նախընտրելի դարձնել
Ուկրաինայի պատերազմը խախտել է մատակարարման գլոբալ շղթան եւ թուլացրել ամբողջ աշխարհի տնտեսությունները, սակայն այն հնարավորություններ է բացում Ադրբեջանի համար՝ որպես կապող օղակ Եվրոպայի եւ Ասիայի միջեւ, գրում է Oilprice.com-ը։
«ԱՄՆ-ն եւ Եվրոպան պատժամիջոցներ են կիրառել ռուսական նավթի եւ բնական գազի դեմ, սակայն Ադրբեջանը 2022 թվականին եւ դրանից հետո 3500 կմ երկարությամբ Հարավային գազային միջանցքով գտնվում է գազի արտահանման ավելացման անապարհին։ Այժմ Ադրբեջանը Հարավային գազային միջանցքով Եվրոպա է մատակարարում 10 միլիարդ խորանարդ մետր բնական գազ, իսկ Թուրքիային՝ 6 միլիարդ խորանարդ մետր՝ Հարավային գազային միջանցքով։
Պահանջարկը բավարարելու համար Ադրբեջանը նաեւ երկու նոր գազի հանքավայրեր կշահագործի՝ ընդլայնելու Հարավային գազային միջանցքի հզորությունը, օրինակ՝ տեղադրելով լրացուցիչ կոմպրեսորային կայաններ, որոնք կարող են կրկնապատկել գազի հոսքը: Սակայն Ադրբեջանի էկոնոմիկայի նախարարն ասում է, որ Եվրոպայի «ոչ բավարար ներդրումը» կարող է դանդաղեցնել ավելի շատ գազ մատակարարելու հնարավորությունները:
Այս շաբաթ Ադրբեջանի էներգետիկայի նախարարը Աբու Դաբիում կայացած Համաշխարհային կոմունալ ձեռնարկությունների կոնգրեսին ասել է. «Մենք այժմ շատ ինտենսիվ աշխատում ենք Եվրահանձնաժողովի հետ․․․Մենք աշխատում ենք այն ուղղությամբ, թե ինչպես արդիականացնենք այս ենթակառուցվածքը համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում եւ հետագայում մեծացնենք մեր էներգիայի մատակարարումը Եվրոպայում»։
Ադրբեջանի Բաքու-Թբիլիսի-Սուփսա նավթամուղը ժամանակավորապես փակ է (մինչեւ հունիսի վերջ), իսկ նավթը վերահասցեավորվում է դեպի Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհուն խողովակաշար՝ Թուրքիայի միջերկրածովյան ափին։
Արեւելք-Արեւմուտք երկաթուղային գիծը Չինաստանից Թուրքիա, Անդրկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղին, որը նաեւ հայտնի է որպես «Միջին միջանցք», շրջանցում է Ռուսաստանը եւ միացնում Սիանը Ստամբուլի հետ երկաթուղային կապով Ղազախստանով, Ադրբեջանով, Կասպից ծովով եւ հետագա երկաթուղային հաղորդակցություն՝ Վրաստանի տարածքով դեպի Թուրքիա:
Երթուղին, որը դեռ ամբողջությամբ չի իրացրել իր ներուժը, կարող է վերջապես ճկունություն ստանալ, քանի որ Կենտրոնական Ասիայի եւ Կովկասի տարածքով երթեւեկությունը 2022 թվականին 2021 թվականի համեմատ կաճի վեց անգամ: Ապրիլին Maersk բեռնափոխադրող ընկերությունը հայտարարել է երկաթուղու արդիականացման մասին՝ ի պատասխան հաճախորդների մատակարարման շղթայի անընդհատ փոփոխվող կարիքների։
Տարածաշրջանային բեռնափոխադրումների այլ տարբերակներն են երթուղիները՝ Աֆղանստանից Թուրքիա Թուրքմենստանով, Ադրբեջանով եւ Վրաստանով երթուղիները Լազուրի միջանցքով եւ Ադրբեջանից արեւմուտք դեպի Թուրքիա՝ Զանգեզուրի միջանցքով Հայաստանի միջով՝ թեեւ Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ շարունակվող վեճը կարող է երկարատեւ հակամարտություն եւ հետաձգում առաջացնել այս երթուղու իրականացման համար։
