Ծովային 18 առաջատար տերություններ զգուշացրել են, որ նավագնացության ազատությունն ու համաշխարհային ծովային առևտուրն ապահովող միջազգային կանոնների սովորական համակարգն արագորեն քայքայվում է։ Համատեղ հայտարարությունը հրապարակվել է սեպտեմբերի 8-ին 18 երկիր միավորող Խորհրդատվական նավագնացության խմբի (CSG) հարթակում։

Հայտարարության հեղինակները նշում են, որ համաշխարհային առևտրի ավելի քան 80%-ն իրականացվում է ծովային տրանսպորտով։ Ծովով փոխադրվում են էլեկտրոնիկա, հագուստ, ավտոմեքենաներ, հացահատիկ, մետաղներ, նավթ և գազ, որի պատճառով առանցքային երթուղիներում լուրջ խափանումները կարող են արագորեն անդրադառնալ մատակարարման շղթաների և համաշխարհային տնտեսության վրա։

CSG-ի կարծիքով՝ վերջին տարիներին համաշխարհային նավագնացությունը բախվել է ճգնաժամերի ամբողջական շարքի՝ COVID-19-ի համավարակից ու Ուկրաինայում հակամարտությունից մինչև Պանամայի ջրանցքում երաշտը և Մերձավոր Արևելքում զինված հակամարտությունները։ Այս իրադարձությունները, ինչպես նշվում է հայտարարության մեջ, վկայում են ոչ թե առանձին խափանումների, այլ համաշխարհային առևտրի համակարգում կառուցվածքային փոփոխությունների մասին։

Լրացուցիչ սպառնալիք է ստեղծում միջազգային կանոնների պառակտումը։ Նավագնացության կարգավորման ազգային և տարածաշրջանային մոտեցումների տարբերությունները մեծացնում են անորոշությունը փոխադրողների համար, բարդացնում երկարաժամկետ պլանավորումը և ի վերջո ավելացնում բիզնեսի ու սպառողների ծախսերը։

CSG-ն զգուշացնում է նաև այսպես կոչված «ստվերային նավատորմի» աճի մասին․ հարյուրավոր նավեր, որոնք գործում են ապահովագրության, անվտանգության և թափանցիկության ստանդարտ մեխանիզմներից դուրս և կիրառվում են, մասնավորապես, պատժամիջոցները շրջանցելու համար։ Հայտարարության հեղինակների կարծիքով՝ սա փաստացի ձևավորում է համաշխարհային նավագնացության երկմակարդակ համակարգ․ ոլորտի մի մասը գործում է միջազգային կանոններին համապատասխան, իսկ մյուս մասը՝ ոչ թափանցիկ պայմաններում։

Ընդ որում, CSG-ն գտնում է, որ խնդրի լուծումը ոչ թե էլ ավելի շատ տարանջատ սահմանափակումներ ստեղծելու, այլ արդեն իսկ գոյություն ունեցող միջազգային նորմերի ավելի հետևողական կիրառման մեջ է։ Նման համակարգի հիմքն են մնում ՄԱԿ-ի Ծովային իրավունքի մասին կոնվենցիան և Միջազգային ծովային կազմակերպության կողմից մշակվող միջազգային չափորոշիչները։

Հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ նավագնացության ազատությունը պահանջում է պետությունների համաձայնեցված գործողություններ, թափանցիկություն և միասնական կանոններ բոլոր փոխադրողների համար։ Դրանց պահպանումը, CSG-ի կարծիքով, անհրաժեշտ է ազնիվ մրցակցության, մատակարարման շղթաների կայունության և համաշխարհային առևտրի կայունության պահպանման համար։

Առանձնակի հայտարարության հեղինակները նշում են Հորմուզի նեղուցի շուրջ տիրող իրավիճակը՝ որպես ձևավորված համակարգի փլուզման հետևանքների ակնառու օրինակ։ «Երբ նավագնացության մատակարարման շղթաները պառակտվում են, դրանց հետ մեկտեղ պառակտվում է նաև համաշխարհային տնտեսությունը», — ասվում է փաստաթղթում։