նախընտրելի դարձնելՀայաստանում գազի գների բարձրացումը կհանգեցնի ձեռնարկությունների ծախսերի աճի, փոքր բիզնեսի վիճակի վատթարացման և բնակչության գնողունակության նվազման, սակայն ինքնին չի դառնա տնտեսական կոլապսի պատճառ։ Այդ մասին «Ուժի գործոն» հաղորդման եթերում հայտարարել է Հայաստանի նախկին փոխվարչապետ Վաչե Գաբրիելյանը։
Գաբրիելյանը նշել է, որ գազի հնարավոր թանկացման հետևանքները կարելի է գնահատել միայն մոտավոր։ Ավելի ճշգրիտ վերլուծության համար կառավարությանը անհրաժեշտ է ձեռնարկությունների համատարած ուսումնասիրություն անցկացնել՝ հավաքագրելով տվյալներ դրանց էներգասպառման, արտադրության էներգատարության և ծախսերի կառուցվածքի մասին։ Խոսքը, նրա պարզաբանմամբ, պետք է լինի ոչ թե ընտրանքային հարցման, այլ բոլոր տնտեսավարող սուբյեկտների ուսումնասիրության մասին, ինչը թույլ կտա որոշել, թե որ ոլորտներն ու ձեռնարկություններն առավելապես կտուժեն սակագների փոփոխությունից։ «Դրա համար անհրաժեշտ են վարչական տվյալներ բոլոր ձեռնարկությունների էներգասպառման, դրանց արտադրության էներգատարության մասին, ինչպես նաև դրանց համադրումը արտահանման և ներքին սպառման ծավալների հետ»,- նշել է նախկին փոխվարչապետը։
Գազի գների բարձրացումն ամենից շատ կարող է անդրադառնալ ջերմոցային տնտեսությունների վրա։ Գաբրիելյանի գնահատմամբ՝ դրանք միաժամանակ կբախվեն երկու խնդրի՝ իրացման շուկաների հնարավոր կրճատման և արտադրանքի ինքնարժեքի աճի։ Նա նշել է, որ նման ձեռնարկությունների շրջանառության զգալի մասը բաժին է ընկնում ջեռուցմանը։ Արդյունքում գազի թանկացումն անմիջականորեն մեծացնում է արտադրական ծախսերը և թանկացնում արտադրանքը։ Լրացուցիչ դժվարություններ կարող են առաջանալ նաև ցեմենտի արդյունաբերությունում, քանի որ էներգետիկ ծախսերի աճը կհանգեցնի շինարարության թանկացման։ Ընդ որում, շինարարական ոլորտն առանց այդ էլ բախվում է բարձր գների։ Ավելի փոքր չափով, Գաբրիելյանի կարծիքով, հետևանքները կարող են անդրադառնալ տեքստիլ արդյունաբերության և պահածոների արտադրության վրա։
Նախկին փոխվարչապետը նաև ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ վերջին տարիներին հայկական տնտեսության էներգատարությունը որոշ չափով նվազել է։ Ըստ նրա՝ էներգատարության կրճատման գնահատականները տատանվում են 20–40% միջակայքում։ Որպես գործոններից մեկը նա նշել է ավելի արդյունավետ տեխնոլոգիաների ներդրումը, դրանց թվում՝ էներգախնայող լուսավորությունը։ Սակայն նույնիսկ հաշվի առնելով արդեն իսկ արձանագրված էներգախնայողությունը՝ սակագների բարձրացումը բիզնեսի վրա ճնշման էական գործոն կմնա։
Գաբրիելյանը ևս մեկ խնդիր է անվանել խոշոր և փոքր ձեռնարկությունների վիճակի տարբերությունը։ Ըստ նրա՝ գազի խոշոր սպառողները, որպես կանոն, այն ստանում են ավելի շահավետ գնով՝ հաշվի առնելով վառելիքի փոխադրման և բաշխման ծախսերի կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Գազի մեծ ծավալների մատակարարումն ավելի էժան է արժենում սպառման միավորի հաշվով, քանի որ ծախսերի զգալի մասը կապված է բաշխիչ ցանցերի աշխատանքի, ճնշման նվազեցման և սարքավորումների սպասարկման հետ։ Փոքր ձեռնարկությունները մասշտաբի համադրելի ազդեցություն չունեն։ Արդյունքում դրանց էներգետիկ ծախսերը արտադրանքի միավորի հաշվով ավելի բարձր են լինում, իսկ շահութաբերությունը, որպես կանոն, ավելի ցածր է, քան խոշոր արտադրողների դեպքում։ «Որքան փոքր է ձեռնարկությունը, այնքան շատ են նրա խնդիրները»,- ընդգծել է Գաբրիելյանը։
Գազի գների բարձրացման դեպքում այս տարբերությունը կարող է խորանալ։ Փոքր բիզնեսը կբախվի ոչ միայն ծախսերի աճին, այլև դրանք արտադրողականության բարձրացման կամ ծախսերի վերաբաշխման հաշվին փոխհատուցելու սահմանափակ հնարավորություններին։ Հետևանքները կարող են դրսևորվել նաև արտաքին առևտրում։ Նախկին փոխվարչապետի գնահատմամբ՝ առավել էներգատար ճյուղերի ձեռնարկությունները հատկապես զգայուն կլինեն ինքնարժեքի աճի նկատմամբ, ինչը կարող է սահմանափակել դրանց արտահանման հնարավորությունները։
Գազի գների բարձրացումը կազդի նաև սովորական սպառողների վրա, հատկապես՝ ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների։ Գաբրիելյանը հղում է արել մի ուսումնասիրության, ըստ որի՝ ջեռուցման ծախսերը միջինում կարող էին կազմել Հայաստանի բնակչության եկամուտների մինչև 15%-ը։ Նա նշել է, որ բազմաթիվ գնահատականներով ընդունելի է համարվում 5–10% միջակայքի մակարդակը։ Միաժամանակ նախկին փոխվարչապետը շեշտել է, որ խոսքը բոլորի մասին չէ․ փաստացի բեռը էապես տարբերվում է՝ կախված եկամուտների մակարդակից և այլ հանգամանքներից։ Եթե ջեռուցման ծախսերն աճեն, բնակչության մոտ ավելի քիչ միջոցներ կմնան այլ ապրանքներ և ծառայություններ ձեռք բերելու համար։ Դա կհանգեցնի սպառողական պահանջարկի կրճատման և կարող է լրացուցիչ ազդել գործարար ակտիվության վրա։
Նրա կարծիքով՝ պետությունը ցանկացած դեպքում ստիպված կլինի դիտարկել բնակչության աջակցության մեխանիզմներ, այդ թվում՝ փոխհատուցում կամ օգնության նվազագույն ծավալներ քաղաքացիների առավել խոցելի խմբերի համար։ Չնայած թվարկված ռիսկերին՝ Գաբրիելյանը չի կարծում, որ նույնիսկ գազի արժեքի էական բարձրացումը ինքնաբերաբար կհանգեցնի տնտեսության կոլապսի։
Նա ընդգծել է, որ հետևանքները կախված կլինեն կոնկրետ սցենարից։ Վառելիքի թանկացումը իրադարձությունների զարգացման հնարավոր տարբերակներից միայն մեկն է։ Շատ ավելի լուրջ կլինեին գազի մատակարարումների միաժամանակյա խափանումները և էներգետիկ համակարգում լրացուցիչ խնդիրները, օրինակ՝ տեխնիկական աշխատանքներ իրականացնելու համար ատոմային էլեկտրակայանի ժամանակավոր կանգնեցման անհրաժեշտությունը։ Այդ դեպքում հետևանքները, բնականաբար, ավելի ծանր կլինեն։
«Դժվար է ասել, թե հատկապես որ սցենարները կարող են իրականություն դառնալ․ տարբերակները շատ են, և դրանք կարող են համակցվել միմյանց հետ։ Որոշակի դժվարություններ կլինեն, բայց թե դրանք ինչպիսին կլինեն, առայժմ դժվար է ասել»,- եզրափակել է նախկին փոխվարչապետը։
