Առաջին անգամ հաշվարկվել է Երկրի վրա ավազաթմբերի ամենամեծ և բարդ տեսակներից մեկի տարիքը, հայտնում է BBC-ն։

Աստղային ավազաթմբերը կամ բրգաձև ավազաթմբերը կոչվում են իրենց բնորոշ ձևերի պատճառով և հասնում են հարյուրավոր մետր բարձրության:

Դրանք հայտնաբերվել են Աֆրիկայում, Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում, ինչպես նաև Մարսում, սակայն փորձագետները նախկինում երբեք չեն կարողացել որոշել դրանց ձևավորման ամսաթիվը:

Այժմ գիտնականները հայտնաբերել են, որ Մարոկկոյում Լալա Լալիա կոչվող ավազաթումբը գոյացել է 13000 տարի առաջ:

Աստղային ավազաթմբերը ստեղծվում են հակառակ քամիների պատճառով, որոնք փոխում են ուղղությունը: Նրանց տարիքը հասկանալն օգնում է գիտնականներին հասկանալ այս քամիները և բացահայտել այդ դարաշրջանի կլիման, ասում է պրոֆեսոր Ջեֆ Դալլեյրը Աբերիսվիթ համալսարանից, որը հրապարակել է հետազոտությունը պրոֆեսոր Չարլզ Բրիստոուի հետ Բիրքբեկի համալսարանից:

Լալա Լալլիան (բնիկ Ամազիղ անունը նշանակում է ամենաբարձր սուրբ կետ) գտնվում է Մարոկկոյի հարավ-արևելքում գտնվող Էրգ Չեբի ավազի ծովում: Բարձրությունը 100 մ է, լայնությունը՝ 700 մ, շեղվող ճառագայթներով։

Իր սկզբնական ձևավորումից հետո այն դադարել է աճել մոտ 8000 տարի, իսկ հետո արագորեն ընդլայնվել է վերջին մի քանի հազար տարիների ընթացքում:

Աստղային ավազաթմբի տարիքը որոշելու համար գիտնականներն օգտագործել են լյումինեսցենտային թվագրման տեխնիկան:

Այս մեթոդը հաշվարկում է, թե երբ են ավազահատիկները վերջին անգամ ենթարկվել ցերեկային լույսի:

Ավազի նմուշները մթության մեջ վերցվել են Մարոկկոյից և վերլուծվել լաբորատորիայում աղոտ կարմիր լույսի ներքո:

Պրոֆեսոր Դալլերը նկարագրում է ավազի հանքային հատիկները որպես «փոքր վերալիցքավորվող մարտկոցներ»։ Նրանք էներգիա են կուտակում բյուրեղների ներսում, որն առաջանում է բնական միջավայրում ռադիոակտիվության արդյունքում։

Որքան երկար է ավազը մնում գետնի տակ, այնքան ավելի շատ է այն ենթարկվում ռադիոակտիվության և այնքան ավելի շատ էներգիա է կուտակում:

Երբ ավազի հատիկները հայտնվում են լաբորատորիայում, դրանք լույսի տեսքով էներգիա են թողնում, և գիտնականները կարող են հաշվարկել նրանց տարիքը:

«Մեր մութ լաբորատորիայում մենք տեսնում ենք այս ավազահատիկներից եկող լույսը: Որքան պայծառ է լույսը, այնքան ավելի հին են նստվածքի հատիկները և այնքան ավելի շատ ժամանակ է անցել դրանց թաղումից», - ասում է պրոֆեսոր Դալլերը: