ՈւրբաթՕգոստոս 01
  • USD 406.57
  • EUR 546.19
  • RUB 11.38

Վլադիմիր Կազիմիրով. Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կողմերը տվյալ փուլում ի վիճակի չեն ճկո...

09:05, 17.07.2012 Տարածաշրջան: Հայաստան, Արցախ, Ադրբեջան, Ռուսաստան Թեմա: Քաղաքականություն, Վերլուծություն

Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կողմերը տվյալ փուլում ի վիճակի չեն ճկունություն դրսեւորելու: Այդ մասին հայտարարել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախկին համանախագահ, դեսպան Վլադիմիր Կազիմիրովը մոսկովյան  «Կրասնայա զվեզդա» թերթին տված հարցազրույցում:

Այս տարվա սկզբից ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման շուրջ հանդիպումների եւ բանակցությունների վերսկսումը դեռեւս շոշափելի արդյունքներ չեն տվել: Ինչի՞ հետ եք Դուք կապում հայ-ադրբեջանական հակամարտության երկարատեւ գործընթացը:

Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը ԽՍՀՄ-ի փլուզման տարիներին ծագած ամենաառաջինը եւ ամենադաժանն է: Բաքվից մինչեւ Երեւան իրադրությունը բավականին հակասական է շարունակում մնալ երկար ժամանակ: Մի կողմից  հայերի եւ ադրբեջանցիների հարյուրամյակներով  կողք կողքի ապրելը, սերտ մշակութային եւ միջէթնիկական կապերը, մյուս կողմից էլ` դաժան բախումները եւ արյունալի հաշվեհարդարները: 80-ականների վերջին հիմնախնդրի ծագելու պատճառները հնարավոր չէ իմաստավորել առանց պատմական հիմքի: Այստեղ կա նաեւ Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանության հարցը, եւ Անդրկովկասում եւ հենց Ղարաբաղում XX դարասկզբին արյունալի մարտերը, եւ Նախիջեւանը. այնտեղ նախկինում շատ հայեր էին ապրում, սակայն նրանց բոլորին արտաքսել են:

Իրադարձությունների նման ընթացքից վախենալով`  Լեռնային Ղարաբաղի հայերը ելք էին փնտրում Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից դուրս գալու համար: Դեռեւս մինչեւ 1991-94 թթ. գործողությունների սկիզբը երկկողմ մեղավորության պատճառով Հայաստանից եւ Լեռնային Ղարաբաղից շուրջ 230 հազար ադրբեջանցիներ եւ Ադրբեջանից շուրջ 400 հազար հայեր արտաքսվեցին: Ռազմական գործողությունների ընթացքում հայերին հաջողվեց գրավել Ադրբեջանի հանրապետության` Լեռնային Ղարաբաղի շրջակա 7 շրջաններ: Երկու ժողովուրդների տարանջատում տեղի ունեցավ, որոնք դարերի ընթացքում կողք կողքի են ապրել, իսկ իրավիճակի կարգավորման հասնելն անհրաժեշտ է: 

Որքան հայտնի է, այն ժամանակ ռազմական գործողությունները դադարեցվել էին միայն Ռուսաստանի միջամտության եւ խաղաղ բանակցությոնների սկսվելու  շնորհիվ:

Բանակցային գործընթացն սկսվել է 1991 թ. սեպտեմբերից` ռուս առաջին նախագահ Բորիս Ելցինի եւ նրա ղազախստանցի գործընկեր Նուրսուլթան Նազարբաեւի այցից հետո: Իսկ 1994թ. մայիսից հետո այն Ռուսաստանի կողմից անժամկետ հրադադարի հանգեցվեց: 1992 թ. մարտից զուգահեռ հաջողությամբ բանակցություններ սկսեց ԵԱՀԿ-ն: 1997 թվականից սկսած` Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ն եւ Ֆրանսիան որպես  ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ,  բանակցություններ են վարում հիմնախնդրի կողմերի հետ: Բանակցային գործընթացը մի շարք փուլեր է անցել, սակայն դեռեւս շոշափելի արդյունքներ չի տվել: Սակայն օգնել է պահպանել հրադադարի ռեժիմը` չնայած հաճախադեպ եւ վտանգավոր միջադեպերին:

