նախընտրելի դարձնելՀայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը փետրվարի 17-ի մամուլի ասուլիսում վերլուծել է Լեռնային Ղարաբաղի եւ հայ-ռուսական հարաբերությունների կորստի պատճառներն այդ համատեքստում։ Երկրորդ նախագահը մատնանշել է Հայաստանի ղեկավարության երեք ճակատագրական սխալները (ֆոտոռեպորտաժ)։
«Այն, ինչ եղավ Արցախի հետ։ Ես ինքս այս մասին չեմ խոսել, բայց «Հայաստան» խմբակցության հայտարարությունը կա։ Այն ընդունվել է իմ մասնակցությամբ։ Բայց կարեւոր կլիներ ինձնից լսել, թե ինչ եղավ Արցախի հետ եւ ինչու։ Լեռնային Ղարաբաղի հանձնումը տեղի է ունեցել երկու փուլով՝ 2018-20թթ. մինչեւ պատերազմը եւ պատերազմից հետո՝ մինչեւ 2023թ. սեպտեմբերը»,- նշել է Քոչարյանը։
Երկրորդ նախագահը հիշեցրել է վարչապետի գործողությունները։ Նրա խոսքով՝ 2019թ. նա անտեսել է միջնորդների հետաքրքիր եւ ընդունելի առաջարկը՝ ըստ էության ասելով, որ բանակցությունները սկսում է զրոյական կետից։ «Ի՞նչ էր դա նշանակում. Ի՞նչ է դա ասում միջնորդներին՝ ովքե՞ր եք դուք եւ ինչո՞վ էիք զբաղվում 25 տարի: Ես եկել եմ ու ինչ ուզեմ՝ կբանակցեմ։ Ըստ էության, բանակցային գործընթացը մտցվեց փակուղի, հետո նա ասաց, որ Արցախը Հայաստան է եւ վերջ, իսկ եթե այդպես է, ապա ինչի՞ շուրջ ենք մենք բանակցում։ Ըստ էության, դա պատերազմի կոչ էր, եւ իրավիճակն անխուսափելիորեն հանգեցրեց պատերազմի»,- նշել է Քոչարյանը՝ ավելացնելով, որ Փաշինյանն իր ողջ պահվածքով ցույց տվեց, որ անում է այն, ինչ ուզում է։
«Փայլուն հնարավորություն կար ընդունելու առաջարկը եւ բանակցություններ սկսելու եւ արդյունքի հասնելու կամ չհասնելու, բայց դա պատերազմից խուսափելու հնարավորություն էր»,- վստահ է երկրորդ նախագահը։
Նրա խոսքով՝ տեղի ունեցածի պատճառը մեծամտությունն է, գոնե 2-3 քայլ առաջ հաշվարկել չկարողանալը եւ արկածախնդրությունը։ Այլ պատճառ չկա, իսկ եթե կա, ապա կոնսպիրոլոգիայի ոլորտից, նշել է Քոչարյանը։
Չուգուն գլխով պատին չխփելու, այլ դռներ գտնելու դիվանագիտությունը, նշել է նախկին նախագահը։ Նրա խոսքով՝ երկրորդ կոպիտ սխալը տեղի ունեցավ Պրահայում, երբ ընդունվեց հայտնի հայտարարությունը, որով Հայաստանը Լեռնային Ղարաբաղը ճանաչեց Ադրբեջանի մաս։ Դա Արցախի դատավճիռն էր, համոզված է Ռոբերտ Քոչարյանը։ Նախկին նախագահը նշել է, որ սա այն փուլն էր, երբ Ռուսաստանը կորցնում էր դիրքերն Ուկրաինայում, եւ Երեւանը որոշեց, որ ճիշտ է նետվել «վերջին վագոն»։ «Բայց այս որոշումը, իմ կարծիքով, զրոյացրեց Ռուսաստանի միջնորդական մանդատը։ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի վերաբերյալ նոյեմբերի 9-ի հայտարարության հարցում միջնորդ է եղել Ռուսաստանի Դաշնությունը։ Երբ Լեռնային Ղարաբաղը հայտարարվում է Ադրբեջանի մաս, ռուսական առաքելությունը զրոյանում է։ Ի՞նչ էր մտածում Փաշինյանը. «Ռուսաստանը ստանձնել է Ղարաբաղի անվտանգության պարտավորությունը, ահա Ռուսաստանն է, ահա Ադրբեջանը, գնացեք դա արեք»։ Բայց միջազգային հարաբերություններն այդպես չեն աշխատում։ Նա կարծում էր, որ կարող է ձեռքերը լվանալ եւ մտնել աշխարհաքաղաքական խաղի մեջ։ Եթե որեւէ մեկը կարծում է, որ Ռուսաստանի Դաշնությանը կարելի է այսպես անտեսել, ապա շատ է սխալվում։ Մեր երկրում շատերը վիրավորված են, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը չի կատարել իր պարտավորությունները։ Փորձենք սա դիտարկել Ռուսաստանի աչքերով։ Ռուսաստանից ուրիշ բան ես տեսնում, որ դա կարող ես կանգնեցնել միայն ուժային միջամտությամբ, այլապես անհնար կլիներ։ Բայց ո՞ւմ համար։ ՀՀ-ի, որը, կոպիտ ասած, քեզ «քցել» է եւ անցել թշնամու կողմը։ Ձեզանից որեւէ մեկն այսպես վարվե՞լ է։ Չեմ կարծում։ Մարդիկ քայլեր են ձեռնարկում՝ ելնելով իրենց կարծիքից»,- կարծում է Քոչարյանը։
Քոչարյանի խոսքով՝ ՀՀ-ի կողմից դա ճակատագրական սխալ էր, որի համար վճարեցինք Արցախի կորստով։ Ինչպես նշել է Քոչարյանը, ըստ էության Ուկրաինայում տեղի է ունեցել պրոքսի-պատերազմ Ռուսաստանի Դաշնության դեմ, եւ այս իրավիճակում, անվտանգությունն ապահովելու փոխարեն, ՀՀ իշխանությունները սկսել են քանդել փխրուն կայունությունը։ «Եթե ռազմավարությունը լիներ օգտվել իրավիճակից եւ հեռանալ, ապա կարելի էր սպասել, որ Ռուսաստանը Հարավային Կովկասում իր դիրքերը պահպանելու համար կմոտենա Ադրբեջանին։ Այլ կերպ մտածելը երեխայամտություն է։ Այսպիսին է դաժան իրականությունը։ Չի կարելի արհամարհել ընկերոջ կենսական շահերը, հատկապես այն ընկերոջ, որից չափազանց կախված ես: Միայն Արցախում նյութական կորուստները, ամենահամեստ հաշվարկներով, կազմել են 80-100 մլրդ դոլար»,- նշել է Քոչարյանը՝ ավելացնելով, որ ՀՀ կառավարությունը ձեւացնում է, թե պատասխանատվություն չի կրում։
Երրորդ սխալը, նրա խոսքով, տեղի է ունենում հենց այս պահին։ «Աշխարհակարգը փոխվում է, դա ակնհայտ է։ Երբ փոխվում է աշխարհակարգը, փոխվում են քարտեզներն ու ազդեցության բեւեռները։ Այդպես էր ԽՍՀՄ փլուզումից հետո։ Հայաստանը որոշեց, որ հարմար պահ է վեկտորը փոխելու համար։ Մենք տեսնում ենք այդ քաղաքականությունը։ Օրեր առաջ Ազգային ժողովում տեղի ունեցան համապատասխան քննարկումներ։ Մենք կհասկանանք, թե որտեղ է փոխվում աշխարհը եւ ինչ է կատարվում։ ԱՄՆ-ը ընդունում է, որ աշխարհը ոչ միայն շարժվում է դեպի բազմաբեւեռություն, այլեւ արդեն բազմաբեւեռ է: Լսեք Մարկո Ռուբիոյի հարցազրույցը։ Աշխարհը թեւակոխել է անկայունության փուլ, եւ այն կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի հասել հավասարակշռության։ Միացյալ Նահանգները կարծում է, որ հեգեմոն լինելը շատ ծախսատար է։ Աշխարհում 150 բազա պահելն իսկապես ծախսատար է։ Ի՞նչ է անում Հայաստանը։ Փոխում է վեկտորը։ Եվ կարծում է, որ սա պատեհ պահ է։ Ես պնդում եմ, որ սա ամենավտանգավոր պահն է։ Մենք մեր ուղղությունը, մեր վեկտորը փորձում ենք ուղղել դեպի այն կենտրոն, որն ակնհայտորեն թուլանում է, եւ մենք հեռանում ենք ուժեղացողից։ Ես չեմ կարող հասկանալ, թե ինչ տրամաբանություն է գործում.
Փորձառու կապիտանն իր փոքրիկ նավը փոթորկի ժամանակ դուրս չի բերի օվկիանոս: Կամ եթե նա հայտնվում է օվկիանոսում, փորձում է մոտ լինել մեծ նավին՝ անձնակազմին փրկելու համար։ Այդ մարդիկ չեն հասկանում, թե ինչ է կատարվում աշխարհում եւ քայլեր են ձեռնարկում, որոնք լրջորեն վտանգում են ՀՀ-ն։ Ես չգիտեմ, թե մարմնի որ մասով են մտածում»,- կարծում է Քոչարյանը։
Միեւնույն ժամանակ, երկրորդ նախագահը կարծիք է հայտնել, որ իրավիճակը կարող է փոխվել. «Չեմ կասկածում, որ մոտ ապագայում վարչապետը կփոխի կոշիկները եւ կկանչի Ռուսաստանի Դաշնության նախագահին, կարծես ոչինչ չի եղել եւ կսկսի կենաց ասել դարավոր բարեկամության մասին։ Նոր երգ հնի մասին, բայց նստվածքը կմնա»։
Տեղի ունեցողի պատճառը արկածախնդրությունն է, ամբարտավանությունն ու փորձագետների կարծիքներից անտեղյակությունը։ «Բայց եթե դա տրվում է գիտակցաբար, մենք բոլորովին այլ իրավիճակ մտնում։ Ես սա չեմ բացառում, բայց ուզում եմ մտածել, որ սա ոչ պրոֆեսիոնալիզմի արդյունք է»,- եզրափակել է Ռոբերտ Քոչարյանը։