Կարո՞ղ է արդյոք Բաքուն օգտագործել իր օգտակարությունը՝ Լեռնային Ղարաբաղում հակամարտության վերջնական կարգավորում ապահովելու համար:
2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմի ավարտից հետո Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը հանդիպել է ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների հետ եւ նրանց ասել. «Ադրբեջանը լուծեց կոնֆլիկտը, որը տեւել է գրեթե 30 տարի եւ, ցավոք, Մինսկի խումբը որեւէ դեր չխաղաց հակամարտության կարգավորման գործում»։
2022 թվականի հունվարին Ալիեւը հայտարարեց, որ Մինսկի խումբն այլեւս չպետք է դերակատարություն ունենա ԼՂ հիմնախնդրի լուծման գործում, քանի որ «այն լուծված է»։
Թեեւ Մինսկի խմբի անդամներից շատերը՝ Ֆրանսիան, Ռուսաստանի Դաշնությունը, ԱՄՆ-ն, Բելառուսը, Ֆինլանդիան, Գերմանիան, Իտալիան, Շվեդիան, Թուրքիան, ինչպես նաեւ Հայաստանը եւ Ադրբեջանը, կարող են չշտապել, բայց անցել է ընդամենը 29 տարի։ Ադրբեջանը կարող է այլ խաղաքարտով խաղալ, քանի որ Ղազախստանը հայտարարել է, որ կդադարեցնի բնական գազի արտահանումը 2023 թվականին՝ ներքին պահանջարկի մեծացման պատճառով։
Այժմ Բաքուն կարող է միջամտել եւ առաջարկել օգնել՝ բավարարելու Եվրոպայի էներգետիկ կարիքները եւ Հին երկրից խլել բազմամյա գնման պայմանագիր՝ Հարավային գազային միջանցքի ընդլայնման նպատակով ֆինանսավորում ապահովելու համար: Բաքուն պետք է օգտվի, քանի որ ԱՄՆ-ն եւ Եվրոպան հետաձգեցին միջնորդական գործընթացը գրեթե երեք տասնամյակ, իսկ հետո ուշադրությունը շեղեցին ուկրաինական պատերազմի վրա։
Հունիսի սկզբին Ադրբեջանի, Հայաստանի եւ Ռուսաստանի ներկայացուցիչները հանդիպեցին՝ քննարկելու տարածաշրջանային տրանսպորտային կապերի բացման հարցը։ Միեւնույն ժամանակ, Ադրբեջանի եւ Հայաստանի ներկայացուցիչները Բրյուսելում հանդիպեցին ԵՄ եւ ԱՄՆ պաշտոնյաների հետ, որոնք հրաժարվեցին հանդիպել ռուսների հետ։
Նրանց նպատակն է վրդովեցնել կամ մեկուսացնել Ռուսաստանին, որպեսզի վերջնականապես մեծ հաղթանակ տանեն Մոսկվայի նկատմամբ։
Արեւմուտքի առաջնահերթություններն արտահայտված են թվերով։ Ուկրաինան ստացել է 54 միլիարդ դոլարի օգնություն, մինչդեռ Ադրբեջանն ու Հայաստանը ստացել են ընդամենը երեք տասնյակ շարունակ հանդիպումներ։
Ադրբեջանը չի ցանկանում անտագոնիստական կամ ֆեոդալական հարաբերություններ իր հարեւանների՝ Ռուսաստանի եւ Իրանի հետ, եւ չի լինի հարթակ՝ Ռուսաստանի դեմ ՆԱՏՕ-ի գործողությունների կամ Իրանի միջուկային ծրագրին Իսրայելի հարվածի համար: Բաքուն մարդասիրական օգնություն է ուղարկել Ուկրաինա, բայց բացահայտ չի քննադատել Ռուսաստանին, ինչն, անկասկած, առաջացրել է Վաշինգտոնի եւ Բրյուսելի զայրույթը։ Ադրբեջանը կարող է էներգիայի եւ տրանսպորտի հուսալի աղբյուր լինել Եվրոպայի համար, բայց նա ստիպված կլինի հաշվի նստել իր ուժեղ հարեւանների հետ եւ, հետեւաբար, ոչ միշտ է միանալու Բրյուսելի եւ Վաշինգտոնի երգչախմբին, հատկապես, որ երկու մայրաքաղաքները երբեք առաջնահերթություն չեն համարել Հարավային Կովկասում խաղաղությունը եւ դաշնակիցներ են հաշվարկով, ոչ թե համոզմունքով»։