Այդ բոլոր ձեռքբերումները բանակցային գործընթացում թվագրվում են 90-ականների կեսերին կամ վերջին: Իսկ ինչո՞ վ է բնորոշվում ղարաբաղյան կարգավորման ժամանակակից փուլը:

Ներկայումս լարված է ընթանում հիմնախնդրի կարգավորման հիմնական սկզբունքների համաձայնեցումը: Կողմերի միջեւ սկզբունքային տարակարծությունները  հիմնախնդրի գլխավոր հարցում են, այն է` Բաքուն չի ցանկանում համաձայնել Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի իրավական եւ ազատ կամքի դրսեւորմանը կարգավիճակի որոշման հարցում, իսկ  միջնորդները եւ միջազգային հանրությունը հիմնախնդրի լուծումը տեսնում են հենց դրանում: Բաքուն համաձայն է հանրաքվե անցկացնել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ, սակայն միայն Ադրբեջանում եւ բացառապես այդ երկրի կազմում դրա կարգավիճակի որոշման համար:

Որպեսզի կոծկվի այդ տհաճ հարցը, ադրբեջանական կողմն իր բանակցությունները եւ քարոզչությունը տանում է ոչ թե պատճառների վերացման անհրաժեշտության հիմքի վրա, այլ միայն ռազմական  խնդրի հետեւանքների: Այստեղ ե'ւ հայերի կողմից գրաված տարածքների ազատագրումն է, ե'ւ բնակչության վերադարձն այնտեղ:

Ընդ որում, ադրբեջանական կողմը թաքցնում է, որ 7 շրջանների «բռնագրավումը» անհնար կլիներ, եթե նրա ակնհայտ բացթողումները չլինեին հաղթանակի հետեւից վազելու  ժամանակ եւ համառ դժկամությունը ժամանակին դադարեցնելու ցանկացած ռազմական գործողություն: Շատ տարօրինակ է թվում Բաքվի ցանկությունն այդ հողերն  «առանց որեւէ բանի» վերադարձնելը, միայն համաշխարհային հանրության ` զավթման դեմ վերաբերմունքի հաշվին որպես այդպիսին:  Ադրբեջանը (ինչպես եւ Վրաստանն Աբխազիայի եւ Հարավային Օսիայի հետ իրավիճակում) կտրականապես չի ցանկանում ստորագրել ուժ չկիրառելու համաձայնագրի տակ:  Հակառակը, բոլոր հնարավոր միջոցներով ընդգծում է իր պատրաստակամությունը նոր պատերազմին: Սրա մասին են վկայում ե'ւ ռազմական ահռելի ծախսերը, ե'ւ ուժային հռետորաբանությունը, ե'ւ շփման գծի միջադեպերը: Թեպետ միջազգային կազմակերպությունները եւ տարբեր երկրների  պետական գործիչներն ընդգծում են  այդ  խնդրի ռազմական լուծման անհնարինությունը: Այդ պայմաններում հայերը չեն շտապում թողնել ներկայում հաստատված դիրքերը:

Ադրբեջանի եւ Հայաստանի ղեկավարության վերջին արտահայտությունները վկայում են  տարածաշրջանում աճող լարվածության մասին: Ինչո՞ վ է պայմանավորված ռազմական հռետորաբանության նման  աշխուժացումը:

Վերջին ժամանակներում ռազմական հռետորաբանության  աշխուժությունը պայմանավորված է հիմնախնդրի կողմերի միջեւ շփման գծում գրանցված միջադեպերով: Միջադեպերը պատահականություն չեն , այլ «զավթիչներին հանգիստ չտալու» կանոնի դրսեւորում" Նպաստում է նաեւ առաջին դիրքերից դիպուկահարներին հեռացնելու մերժումը եւ միջազգային  ներկայացուցիչներին միջադեպերի հետաքննությանը մասնակցել չթողնելուն: Համաձայնեք, բնավ էլ կառուցողական  չի հնչում դիպուկահարներին հեռացնելու խոստումը եւ հետաքննության անցկացումը ոչ թե այժմ` միջադեպերի պահին, այլ միայն` հայկական ուժերի հեռանալուց հետո իրագործելը:

Հատուկ ուշադրության է արժանի նույն կողմից միջադեպերի հետաքննման կամ, ինչպես այն հաճախ անվանում են, «հրադադարի ռեժիմի ամրապնդման» համաձայնագրի խախտումը: Այդ համաձայնագիրը պաշտոնապես ստորագրվել էր հիմնախնդրի երեք կողմերի միջեւ դեռեւս 1995 թվականի փետրվարին:  Ընդ որում, այն համառորեն չի իրագործվում եւ լռության է մատնվում մեզ հայտնի կողմից: Նման գործողությունների հետեւանքները հաստատում են, որ  նման քաղաքականությունն արժանի է ոչ այնքան ցավակցության, որքան դատապատման: Ցավալի է նաեւ այն, որ  միջնորդները միջոցներ չեն գտնում կամ էլ «ամաչում են» որակել  կողմերի գործողությունների նման ձեւը եւ փաստորեն  հանձնվում են նրանց առաջ` ուշադրությունը չկենտրոնացնելով կողմերի սկզբունքային անհամաձայնության վրա եւ լռության են մատնում նման փաստերը: 

Սակայն դա չի հանում պատասխանատվությունը նաեւ Ռուսաստանի վրայից` որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի  կազմի երեք համանախագահներից մեկը: Ինչպիսի՞ շեշտադրումներ է կատարում ռուսական կողմը բանակցություններում:

Բանակցային գործընթացի հենց սկզբից Ռուսաստանն ամենաակտիվ միջնորդն էր: Ամենից առաջ մենք բացառում ենք ագրեսիայի ցանկացած դրսեւորում: Հակամարտությունն ավելի շատ մեր շահերին է առնչվում, քան ԱՄՆ-ի եւ Ֆրանսիայի:  Բացի դրանից, Հարավային Կովկասի ժողովուրդներն ավելի մոտ են Ռուսաստանին, քան բանակցությունների այլ մասնակիցներին: Սակայն պետք է ասել, որ տվյալ փուլում կողմերն ակնհայտ պատրաստ չեն ճկունություն դրսեւորելուն: Իսկ Հայաստանում եւ Ադրբեջանում ընտրությունները բացառում են նման սցենարը մոտակա երկու տարիներին: Ռուսաստանի նախագահը հաշվի կառնի նաեւ այդ գործոնը , որը շատ բաներում կորոշի հետագա գործողությունները: 

Հաշվի առնելով այն, որ կողմերի ակնհայտ մերձեցում դեռեւս չի նկատվում, հնարավո՞ր է արդյոք ավելի կառուցողական երկխոսություն բանակցությունների  ձեւաչափի էական փոփոխության դեպքում:

Բանակցությունների ձեւաչափը եւ միջնորդները չեն հարցը: Ներկայիս փակուղին հենց հակամարտության կողմերի ձեռքի գործն է, չափված, իրատեսկան եւ կայուն պահանջներ ներկայացնելու նրանց անկարողությունը, ինչպես նաեւ հենց  նույն կողմի խանգարելը, որ բանակցային սեղանին մասնակցի նաեւ Լեռնային Ղարաբաղը: Չէ՞ որ պատերազմի տարիներին Բաքուն  ԼՂ-ի հետ տասնյակ փաստաթղթեր է ստորագրել` ներառյալ հրադադարի համաձայնագիրը եւ միջադեպերի հարթումը: Խաղաղ համաձայնությամբ բանակցային գործընթացն ավարտելու սցենար դեռեւս չկա: Ստեղծված իրադրության մեջ խիստ անհրաժեշտ են  համբերություն եւ համառություն:

Եվ ամեն դեպքում,  ի՞նչ հստակ քայլեր պետք է ձեռնարկվեն հակամարտության կարգավորման լուծման համար:

Վստահ եմ, որ կարճ ճանապարհ պետք է լինի ուժ չկիրառելու մասին համաձայնագրի կնքումը: Այն ուղի կբացեր գրաված տարածքներից հայերի  դուրս գնալու համար, եւ կմնար միայն որոշել  Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության  կամքի դրսեւորումը: Համանախագահ պետութուններն սկսել են ընդգծել ստատուս-քվոյի անհանդուրժելիությունը: Կողմերից մեկն այստեղ ամեն ինչ փորձում է հանգեցնել հայերի հեռանալուն, դա այն ժամանակ, երբ իրականում անընդունելի են նաեւ շատ այլ բաներ:  Հիմնախնդրի լուծումը միանշանակ պահանջում է ոչ թե կողմերի ընտրությունը, թե ում ինչ է դուր գալիս, այլ համալիր մոտեցում»:

Վլադիմիր Կազիմարովը Ռուսաստանի կողմից ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին մասնակից եւ առաջին համանախագահն է: 1992-96 թթ. ռուսական միջնորդական առաքելության ղեկավարը եղել է Լեռնային Ղարաբաղի հարցով ՌԴ-ի նախագահի լիազոր ներկայացուցիչը, Ռուսաստանի կողմից ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մասնակիցը եւ առաջին համանախագահը: Այդ ժամանակահատվածում նա 48 այց է ունեցել հակամարտության տարածաշրջան` ներառյալ Բաքուն, Երեւանը եւ Ստեփանակերտը: ՌԴ-ի պաշտոնաթող արտակարգ եւ լիազոր դեսպան, Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի Վետերանների խորհրդի նախագահն է: Նա «Խաղաղություն Ղարաբաղին» գրքի, հարյուրավոր զեկույցների եւ Լեռնային Ղարաբաղի մասին հոդվածների  հեղինակ է: Պարգեւատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» IV աստիճանի,Աշխատավորական Կարմիր շքանշանով (երկու անգամ), Ժողովուրդների բարեկամության, Պատվո նշանով, տարբեր շքանշաններով եւ գերազանցության նշանով:

Լուրեր Հայաստանից - NEWS.am

Այս թեմայով

Իրանագետ. Իրանի ատոմային ծրագրի շուրջ հանդիպումը հաջող ելք կունենա

Եվ իրականում իրանցիները շատ լավ հարաբերություններ ունեն Իրաքյան Քուրդիստանի հետ, շատ լավ հարաբերություններ ունեն նաեւ Թուրքիայի եւ ԱՄՆ-ի հետ…

Փորձագետ. Իրանի հանդեպ Արեւմուտքի հետաքրքրությունը կարող է սպառվել

«Քրդական խնդրի լուծման դեպքում Արեւմուտքի հետաքրքրությունն ավելի շատ կուղղվի դեպի Իրաքյան Քուրդիստանի հետ համագործակցությունը…»

«The National Interest». Ղազախստանը խորամանկում է Եվրասիական միությունում

Ղազախստանը չի ցանկանում զբաղվել հայ-ադրբեջանական հակամարտությամբ…

ԼՂ հարցում չկա որեւէ նախադրյալ, որը ստատուս քվոն փոխելու հիմք կտա. կարծիք

Նշանակում է, որ ստատուս քվոն քանդելու հիմնավորումը, հավանաբար, ամենեւին էլ կապված չէ...

Սերժ Սարգսյան. Մեր ժողովուրդը շատ է մտահոգված, որ մեր ռազմավարական գործընկերը զե...

Սկզբի համար, վատ չէր լինի իմանալ, թե ով է լինելու Թուրքիայի հաջորդ նախագահը...