նախընտրելի դարձնելԴեռ տարիներ առաջ եմ զգուշացրել զորակոչիկների թվի նվազման մասին։ Այս մասին ապրիլի 6-ին Ազգային ժողովի Պաշտպանության և անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նիստում հայտարարել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Հայկ Սարգսյանը։ Նիստի ընթացքում քննարկվել է «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին օրինագծերի փաթեթը և հարակից օրենքներում նախատեսվող լրացումները։
Պատգամավորը, մասնավորապես, թեժ վեճի է բռնվել իր խմբակիցների և նիստին ներկա Պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչների հետ։
«2019 թվականից ես ներկայացնում էի զորակոչիկների թվի նվազման վերաբերյալ վիճակագրությունը։ Ես պատգամավորների և պաշտպանության նախարարի ուշադրությունն էի հրավիրում այս չափազանց վտանգավոր խնդրի վրա և լուծումներ էի առաջարկում՝ զորակոչիկների թվի հետագա անկումը կանխելու համար։ Ինձ մեղադրում էին, թե իբր ես բարձրաձայնում եմ բանակի խնդիրները, ասում էին՝ թշնամին կիմանա դրանց մասին։ Սակայն մեկ տարի անց՝ 2020-ի սեպտեմբերին, պարզ դարձավ, որ բոլորը մեր խնդիրների մասին նրանք գիտեն ավելի լավ, քան մենք ինքներս։ 2019 թվականին իմ առաջարկած լուծումները մերժվեցին կեղծ հայրենասիրական կենացներով՝ «բոլորը պետք է ծառայեն բանակում» ձևակերպմամբ։ Ինչու՞ եմ ես դրանք անվանում կեղծ հայտարարություններ. նախ՝ որովհետև նման հայտարարություններ անողների որդիները կամ ամուսինները բանակից խուսափած էին, և երկրորդ՝ այս տարիների ընթացքում նրանք մատները մատներին չեն տվել բանակի թվակազմի նվազումը կանխելու և զինծառայողների թիվն ավելացնելու ուղղությամբ։ Ինչպես և զգուշացնում էի դեռ 2019-ին, զորակոչիկների թիվը շարունակեց նվազել։ Նվազեց նաև զորակոչի մակարդակը», - ասել է Սարգսյանը։
Սարգսյանի համոզմամբ՝ այս միջոցառումների համակցումը թույլ կտա ավելացնել զորակոչիկների թիվը...
Պատգամավորը ներկայացրել է չորս առաջարկություն, որոնք, նրա խոսքով, ուղղված են առկա խնդրի հաղթահարմանը։ Այսպիսով, զինծառայողների թվաքանակն ավելացնելու համար խորհրդարանականն անհրաժեշտ է համարում իրականացնել հետևյալ համալիր քայլերը.
Նախ, զինվորական ծառայության տարիքային սահմանը 27-ից բարձրացնել մինչև 37 տարեկան։
Երկրորդ՝ քրեականացնել զինվորական ծառայությունից խուսափելու նպատակով բժշկական զննում անցնելուց հրաժարվելը։
Երրորդ՝ կարճաժամկետ ծառայության հնարավորություն սահմանել նրանց համար, ովքեր խուսափել են բանակից՝ ավելի բարձր վճարի դիմաց, ինչպես դա արվում է 27 տարին լրացած անձանց դեպքում։
Չորրորդ՝ ավելի բարձր վճար սայմանել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից հրաժարվելու համար։
Սարգսյանը համոզված է, որ այս միջոցառումների համախումբը թույլ կտա ավելացնել զորակոչիկների թիվը։ Դա իր հերթին հնարավորություն կտա կրճատել ծառայության ժամկետը 6 ամսով կամ շուրջ 25%-ով, ինչպես նաև հավաքագրված ֆինանսական միջոցներն ուղղել ժամկետային զինծառայողների սոցիալական ապահովմանն ու խրախուսմանը։
«Այսպիսով նրանց ծառայությունն ավելի արժեքավոր կդառնա», - բացատրել է պատգամավորը։
Այլ կերպ ասած՝ խորհրդարանականը նշել է, որ ծառայության ժամկետի կրճատումն իր առաջնահերթ նպատակը չի եղել։ Դա պետք է լիներ հավելյալ արդյունք, որին հնարավոր կլիներ հասնել վերոհիշյալ միջոցառումների իրականացման և զորակոչիկների թվի ավելացման շնորհիվ։
Պատգամավորն անդրադարձել է նաև քաղաքացիությունից հրաժարվելու աճող միտմանը՝ ներկայացնելով համապատասխան տվյալները։
«2024 թվականին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից հրաժարվել է մինչև 18 տարեկան 62 կին և 1949 տղամարդ։ Այսինքն՝ շուրջ 2000 երիտասարդ դուրս է մնացել համակարգից, քանի որ արդյունավետ մեխանիզմ չի կիրառվել։ Այն ժամանակ պաշտպանության նախարարը հայտարարում էր, թե այս երևույթն անընդունելի է, և որ անհրաժեշտ է համապատասխան միջոցներ ձեռնարկել։ 2025 թվականին իրավիճակը զգալիորեն վատթարացել է։ Քաղաքացիությունից հրաժարված կանանց թիվը գրեթե չի փոփոխվել՝ 62-ից դառնալով 68, մինչդեռ տղամարդկանց թիվն աճել է 44%-ով՝ հասնելով 2811-ի։ Սա նշանակում է, որ մենք կորցնում ենք տարեկան զորակոչի շուրջ 30%-ը միայն այն պատճառով, որ չեն կիրառվում համապատասխան օրենսդրական մեխանիզմներ։ Եթե անցյալ տարվա մայիսին իմ ներկայացրած նախագիծը չմերժվեր այս հանձնաժողովի կողմից, ապա այս աճը լիովին հնարավոր կլիներ կանխել։ Եթե օրենքը չընդունվի հիմա, մենք շարունակելու ենք ամեն տարի կորցնել զորակոչիկների մոտ 30%-ը»,- հայտարարել է Սարգսյանը։
Նա նաև անդրադարձավ զորակոչի գործընթացում սոցիալական անհավասարության հարցին։
«Երևանում՝ Երկրորդ զինվորական կոմիսարիատում, զորակոչի մակարդակը վերջին տարիներին կազմում է ընդամենը մոտ 10%, մինչդեռ մարզերում զորակոչվում է ենթակա անձանց շուրջ 50%-ը։ Այլ կերպ ասած՝ յուրաքանչյուր 1000 զորակոչիկից Երևանից ծառայության է մեկնում միայն 100-ը, այնինչ մարզերում այդ թիվը հասնում է 500-ի։ Ստացվում է, որ պաշտպանության բեռը անհամաչափորեն է բաշխված մարզերի վրա»,- նկատեց խորհրդարանականը։
Իր ելույթի վերջում Սարգսյանը պատգամավորներին կոչ է արել սատարել տվյալ օրենսդրական նախաձեռնությանը։
Նախաձեռնության հեղինակը կրկին առաջարկեց 18 տարին լրացած քաղաքացիներին ընտրության հնարավորություն տալ՝ կա՛մ անցնել 24-ամսյա ծառայություն՝ բարձրացված դրամական ապահովմամբ, կա՛մ կրճատել ծառայության ժամկետը՝ պետբյուջեում համապատասխան վճարումներ կատարելու պայմանով (6 ամիս ծառայություն՝ 15 մլն դրամի դիմաց, և 1 ամիս՝ 20 մլն դրամի)։
Պատգամավորի կարծիքով՝ տարեկան հազարավոր երիտասարդներ խուսափում են ծառայությունից «ստվերային» սխեմաների կիրառմամբ։ Մինչդեռ այլընտրանքային մեխանիզմների օրինականացումը թույլ կտար այդ միջոցներն ուղղել ծառայության պայմանների բարելավմանը և պայմանագրային զինծառայողների ներգրավմանը։
Օրենսդրական փաթեթի քննարկումը սուր բանավեճով է ուղեկցվել նախագծի հեղինակի և հանձնաժողովի նախագահ, իշխող խմբակցության պատգամավոր Անդրանիկ Քոչարյանի միջև։ Վերջինս, ինչպես նաև պաշտպանության փոխնախարար Արման Սարգսյանը, դեմ են արտահայտվել նախաձեռնությանը՝ մատնանշելով հակառակ ազդեցության ռիսկը։ Օրինակ՝ արդեն օրինական հիմքերով զինծառայությունից խուսափողների թվի հնարավոր աճը։
Ի պատասխան՝ Սարգսյանն իր հակառակորդներին մեղադրել է «թշնամուն օգնելու» մեջ։
«Թշնամին պետք է միլիարդներ ծախսեր, որ մեր զորքը 30 տոկոսով պակասեր, դուք դա անվճար եք արել։ Պատկերացրեք, թե որքան գումար եք խնայել նրանց վրա», - ասել է Սարգսյանը՝ չթաքցնելով իր վրդովմունքն ու հիասթափությունը։
Նա բազմիցս նշել է, որ իր և պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանի միջև որոշակի կուլիսային պայմանավորվածություն է եղել, որը վերջինս պարզապես անտեսել է։
Բավական երկարատև քննարկումներից ու բանավեճերից հետո տվյալ օրենսդրական նախաձեռնությունը բացասական եզրակացություն է ստացել խորհրդարանի մշտական հանձնաժողովի կողմից։
