նախընտրելի դարձնել
Ընդհարումը կարելի է ավարտել մեկ որոշմամբ, սակայն դա դեռ չի նշանակում, որ հարաբերությունները վերականգնվել են։ Պրիմատների վարքի ուսումնասիրությունները վկայում են, որ վեճից հետո հատկապես կարևոր է վերականգնել վստահությունն ու սոցիալական կապը։ Մարդկանց դեպքում դրան հաճախ խանգարում է սեփական իրավացիությունն ապացուցելու և դեմքը փրկելու ձգտումը։
Պրիմատաբանները վաղուց են հետևում, թե ինչպես են կապիկներն իրենց պահում բախումներից հետո։ Նրանք կարող են կրկին շփման մեջ մտնել, հանգստացնել միմյանց և հաշտեցման վարք դրսևորել, գրում է The Conversation-ը։
Այն տեսակների համար, որոնք մեծապես կախված են համագործակցությունից, խմբի ներսում հարաբերությունների պահպանումը կենսական նշանակություն ունի։
Մարդկանց շրջանում առճակատումները շատ ավելի բարդ են․ դրանք կարող են կապված լինել գաղափարախոսության, օրենքների, կազմակերպության կանոնների կամ իշխանության և ռեսուրսների բաշխման հետ։ Սակայն հենց մյուս պրիմատների շրջանում բախումների պարզությունն է թույլ տալիս տեսնել մի հիմնարար բան՝ վեճից հետո կարևոր է ոչ միայն լուծել խնդիրը, այլև վերականգնել դրա մասնակիցների միջև հարաբերությունները։
Հետազոտողներն առանձնացնում են մի քանի մեխանիզմ, որոնց պատճառով մարդիկ հաճախ բաց են թողնում հակամարտության այս կողմը։
Առաջինը՝ ինքնագնահատականի և ինքնության նկատմամբ սպառնալիքն է։ Երբ անհամաձայնությունն ընկալվում է որպես անձի գնահատական, կոնկրետ հարցի շուրջ վեճը վերածվում է սեփական իրավացիության համար պայքարի։ Մարդն այլևս ոչ այնքան փորձում է ըմբռնել զրուցակցի դիրքորոշումը, որքան պաշտպանում է ինքն իր մասին պատկերացումը։
Երկրորդը՝ առճակատումը թաքցնելու ձգտումն է։ Մարդիկ հաճախ նախընտրում են հարաբերությունները պարզել փակ դռների հետևում, որպեսզի ոչ ոք չտեսնի իրենց խոցելիությունը կամ սխալը։ Արդյունքում խմբի մյուս անդամները հնարավորություն չեն ստանում տեսնելու տարաձայնությունների լուծման կառուցողական ձևը և սովորելու այդ փորձից։
Միաժամանակ արժե բաց քննարկել նախևառաջ այն ընդհարումները, որոնք առնչվում են ընդհանուր կանոններին և ամբողջ խմբի աշխատանքին։ Անձնական տարաձայնությունները, ընդհակառակը, հաճախ ավելի լավ է սկզբում քննարկել առանձին՝ դեմ առ դեմ․ վկաների ներկայությունը կարող է միայն ուժեղացնել դեմքը փրկելու ցանկությունը։
Երրորդ մեխանիզմը՝ լուծման առաջնահերթությունն է հարաբերությունների նկատմամբ։ Ժամանակակից կազմակերպությունները սովորաբար հեշտությամբ չափում են արդյունքը՝ արդյոք առաջադրանքը կատարվե՞լ է, մարդը հասնե՞լ է իր նպատակին, որոշումն ընդունվե՞լ է։ Շատ ավելի դժվար է գնահատել մարդկանց միջև հարաբերությունների վիճակը, որոնց շնորհիվ այդ արդյունքն ընդհանրապես հնարավոր է դարձել։
Ուստի թիմը կարող է ձևականորեն հաղթահարել առաջադրանքը՝ միաժամանակ դառնալով պակաս համախմբված։ Եթե մարդկանց միջև լարվածությունը պահպանվում է, դրա հետևանքները կարող են դրսևորվել ավելի ուշ՝ հատկապես ճգնաժամային իրավիճակում, երբ խմբին հատկապես անհրաժեշտ են վստահությունն ու փոխօգնությունը։
Հենց այստեղ էլ առաջանում է մարդկային և պրիմատային մոտեցումների հիմնական տարբերությունը։ Ընդհարումից հետո կապիկները դրսևորում են հաշտեցման վարք՝ անմիջականորեն վերականգնելով սոցիալական կապը։ Իսկ մարդուն երբեմն բավական է հասնել ձևական համաձայնության և խնդիրը փակված համարել։
Սակայն եթե մի կողմը դրանից հետո իրեն զգում է նվաստացած կամ պարտված, ընդհարումը կարող է շարունակվել արդեն հարաբերությունների մակարդակում։
Դեմքը փրկելու կարողության վրա ազդում է նաև մշակույթը։ Ավելի կոլեկտիվիստական հասարակություններում հակամարտությունների կարգավորումը սովորաբար ավելի շատ ուղղված է հարաբերությունների պահպանմանը և մյուս կողմին հրապարակային նվաստացումից խուսափելու հնարավորություն տալուն։ Ավելի անհատականիստական մշակույթներում սեփական դիրքորոշման և ինքնավարության պաշտպանությունը կարող է ավելի մեծ դեր խաղալ։
Ուստի լուրջ վեճից հետո օգտակար է ինքներդ ձեզ հարց տալ․ հիմա մարդիկ իսկապե՞ս քննարկում են խնդիրը, թե՞ արդեն գնահատում են միմյանց։
Եթե երկրորդը, ապա անմիջապես հակամարտության բուն էությանը վերադառնալը կարող է վաղաժամ լինել։ Սկզբում անհրաժեշտ է նվազեցնել ինքնագնահատականի նկատմամբ սպառնալիքը և մարդուն հնարավորություն տալ փոխել սեփական դիրքորոշումը՝ դա չընկալելով որպես պարտություն։
Այս դեպքում փոխզիջումը դառնում է ոչ թե սոսկ վեճը փակելու միջոց։ Այն օգնում է պահպանել այն կապը, որի շնորհիվ մարդիկ կկարողանան շարունակել աշխատել միասին։
Ինչպես նշում են հետազոտողները, հարաբերությունները առանձին ժամանակ և ուշադրություն են պահանջում։ Որոշումը կարելի է ընդունել մի քանի րոպեում, սակայն վստահության վերականգնումը կարող է շատ ավելի մեծ ջանքեր ու ժամանակ պահանջել։
Հենց այդ պատճառով ընդհարումից հետո կարևոր է ոչ միայն «Ո՞վ է իրավացի» կամ «Ի՞նչ որոշում ընդունեցինք» հարցը։ Ոչ պակաս կարևոր է նաև հարցը՝ կկարողանա՞նք արդյոք այդ որոշումից հետո շարունակել միասին գործել։
