Իրանի դեմ ամերիկաիսրայելյան ռազմական գործողությունը, որը հիմնականում հիմնված է օդային հարվածների և ճշգրիտ կառավարվող զենքի վրա, կարող է հանգեցնել անկանխատեսելի և երկարաժամկետ հետևանքների: Դրա մասին հայտարարել է Չիկագոյի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսոր Ռոբերտ Փեյփը լրագրող Քրիս Հեյսի հետ հարցազրույցում:

Փեյփի գնահատմամբ՝ ընթացիկ հակամարտությունը ցուցադրում է ժամանակակից պատերազմի դասական մոդելը, որը հիմնված է տեխնոլոգիական գերազանցության և հեռակառավարվող հարվածների վրա:

 

Խաղադրույք օդուժի և «մաքուր պատերազմի» վրա

Հակամարտության սկզբից ի վեր ինքնաթիռները, թևավոր հրթիռները և անօդաչու թռչող սարքերն առաջնային դեր են խաղացել: Իրանում հազարավոր թիրախներ, ներառյալ՝ ռազմական օբյեկտներ և ենթակառուցվածքներ, գրոհի են ենթարկվել:

Փեյփը նշել է, որ պատերազմի այս ձևաչափն ընկալվում է որպես պակաս ռիսկային, քանի որ այն չի պահանջում ցամաքային զորքերի լայնածավալ տեղակայում:

Հանրային գիտակցության մեջ, հատկապես Միացյալ Նահանգներում, սա հաճախ չի ընկալվում որպես լիարժեք պատերազմ:

Սակայն, ըստ փորձագետի, այս մոտեցումը վտանգավոր թյուրըմբռնում է ստեղծում։

«Ցամաքային զորքերի բացակայությունը չի նշանակում պատերազմի բացակայություն։ Հետևանքները մնում են նույնքան լուրջ»,- ընդգծել է նա։

 

Ճշգրտության և էսկալացիայի վերահսկողության պատրանքը

Բարձր ճշգրտության հարվածները դարձել են ժամանակակից ռազմական ռազմավարության հիմնական գործոն։ Ժամանակակից ուղղորդման համակարգերը թույլ են տալիս թիրախներին հարվածել նվազագույն շեղումով։

Սա, ըստ Փեյփի, քաղաքական գործիչների մեջ ստեղծում է այն զգացողությունը, որ հակամարտությունը կարելի է վերահսկողության տակ պահել։

«Դա տպավորություն է ստեղծում, որ հնարավոր է ճշգրիտ հարվածել և խուսափել հետագա էսկալացիայից։ Բայց սա պատրանք է»,- նշեց փորձագետը։

Նա ընդգծել է, որ նույնիսկ ճշգրիտ հարվածները կարող են շղթայական ռեակցիա առաջացնել՝ լարվածության աճ, դիմադրության ուժեղացում և հակամարտության ընդլայնում։

 

Առաջնորդներին վերացնելու ռազմավարություն

Արշավի հիմնական տարրերից մեկը դարձել է Իրանի բարձրագույն ղեկավարության թիրախավորումը։

Փեյփը նշում է, որ այս ռազմավարությունը՝ այսպես կոչված «գլխատումը», լայնորեն կիրառվում է, բայց հազվադեպ է տալիս սպասվող արդյունքները։

Ըստ նրա՝ առաջնորդների վերացումը չի ոչնչացնում հրամանատարական համակարգը, բայց հաճախ մեծացնում է հակառակորդի մոտիվացիան։

«Դուք կարող եք ոչնչացնել թիրախները, բայց չեք վերահսկում արձագանքը։ Արդյունքում, հակառակորդն ավելի ագրեսիվ է դառնում»,- բացատրել է նա։

Փորձագետն ընդգծում է, որ նման գործողությունները կարող են արագացնել հակամարտության սրացումը, այլ ոչ թե մոտեցնել դրա լուծումը։

 

Հակազդեցության և ձգձգվող պատերազմի ռիսկը

Փեյփը զգուշացնում է, որ Իրանի տարածքին հարվածներն անխուսափելիորեն առաջացնում են պատասխան գործողություններ։

Նրա խոսքով՝ հիմնական խնդիրն այն է, որ ռազմական ծրագրերը հաճախ հաշվի չեն առնում հակամարտության երկարաժամկետ դինամիկան։

«Դուք ոչնչացնում եք թիրախները, բայց չեք վերացնում հակառակորդի արձագանքելու ունակությունը։ Արդյունքում, դուք ի վերջո ունենում եք սրացում»,- նշել է նա։ Փեյփը հավելել է, որ նմանատիպ սցենարներ արդեն դիտարկվել են ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ նախորդ հակամարտություններում։

 

Հիմնական հարցն է՝ «Ի՞նչ անել հաջորդը»։

Ըստ փորձագետի՝ կենտրոնական խնդիրներից մեկը հետագա գործողությունների հստակ ծրագրի բացակայությունն է։

Փեյփը կարծում է, որ միայն օդային հարվածների վրա հիմնված ռազմավարությունը պատասխան չի տալիս տարածաշրջանի ապագա քաղաքական կառուցվածքի և կայունության հարցին։

«Նույնիսկ եթե առաջին փուլը հաջող լինի, առաջանում է հիմնական հարցը՝ հետո՞ ինչ անել»,- ընդգծում է նա։

Ըստ նրա, այս հարցի անտեսումը կարող է հանգեցնել լուրջ հետևանքների, որոնց թվում՝ տարածաշրջանի անկայունացման և երկարատև հակամարտության։

 

Մարդասիրական հետևանքներ

Փորձագետը նաև ուշադրություն է հրավիրում քաղաքացիական բնակչության համար ռիսկերի վրա։

Չնայած զենքի բարձր ճշգրտությանը՝ քաղաքային միջավայրերում հարվածները կարող են հանգեցնել զգալի զոհերի և ավերածությունների։

Նպատակների սխալ հաշվարկը կամ շենքերի երկրորդային ոչնչացումը կարող են ունենալ լայնածավալ հետևանքներ։

Ըստ Ռոբերտ Փեյփի՝ Իրանի շուրջ ներկա հակամարտությունը ցույց է տալիս ժամանակակից ռազմական ռազմավարության հիմնական խնդիրը՝ տեխնոլոգիայի հնարավորությունների գերագնահատումը և քաղաքական հետևանքների թերագնահատումը։

Նա զգուշացնում է, որ «արագ և ճշգրիտ» պատերազմի վրա հույսը դնելը՝ առանց երկարաժամկետ ծրագրի, կարող է հանգեցնել սպասելիքին հակառակ արդյունքների։

«Եթե դուք սխալվում եք, հետևանքները կարող են աղետալի լինել»,- եզրափակել, է փորձագետը։