նախընտրելի դարձնելԺամանակակից աշխարհում կրթությունը պարզապես գիտելիքների փոխանցում չէ. այն ամբողջ ազգի ապագայի բանալին է: Հայաստանում, որտեղ մարդկային կապիտալն ամենամեծ հարստություններից մեկն է, յուրաքանչյուր երեխայի համար որակյալ կրթության հավասար հասանելիության հարցը, անկախ նրանից՝ նրանք ապրում են Երևանո՞ւմ, թե՞ հեռավոր գյուղում, հատկապես հրատապ է: «Դասավանդիր, Հայաստան» հիմնադրամն ավելի քան մեկ տասնամյակ հետևողականորեն աշխատում է, որ այս գաղափարն իրականություն դառնա:
Ինչպե՞ս են երիտասարդ, տաղանդավոր մասնագետները մեկնում գյուղական դպրոցներ՝ հիմնական առարկաների թափուր տեղերը լրացնելու համար: Ինչպե՞ս է փոխվում դպրոցների մթնոլորտը, երբ այնտեղ գալիս են ոչ թե սոսկ ուսուցիչներ, այլ փոփոխությունների իսկական առաջնորդներ: Այս և այլ գաղափարների մասին պատմել է Հիմնադրամի զարգացման տնօրեն Վարդան Փարթամյանը:
14 ուսուցչից մինչև համազգային շարժում
Ըստ «Դասավանդիր, Հայաստան» հիմնադրամի տնօրեն Վարդան Փարթամյանի՝ տասը տարվա ընթացքում կազմակերպությունը փոքր նախաձեռնությունից վերածվել է լայնածավալ շարժման: Սկսել են ընդամենը 14 ուսուցիչ-առաջնորդից, որ համաձայնել են երկու տարի դասավանդել գյուղական համայնքներում և սահմանամերձ շրջաններում, որտեղ մասնագետների խիստ պակաս կար: Նրանք դասավանդում էին հիմնական առարկաներ, մասնավորապես՝ մաթեմատիկա, ֆիզիկա, իսկ երբեմն, նույնիսկ, հայոց լեզու:
Փարթամյանը նշում է, որ խնդիրն այսօր էլ արդիական է. երկրում ուսուցչի մոտ 700 թափուր աշխատատեղ կա, հիմնականում գյուղական և սահմանամերձ դպրոցներում: Պետությունը հեռավար ուսուցման լուծումներ է առաջարկում, սակայն, ըստ նրա, դրանք չեն կարող փոխարինել դասարանում ուսուցչի ֆիզիկական ներկայությունը:
Տարիների ընթացքում հիմնադրամը վերապատրաստել է ավելի քան 550 շրջանավարտի, որոնցից ավելի քան 60%-ը շարունակում է աշխատել կրթական համակարգում: Հիմնադրամի ծրագրերը տարեկան ընդգրկում են ավելի քան 60 հազար դպրոցականի՝ երկրի բոլոր աշակերտների մոտավորապես 20%-ին, իսկ գյուղական համայնքներում այդ թիվը հասնում է 40%-ի:
Ովքեր են ուսուցիչ-առաջնորդները և ինչպես են նրանք ընտրվում
Հիմնադրամի հիմնական գործունեություններից մեկը երկամյա ուսուցիչ-առաջնորդ ծրագիրն է: Ամեն տարի ավելի քան 1500 դիմումատուից ընտրվում է մոտ 50 մասնակից: Փարթամյանն ընդգծում է, որ կարևոր է ոչ միայն թեկնածուների մասնագիտական մակարդակը, այլև նրանց արժեքները և փոփոխությունների գործակալների դերը ստանձնելու պատրաստակամությունը։
Ծրագրի համար տարիքային սահմանափակում չկա, սակայն ավելի հաճախ մասնակցում են համալսարանները նոր-նոր ավարտած երիտասարդ մասնագետները։ Տրամաբանությունը պարզ է. նույնիսկ մեկ մոտիվացված մարդ կարող է փոփոխություններ մտցնել դպրոցական և համայնքային մակարդակում, և, ըստ հիմնադրամի տնօրենի, հենց այս սկզբունքով է կառուցված կազմակերպության ամբողջ պատմությունը։
«Սերունդ». Աշխատանք ոչ թե առարկաների, այլ միջավայրի հետ
Դասավանդելուց զատ՝ հիմնադրամը մշակում է «Սերունդ» ծրագիրը, որտեղ հիմնադրամի շրջանավարտները դպրոցներում աշխատում են արդեն այլ դերում. ոչ թե որպես առարկա դասավանդող ուսուցիչներ, այլ որպես կրթական միջավայրի համակարգողներ։ Նրանց խնդիրը հոգեբանական մթնոլորտի բարելավումն ու ղեկավարության, ուսուցիչների, աշակերտների և ծնողների միջև վստահություն ձևավորումն է։
Փարթամյանը նշում է, որ դա երկարատև գործընթաց է. առաջին ամիսները ծախսվում են բացառապես վստահության ձևավորման վրա, և միայն այդ դեպքում է հնարավոր իրական ազդեցություն։ Հիմնադրամը չի փոխում ուսումնական ծրագրի բովանդակությունը. շեշտը դրվում է ուսուցման ընթացքի վրա։
Արդյունքներն, ըստ նրա, չափելի են. դպրոցներում, որտեղ աշխատում են ծրագրի համակարգողները, բոլոր առարկաներից ակադեմիական առաջադիմության 15-20% աճ է գրանցվել: Սակայն նույնքան կարևոր է դպրոցի նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունը. այն այլևս չի ընկալվում որպես պատժի և ճնշման տարածք, դառնալով մի վայր, որտեղ երեխաները սովորում են հետաքրքրությամբ և առանց պարտադրված կարծրատիպերի:
Այս մոտեցման արդյունավետությունը հաստատվում է նաև արտերկրում ճանաչմամբ. դեկտեմբերին «Սերունդ» ծրագիրը և դրա համակարգող Անի Մկրտչյանը ստացան PMI-ի հատուկ մրցանակ սոցիալական ազդեցության համար, ինչը, ըստ Փարթամյանի, ավելի է ընդգծում այս աշխատանքի կայունությունն ու խորքայնությունը:
