նախընտրելի դարձնելՎերջին շրջանում Հայաստանի եւ Ադրբեջանի սահմանին ու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության եւ Ադրբեջանի զինված ուժերի շփման գծում իրավիճակի սրման հետ կապված՝ ադրբեջանական բանակի ստորաբաժանումներն ակտիվացրել են հայկական սահմանամերձ բնակավայրերի ուղղությամբ կրակոցները: Այս առիթով NEWS.am-ի թղթակիցներն այցելել են Տավուշի մարզի մի քանի գյուղեր եւ տեղում ծանոթացել բնակչության տրամադրություններին (ֆոտոռեպորտաժ):
Գենյա տատը երկար գդալով խառնում է սրճեփի սուրճն ու լցնում բաժակները: Եվ անընդհատ կրկնում է. «Խմե՛ք, երեխեք, կերե՛ք»: Վառ ծաղիկներով շրջապատված՝ քարե սեղան է եւ երկու նստարան՝ առանց թիկնակի: Փոքրիկ այգին տան հետնամասում է եւ այստեղ համեմատաբար անվտանգ է, այն դեպքում, եթե հանկարծ նորից սկսեն կրակել:
Ժամանակին Գենյա տատն աշխատել է գյուղատնտեսությունում, կիտրոնի աճեցման ձեռնարկությունում: Ղարաբաղյան հակամարտությունը նրան եւ հազարավոր այլ սովորական մարդկանց վերածեց սահմանամերձ շրջանների բնակիչների, ովքեր շարունակում են ապրել ամենօրյա կրակահերթերի սպառնալիքի ներքո:
Տատի տունը Կայան ավանում վերջինն է, տնից մինչեւ սահման շուրջ 500 մետր է: «20 տարի շարունակ կիտրոն էի աճեցնում, առաջին տարին բերքը 4.5 տոննա էր: Հիմա այգին չկա, պատերազմն այն պարզապես ոչնչացրեց»,- արդեն առանց դառնության ասում է տարեց կինը:
Ադրբեջանի կողմից պարբերաբար կրակում են, սովորույթը բթացրել է զգացմունքները: «Ասել, որ ոչ ոք չի վախենում, ճիշտ չէր լինի: Ոչ մի բանից միայն հիմարները չեն վախենում: Բայց կրակոցների պատճառով հայրենի հողից հեռանալ ոչ ոք չի պատրաստվում: Մենք մեր տները չլքեցինք պատերազմի ժամանակ, առավել եւս հիմա այդ չենք անի»,- մոր՝ Գենյա տատի խոսքն է շարունակում նրա դուստր Գրետան:
Պատերազմի եւ դրան հետեւած ավերածությունների արդյունքում շատ բան կորցրած Գենյա տատը չի դաժանացել: «Այո, ճիշտ է, պատերազմ էր, հիմա նույնպես մեկ էլ տեսար՝ նորից սկսվեց, բայց ամեն դեպքում պետք է ընդհանուր լեզու գտնել: Հակառակ դեպքում ի՞նչ է ստացվում. կսպանենք իրար, իսկ այդ դեպքում ո՞ւմ է պետք այն հողը, որտեղ մարդիկ չկան»,- փիլիսոփայական հարցադրում է անում Գենյա տատը:
«Ոչ ոք չի ցանկանում իր չարչարանքի արդյունքները քամուն տալ: Ես, օրինակ, ազատ տիրապետում եմ ադրբեջաներենին, եւ նրանց հաղորդումներն եմ դիտում: Չէ՞ որ շարքային ադրբեջանցիները նույնպես տառապում են եւ ամենեւին պատերազմ չեն ուզում: Մի՞թե երիտասարդ որդուն գերեզման իջեցնող ադրբեջանցի մայրը չի տառապում: Պարզ ժողովուրդը խաղաղություն է ուզում, ցանկանում է հանգիստ իր հողը մշակել»: Ճակատագրի հեգնանքով՝ ոչ հեռու, չեզոք գոտում, դեռեւս խորհրդային ժամանակներում տեղադրված անդրկովկասյան ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան է կանգնած:
Նախկին Շամշադինի շրջկենտրոնի Բերդ քաղաքի ուղղությամբ ճանապարհը վերջերս նույնպես անհանգստության առիթ է տալիս. ադրբեջանական դիպուկահարները «հետաքրքրվել են» դրանով, եւ քաղաքացիական տրանսպորտի ուղղությամբ կրակոցների մի քանի դեպքերից հետո որոշվել է կառուցել շրջանցիկ ճանապարհի Պառավաքար-Վազաշեն հատվածը: Տեղ-տեղ կառուցվող ճանապարհի ուղղությամբ կրակում են, եւ կառուցվող հատվածներում 10 մետր բարձրությամբ պաշտպանիչ պատ է կառուցվում: «Կրակում են ամեն օր: Ճանապարհի, տրանսպորտի ուղղությամբ: Խանգարում են աշխատել»,- դժգոհում են շինարարները: Ամեն դեպքում, ճանապարհի կառուցումը շարունակվում է, չնայած ժամանակացույցից հետ են ընկնում:
Ադրբեջանական կողմի հետ Տավուշի սահմանի երկարությունը շուրջ 250 կիլոմետր է: Ընդ որում, ավելի քան երկու տասնյակ գյուղեր գտնվում են կրակոցների գոտում: Ամենահեռավոր եւ առավել ակտիվ կրակոցների է ենթարկվում Չինարի գյուղը:
Չինարիի գյուղապետ Սամվել Սաղոյանի հետ NEWS.am-ի թղթակիցներին չհաջողվեց զրուցել, քանի որ ողջույնի առաջին խոսքերից հետո տեղեկություն ստացվեց գյուղի բնակիչ Կարեն Պետրոսյանի գերեվարության մասին:
Գյուղից ներքեւ տեղակայված ադրբեջանական դիրքերը բնակիչներին բավական հոգս են պատճառում: Հանդարտ ժամանակաշրջանները փոխվում են գյուղի եւ գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածքների ուղղությամբ կրակոցներով: Բառացիորեն մի քանի օր առաջ գնդակոծել էին Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի երեւանյան պատվիրակության ավտոմեքենան, որոնց գյուղացիները դիմել էին՝ խնդրելով օժանդակել բերքահավաքը կազմակերպելուն: Գյուղացիները պատմում են, որ անվտանգության երաշխիք են տվել մինչեւ ժամը 19:00-ն: «19:01 րոպեին ադրբեջանցիները կրակ բացեցին: Վնասվեց Կարմիր խաչի մեքենայի դիմապակին, իսկ աշխատակիցներն իրենք հազիվ կարողացան դուրս պրծնել այնտեղից»,- պատմեց բնակիչներից մեկը:
Չնայած կրակոցներին՝ Չինարիի բնակիչները չեն վհատվում: Համայնքապետարանի շենքի կողքին նարդիի մրցաշար է, բակերից մանկական զրնգուն ձայներ են լսվում, գյուղից դուրս կոմբայն է աշխատում:
Հարեւան Այգեձոր գյուղը նույնպես թիրախում է, բայց ավելի փոքր մասշտաբներով: Գյուղի մուտքին Հայոց ցեղասպանության զոհերին նվիրված հուշարձանն է, քիչ հեռու՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կյանքը զոհած հայորդիներին նվիրված հուշարձան: Այգեձորից աշխարհամարտին 600 բնակիչ է մասնակցել, տուն են վերադարձել 227-ը:
Այգեձորի Մշակույթի տան բարեհամբույր աշխատակցուհիներ Լիդան եւ Լաուրան հրավիրում են շունչ քաշելու եւ սուրճ խմելու: Անցյալ դարի կեսերին կառուցված Մշակույթի տունը թեեւ բազմաթիվ տարիներ չի վերանորոգվել, սակայն պահպանում է հզոր կառույցի հպարտ կեցվածքը: Այստեղ է գտնվում նաեւ գյուղի գրադարանը՝ հայերեն եւ ռուսերեն 16 հազար գրքերով, ինչպես նաեւ մասնագիտական գրականությամբ: «Մի՞թե կարդում են»,- հարցնում եմ: «Այն էլ ինչպես են կարդում»,- պատասխանում է Լաուրան:
Սահմանամերձ մյուս գյուղերի նման Այգեձորում նույնպես կրակոցներին լրջորեն են վերաբերվում, բայց՝ առանց խուճապի: «Այստեղ մեր տունն է, մեր հողը: Ոչ մի տեղ գնալ չենք պատրաստվում»,- վստահորեն հայտարարում է Լիդա Ջուլհակյանը:
