա ընդգծել է, որ բուն քվեարկության օրվա կազմակերպման դրական գնահատականը չպետք է ստվերի ամբողջ ընտրարշավի ընթացքում ի հայտ եկած խնդիրները:
«Բայց եկեք ազնիվ լինենք․ հայկական ժողովրդավարությունը ենթարկվել է արտաքին ուժեղ ճնշման», — հայտարարել է Կոտիեն:
Նրա խոսքով՝ ընտրություններն ընթացել են ծայրահեղ լարված աշխարհաքաղաքական համատեքստում, որը բնորոշվում էր Ռուսաստանի կողմից ուղղակի միջամտությամբ:
Ճնշման ձևերի թվում ԵԽԽՎ պատվիրակության ղեկավարը նշել է առևտրային սահմանափակումները, էներգետիկայի հետ կապված սպառնալիքները, դիվանագիտական ճնշումը, նախընտրական արշավի վրա ազդելու փորձերը և անվտանգությանն ուղղված ուղղակի սպառնալիքները: Նրա խոսքով՝ նման սպառնալիքներն օգտագործվել են նաև Հայաստանի եվրոպական ձգտումները որպես սպառնալիք ներկայացնելու և այդպիսով ընտրությունների արդյունքների վրա ազդելու համար:
Այնուամենայնիվ, ինչպես ընդգծել է Կոտյեն, ընտրական գործընթացի խնդիրները չեն սահմանափակվել արտաքին միջամտությամբ:
Բևեռացվածություն և ընդդիմության հետապնդում
«Մեր դիտարկումը ցույց տվեց թույլ կողմերն ու թերությունները», — հայտարարել է Կոտիեն:
Որպես հիմնական խնդիրներից մեկը նա նշել է նախընտրական արշավի բնույթը, որը, նրա գնահատմամբ, եղել է ծայրահեղ ծանր և բևեռացված:
ԵԽԽՎ պատվիրակության ղեկավարի խոսքով՝ առանձնահատուկ մտահոգություն են առաջացրել ընտրակաշառքի վերաբերյալ ահազանգերը: Այդ հաղորդումները հիմք են դարձել բազմաթիվ քննությունների և քրեական հետապնդումների համար, այդ թվում՝ ընդդիմության թեկնածուների և ակտիվիստների նկատմամբ:
Այսպիսով, դիտորդների ուշադրության կենտրոնում են եղել ոչ միայն հնարավոր խախտումները, այլև քաղաքական գործընթացի մասնակիցների նկատմամբ իրավապահ մեխանիզմների կիրառման հետևանքները:
Կոտիեն անդրադարձել է նաև հանրային ոլորտի աշխատողների նկատմամբ ճնշումներին, ինչպես նաև սոցիալական և տնտեսական այն միջոցառումներին, որոնք կառավարությունն իրականացրել է անմիջապես ընտրություններից առաջ:
Նրա խոսքով՝ այս հանգամանքների համախումբը լուրջ հարցեր է առաջացրել նախընտրական արշավի մասնակիցների հավասար հնարավորությունների ապահովման տեսանկյունից:
Վարչական ռեսուրս և ֆինանսավորում
ԵԽԽՎ դիտորդական պատվիրակության ղեկավարն առանձնահատուկ անդրադարձել է վարչական ռեսուրսի կիրառմանը և թեկնածուների ֆինանսավորմանը:
Կոտիեի ներկայացրած զեկույցում ընդգծվում է ընտրարշավների ֆինանսավորման նկատմամբ վերահսկողության առավել արդյունավետ մեխանիզմներ ներդնելու անհրաժեշտությունը:
«Թեկնածուների ֆինանսավորումը դեռևս բավարար չափով չի վերահսկվում», — հայտարարել է նա:
ԵԽԽՎ հանձնարարականների թվում են ֆինանսավորման կանոնների պահպանման նկատմամբ վերահսկողության ուժեղացումը, ինչպես նաև վարչական ռեսուրսների չարաշահման համար պատժամիջոցների կիրառումը:
Կոտիեն ընդգծել է, որ ժողովրդավարական ընտրական գործընթացը ենթադրում է ոչ միայն քվեարկության տեխնիկապես ճիշտ անցկացում, այլև քաղաքական ուժերի հավասար հնարավորություններ:
Մեդիամիջավայրի և համացանցային արշավի քննադատություն
Կոտյեն նշել է, որ մեդիամիջավայրը նույնպես խնդրահարույց ուղղություն է:
Նրա գնահատմամբ՝ հայաստանյան մեդիադաշտը շարունակում է մնալ բազմակարծիք, սակայն միևնույն ժամանակ ծայրահեղ բևեռացված է:
Դիտորդների առանձնահատուկ մտահոգությունն է հարուցել համացանցում նախընտրական ակտիվությունը: Խոսքը ապատեղեկատվության, արհեստական բանականության կիրառմամբ ստեղծված բովանդակության, ինչպես նաև հասարակությունը պառակտելու և քաղաքական ընդդիմախոսներին վարկաբեկելու նպատակով տեղեկատվական տարբեր գործիքների կիրառման մասին է:
Կոտիեի խոսքով՝ այս երևույթները բացասաբար են անդրադառնում հանրային քննարկումների որակի և քաղաքական ուժերի մասին ընտրողների՝ օբյեկտիվ տեղեկատվություն ստանալու հնարավորության վրա:
Այս կապակցությամբ ԵԽԽՎ-ն անհրաժեշտ է համարում նման երևույթների դեմ պայքարի մեխանիզմների հետագա կատարելագործումը՝ խոսքի ազատության և բազմակարծության պահպանման պայմաններում:
Քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ ԿԸՀ որոշումը հարցեր է առաջացրել
Կոտիեի ելույթում ամենակոնկրետ դժգոհությունը վերաբերել է մի շարք ընտրական տեղամասերում քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի (ԿԸՀ) որոշմանը:
Նրա խոսքով՝ մի քանի ընտրական տեղամասերի արդյունքները չճանաչելու ԿԸՀ որոշումն էական նշանակություն է ունեցել ընդդիմադիր կուսակցության՝ խորհրդարանական ներկայացվածության համար:
Կոտիեն նշել է, որ խոսքը վերաբերում էր այն կուսակցությանը, որին օրենքով սահմանված 4 տոկոսանոց ընտրական շեմը հաղթահարելու համար չի հերիքել չնչին քանակությամբ ձայն: Արդյունքում կուսակցությունը ստացել է 3,99%:
ԵԽԽՎ պատվիրակության ղեկավարն ընդգծել է, որ համապատասխան ընտրատարածքներում քվեարկության արդյունքների լրացուցիչ ստուգման հնարավորությունը կարող էր էական լինել՝ պարզելու համար, թե արդյոք քաղաքական ուժը հաղթահարում է անհրաժեշտ շեմը:
«Նման վերանայման հնարավորությունը պետք է հիմնված լինի հավաստի, թափանցիկ և ստուգելի պատճառների վրա: Ցավոք, դա տեղի չունեցավ», — հայտարարել է Կոտիեն:
Հենց նրա ելույթի այս հատվածում է հնչել ընտրական վարչարարության աշխատանքի ամենալուրջ քննադատություններից մեկը: Դիտորդական պատվիրակության կարծիքով՝ այն որոշումները, որոնք կարող են ազդել քաղաքական ուժի խորհրդարանական ներկայացվածության վրա, պետք է ուղեկցվեն հստակ և ստուգելի հիմնավորմամբ:
Քվեարկության օրվա դրական գնահատականը չի վերացնում նախընտրական արշավի խնդիրները
Կոտիեն միևնույն ժամանակ նշել է, որ բուն ընտրությունների կազմակերպումը ցույց է տվել Հայաստանի իշխանությունների՝ տեխնիկապես պատրաստված ընտրական գործընթաց անցկացնելու կարողությունը:
«Հայաստանն ապացուցեց, որ կարող է կազմակերպել տեխնիկապես հաջողված, խաղաղ և ներառական ընտրություններ», — հայտարարել է նա:
Սակայն, նրա խոսքով, ժողովրդավարությունը չի սահմանափակվում միայն քվեարկության օրվա կազմակերպմամբ:
Այն ենթադրում է նաև մասնակիցների հավասար հնարավորություններ, տեղեկատվության անաչառություն, իրավական պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմներ, քաղաքացիների վստահություն ինստիտուտների նկատմամբ և արտաքին ճնշումներին դիմակայելու պետության կարողություն:
«Առաջընթացը պետք է շարունակվի», — ընդգծել է ԵԽԽՎ պատվիրակության ղեկավարը:
ԵԽԽՎ-ն կոչ է անում վերացնել ի հայտ եկած թերությունները
Կոտիեի խոսքով՝ ներկայացված զեկույցը պարունակում է հստակ հանձնարարականներ՝ ի հայտ եկած խնդիրները վերացնելու վերաբերյալ:
Դրանց թվում են ընտրական գործընթացի պաշտպանության ուժեղացումը արտաքին միջամտությունից, ընտրական վարչարարության անկախության ապահովումը, վարչական ռեսուրսների չարաշահման համար պատժամիջոցների սահմանումը, քվեարկության արդյունքների թափանցիկ ու հիմնավորված վերանայման ապահովումը, ինչպես նաև խորհրդարանական ներկայացվածության հետագա ամրապնդումը:
Կոտիեն ընդգծել է, որ Հայաստանի իշխանությունները ստացել են հստակ մանդատ և պետք է այն իրականացնեն՝ հաշվի առնելով արձանագրված թերությունները:
Միևնույն ժամանակ, նրա խոսքով, ԵԽԽՎ-ն և Եվրոպայի խորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովը պատրաստ են շարունակել աջակցությունը Հայաստանին՝ եվրոպական չափանիշներին համապատասխան պետական ինստիտուտների ամրապնդման գործում:
Միևնույն ժամանակ, ԵԽԽՎ պատվիրակության ղեկավարը նշել է, որ արձանագրված թերությունները չեն նսեմացնում այն փաստը, որ Հայաստանի իշխանություններին հաջողվել է ապահովել բուն քվեարկության ընդհանուր առմամբ կազմակերպված անցկացումը: Նրա գնահատմամբ՝ հետագա խնդիրն է վերացնել ի հայտ եկած թերությունները և ապահովել ոչ միայն տեխնիկապես ճիշտ ընտրություններ, այլև քաղաքական մրցակցության հավասար պայմաններ, ընտրական մարմինների որոշումների թափանցիկություն և քաղաքացիների վստահություն ընտրական գործընթացի նկատմամբ:
