ՆախընտրելիԱրարատյան դաշտավայրի գյուղերում ճգնաժամը հասել է կրիտիկական կետի։ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության աշխարհաքաղաքական շրջադարձի և հակառուսական քաղաքականության պատճառով Ռուսաստանը փաստացի փակել է դռները հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի համար։ Արդյունքը՝ ծառերի տակ փտող բերքի տոննաներ, ֆերմերների անտանելի պարտքեր և լիակատար անորոշություն, թե ինչպես ապրել այսուհետ։
Խմբագրությունն ստացել է տեսանյութեր Արարատի մարզի Վերին Արտաշատ համայնքից։ Կադրերը խոսում են իրենք իրենց մասին․ հողը բառացիորեն ծածկված է հասած թթով, կեռասի և ծիրանի ճյուղերը ծանրաբեռնված են պտուղների ծանրությունից, սակայն ոչ ոք չի շտապում դրանք հավաքել։ Ֆերմերները, որոնք ներդրել են միլիոնավոր դրամներ, հսկայական աշխատանք կատարել, բարձր տոկոսներով վարկեր վերցրել, հայտնվել են կոտրված տաշտակի առաջ։
Տեսանյութի հեղինակներն ու այգիների խոշոր սեփականատերերը գտնվում են այնպիսի խոր հուսահատության և հիասթափության մեջ, որ նույնիսկ հրաժարվել են հայտնվել կադրում՝ չցանկանալով ցույց տալ իրենց դեմքերը անելանելիության և «բացարձակ լքվածության» պատճառով։
«Եվրոպան կգա՞ այստեղ ուտելու»
Տեսանյութին կից աուդիոձայնագրության մեջ տեղական արտադրողներից մեկը հուզված նկարագրում է այն աղետալի իրավիճակը, որում հայտնվել է հայ գյուղաշխատավորը․
«Ամբողջ տարի մարդիկ տանջվել են, վարկեր վերցրել, պայքարել կարկուտի ու անձրևների դեմ, որպեսզի բերք աճեցնեն։ Իսկ հիմա ի՞նչ։ Ամեն ինչ ծառերից ընկնում է գետնին։ Գնումներ չկան, արտահանում չկա։ Ռուսաստանը չի ընդունում մեր ապրանքը։ Երկու-երեք օրից սկսվում է ծիրանի զանգվածային բերքահավաքը, և այնտեղ էլ ճիշտ նույն վիճակն է լինելու»։
Ֆերմերները բացահայտորեն ծաղրում են Նիկոլ Փաշինյանի այն հայտարարությունները, թե հայկական արտադրանքը կարելի է ուղարկել եվրոպական շուկաներ։ Նրանց խոսքով՝ սա կա՛մ գիտակցված սուտ է, կա՛մ գյուղատնտեսության առանձնահատկությունների լիակատար չիմացություն։
«Ի՞նչ Եվրոպա։ Մենք ո՞ւր, Եվրոպան ուր։ Ինչպե՞ս ենք այնտեղ հասցնելու ապրանքը։ Թթի կյանքի տևողությունը երեք-չորս օր է։ Մենք այն հազիվ ենք հասցնում Մոսկվա, որ մեկ-երկու օրում հասցնենք վաճառել։ Էդ ո՞նց պիտի գնա հասնի Եվրոպա։ Թե՞ Եվրոպան պիտի գա Հայաստան, ուտի-գնա, ոնց որ Փաշինյանն է ասում։ Սրանք բոլորը հեքիաթներ են, մեր ապրանքը այնտեղ չի հասնի», — վրդովվում է գյուղացին։
Ֆերմերները հիշում են, որ նախորդ տարիներին այս սեզոնին գյուղերում իսկական իրարանցում էր՝ բեռնատարները հերթերով կանգնում էին, իսկ որակյալ կեռասի մթերումները սկսվում էին կիլոգրամը 1 000 դրամից։
Այսօր իրավիճակը ճնշող տեսք ունի․
Ընտիր որակի կեռասի գինը տեղական շուկայում ընկել է մինչև 200–300 դրամ, բայց նույնիսկ այդ գնով այն ոչ ոք չի գնում։ Շուկան գերհագեցած է։ Ֆերմերները օրուգիշեր կանգնում են վաճառքի կետերում, իսկ վերջում պարզապես դեն են նետում ապրանքը։
Թութը, որը սեզոնի սկզբում վաճառվում էր 1 500 դրամով, հիմա չի վաճառվում նույնիսկ 500 դրամով (կորուստը կազմում է յուրաքանչյուր կիլոգրամի հաշվով 1 000 դրամ)։ Այգեպանը խոստովանում է․ «Մենք արդեն նույնիսկ ծառերը թափ չենք տալիս, թութն այլևս մեզ պետք չէ։ Անցյալ տարի հենց ծառի տակից էին վերցնում, իսկ հիմա ում էլ զանգես՝ ոչ մեկին պետք չէ»։
Լոլիկն ու վարունգը մնում են ջերմոցներում՝ թփերի վրա։ Մեծածախ շուկայում դրանց գինը նույնպես ընկել է մինչև 200–300 դրամ, մինչդեռ խանութներում վերավաճառողները շարունակում են դրանք վաճառել 500–600 դրամով։
Պահածոների գործարանները, հակառակ խոստումներին, նույնպես հրաժարվել են ընդունել թութն ու կեռասը վերամշակման համար։
Ղարաբաղի հետքերով․ ֆերմերները ելքը տեսնում են միայն իշխանափոխության մեջ
Գյուղացիներն իրենց տնտեսական դժբախտություններն ուղղակիորեն կապում են վարչապետի քաղաքական կուրսի հետ։ Նրանց կարծիքով՝ ՌԴ-ի հետ տնտեսական կապերի խզումը ուղիղ ճանապարհ է դեպի հայկական գյուղի կործանում և դիրքերի հանձնում Թուրքիային։
«Այս ամենը Նիկոլի պատճառով է։ Կրկնվում է Ղարաբաղի պատմությունը։ Նա հստակ երկիրը տանում է դեպի Թուրքիա։ Միակ լուծումը, որ ես տեսնում եմ, իշխանափոխությունն է։ Ընդդիմությունը (Սամվել Կարապետյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավորությամբ) խոստանում է, որ եթե իրենք գան, բոլոր ճանապարհներն ու շուկաները կրկին կբացվեն։ Բայց դուք ինքներդ էլ տեսաք, թե ինչ կեղծիքներով անցան վերջին ընտրությունները և ինչ ստացվեց արդյունքում», — ամփոփում է տեսանյութի հեղինակը։
Արարատի մարզի հազարավոր ընտանիքներ, որոնց գոյությունն անմիջականորեն կախված է մրգահավաքի սեզոնից, այսօր մնացել են մենակ՝ վարկերի մարում պահանջող բանկերի և փտող բերքի հետ, որն անպետք է դարձել նույնիսկ սեփական երկրի համար։
