Քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչները, դատարանի կողմից սահմանված կարգի համաձայն, ելույթ են ունենում հայցի ներկայացման հերթականությամբ։

Առաջինը ելույթ է ունենում «Ուժեղ Հայաստան»-ի ներկայացուցիչ Արամ Վարդևանյանը։

Հիշեցնենք, որ Սահմանադրական դատարան է դիմել 7 քաղաքական ուժ։ Պատասխանող կողմը ԿԸՀ-ն է, համապատասխանողներն են դատախազությունը, ՆԳՆ-ն, Հակակոռուպցիոն կոմիտեն։ Երրորդ կողմ է հանդես գալիս «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը։ Նրա ներկայացուցիչների մեջ է արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանը, որը հանդես է գալիս որպես կուսակցության վարչության անդամ։

Վարդևանյանը դատարանին հիշեցրել է, որ ատելության հռետորաբանությունը տարածվել է կոնկրետ անձի կողմից, և վարչական դատարանը, որին դիմել էր քաղաքական ուժը, դա արձանագրել է։ Իրավաբանը հիշեցրել է, որ «լռության օրը» Հակակոռուպցիոն դատարանը հաղորդագրություն էր տարածել իբր կատարված հանցագործության մասին, որտեղ հիշատակվում էին կուսակցության անվանումը և կոնկրետ անձ, և եթե նա պատասխաներ, դա կգնահատվեր որպես խախտում։ Փաստաբանը հիշեցրել է, որ ամբողջ քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական ուժի առաջնորդ Սամվել Կարապետյանը գտնվում էր տնային կալանքի տակ։ Արդյո՞ք այս ամենն ազդել է արդյունքների վրա՝ հարց բարձրացրեց իրավաբանը, հավելելով, որ ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի նման արևմտյան երկրների բարձրաստիճան ներկայացուցիչները հրապարակայնորեն իրենց աջակցությունն են հայտնել ուժերից մեկի առաջնորդին։ Նա հավելել է, որ ընտրությունների օրը, ինչպես նաև դրանից առաջ, լայնորեն օգտագործվել է վարչական ռեսուրսը։ Իսկ հնարավո՞ր էր այլ կերպ, եթե «ՔՊ» նախընտրական ցուցակի 90 տոկոսը պաշտոնյաներ և պետական ծառայողներ են, նկատել է Վարդևանյանը։ Նա արձանագրել է, որ քարոզարշավի ընթացքում արձակուրդում գտնվող վարչապետը մամուլի ասուլիսով հանդես է եկել վարչապետի կարգավիճակով։ Նա մատնանշել է գաղտնի ցուցակներով քվեարկությունը վերահսկելու անհնարինությունը, որոնցում կան 17 հազար անուն, խնդրահարույց անձնագրերի առկայությունը և այլն։

Նա հիշեցրել է արդեն հայտնի այն փաստը, որ ծրարները թափանցիկ էին, մի շարք տեղամասերում տեսախցիկները չէին աշխատում, իսկ ԿԸՀ-ն սեփական նախաձեռնությամբ որոշել էր սկսել վարույթ երկու տեղամասերում խախտումների վերաբերյալ, որտեղ խոսքը վերաբերում էր ընտրողների ավելի քան 2 500 ձայների։ Ինչու հենց այդ երկուսում, այլ ոչ թե մյուսներում՝ անհայտ է, սակայն որոշվել էր երկու տեղամասերում բոլոր ընտրողների ձայները վերագրել անճշտություններին։ Վարդևանյանը տեղեկացրել է խախտումների վերաբերյալ վարչական դատարան եռակի դիմելու մասին, և երեք անգամ էլ դատարանը վերադարձրել է այն՝ նմանատիպ պարզաբանումներով։ «ԿԸՀ-ն աննախադեպ քայլ արեց։ Լինելով կաշկանդված ԸՕ-ով՝ նա որոշեց, որ այլևս կաշկանդված չէ ԸՕ-ով, այլ առաջնորդվում է սեփական կարծիքով, և որոշեց, որ կրկնաքվեարկության անհրաժեշտություն չկա (վերոնշյալ տեղամասերում), քանի որ դա կլինի «տակտիկական քվեարկություն»»,- թվարկել է Վարդևանյանը։ Իրավաբանի խոսքով՝ այս ընտրությունները բոլոր փուլերում առանձնացել են բազմաթիվ խախտումներով։ «Ընտրություններին նախորդող շրջանում եղել են համատարած ձերբակալություններ և հետապնդումներ։ Շատ դեպքերում մարդիկ ազատ են արձակվել, սակայն սառեցնող ազդեցությունը մնացել է»,- արձանագրել է Վարդևանյանը՝ հավելելով, որ ԿԸՀ-ն ինքն էլ ունեցել է ազատության և անկախության պակաս, քանի որ ԿԸՀ նախագահի անձը կանգնած է եղել ներկայում իշխող կուսակցության ստեղծման ակունքներում։

Գագաթնակետը եղավ այն, երբ գործադիր իշխանության ղեկավարը և միաժամանակ իշխող կուսակցության առաջնորդը հայտարարեց իր հաղթանակի մասին այն ժամանակ, երբ ձայները դեռ հաշվված չէին, հայտարարել է Վարդևանյանը։

Այն, որ «ՔՊ»-ն, չսպասելով ՍԴ որոշմանը, նոր խորհրդարանում արդեն բաժանում է պաշտոնները, Վարդևանյանը համարում է դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք։

Փաստաբանը կրկնել է ԿԸՀ 259Ա որոշումն անվավեր ճանաչելու, ընտրությունների արդյունքներն անվավեր ճանաչելու, կամ մանդատների բաշխման նոր կարգ սահմանելու, կամ երկրորդ փուլ նշանակելու պահանջը։

«Միասնության թևեր»-ի ներկայացուցիչը տեղեկացրել է, որ դատարան է ներկայացվել միջնորդություն՝ ընտրությունների մյուս բոլոր մասնակիցներին որպես երրորդ կողմ ներգրավելու վերաբերյալ։ Միջնորդությունը չի քննարկվել։ Նա ընդգծել է, որ ընտրություններն անցել են վարչական ռեսուրսի համակարգային չարաշահման, պետական և քաղաքական ռեսուրսների միաձուլման՝ ի նպաստ քաղաքական ուժի («ՔՊ»), ապօրինի ճնշման և վախի մթնոլորտում, և այս ամենը ԿԸՀ-ն անտեսել է։ Երբ պետական ապարատը ներգրավվում է ընտրություններում, դրանք դադարում են լինել ազատ և չեն արտացոլում ժողովրդի կամքը, հիշեցրել է քաղաքական ուժի ներկայացուցիչ Լիպարիտ Դրմեյանը։ Նա արձանագրել է, որ ճնշման տակ մասնակցությունից կամ սեփական կարծիքից հրաժարվածների թիվը ճշգրտորեն հաշվարկել հնարավոր չէ, սակայն խախտումների ծավալները հաշվի առնելով կարելի է պնդել՝ ընտրություններն արդարացա՞ծ էին, թե՞ ոչ։ Լցոնումները, կաշառքները հնարավոր է ապացուցել, իսկ վարչական ռեսուրսը՝ ոչ, հավելել է Դրմեյանը՝ նման դրսևորումները համարելով սահմանադրական կարգի խախտում։ 

Նա նշել է կրթական հաստատությունների ներգրավվածությունն ընտրական գործընթացներում, իսկ պետական ​​հատվածի բազմաթիվ ներկայացուցիչների մասնակցությունն ընտրողների մոտ ստեղծում է տպավորություն, որ պետությունը կապված է որոշակի թեկնածուի հետ։ Խոսելով կառավարության՝ բնակչության հավանությանն արժանացած մի քանի որոշումների մասին՝ Դրմեյանը նշել է, որ համայնքի ղեկավարությունը, անշուշտ, իրավունք ունի որոշումներ կայացնել, բայց երբ նման որոշումները, որոնք ակնհայտորեն վայելում են ընտրողների հավանությունը, կայացվում են ընտրությունների նախօրեին, դրանք պետք է քննության առնվեն։ Կուսակցության ներկայացուցիչը նաև նշել է քաղաքական ակտիվիստների կալանավորումների «սառեցնող ազդեցությունը»։ Դրմեյանը նշել է պատերազմի և անվտանգության թեմաների լայն օգտագործումը և կոչ է արել դատարանին մանրակրկիտ քննել դրանք՝ անկախ նրանից, թե ով է օգտագործում այդ դիսկուրսը, հավելելով, որ նման իրավիճակներում ընտրողը նայում է ոչ թե ծրագրին, այլ ընտրություն է կատարում վախից ելնելով։

Նշենք, որ ՍԴ-ի ապահոված ուղիղ եթերն այնքան վատորակ է, որ հաճախ առհասարակ անհասկանալի է, թե ով ինչ է ասում։ 

Գուցե սա հաշվի առնելով՝ Սահմանադրական դատարանի նախագահ Արման Դիլանյանն առաջարկել է, եթե կուսակցությունները համաձայն լինեն, քաղաքական կուսակցությունների դիմումները հրապարակել դատարանի կայքում։ Առարկություններ չեն եղել։

«Դեմոկրատիա, օրենք, կարգապահություն» կուսակցության ներկայացուցիչը ներկայացրել է քաղաքական կուսակցության դիրքորոշումը՝ շեշտը դնելով նաև վարչական ռեսուրսների օգտագործման, վախի մթնոլորտի ստեղծման, ընտրողների վրա ճնշման և լայն տարածում ունեցող կոռուպցիայի վրա։ Կուսակցությունը կարծում է, որ ընտրությունները չեն արտացոլում ընտրողների կամքը կամ քվեարկության իրական արդյունքները։