Ադրբեջանը և Թուրքիան, որոնք 35 տարի է՝ մերձավոր դաշնակիցներ են, դիվանագիտական հակամարտության մեջ են ներքաշվել Ադրբեջանի իշխանությունների՝ պետական դպրոցներում հիջաբ կրելու արգելք սահմանելու որոշման պատճառով, գրել է Eurasianet-ը։

Սեպտեմբերի վերջին Ադրբեջանի կառավարությունը հաստատել է դպրոցական համազգեստի նոր կանոններ, որոնք արգելում են «հագուստի լրացուցիչ տարրերը, որոնք խախտում են դպրոցական համազգեստի պահանջները և հակասում են աշխարհիկ կրթության սկզբունքին»։ Փաստացի արգելքի տակ է հայտնվել կրոնական հագուստը, առաջին հերթին՝ հիջաբները, որոնք կրում են կրոնական ընտանիքների աղջիկները։

Որոշումը դժգոհություն է առաջացրել երկրում։ Հայտնվել են տեղեկություններ փոքր, առանձին բողոքի ակցիաների մասին։ Ադրբեջանի ՆԳՆ տվյալներով՝ հոկտեմբերի 12-ի դրությամբ արգելքի հետ կապված առնվազն 37 մարդ է ձերբակալվել։

Ադրբեջանի Սահմանադրությունը պետությունը սահմանում է որպես աշխարհիկ և ամրագրում է հանրային կրթության աշխարհիկ բնույթը։ Սակայն արգելքի ընդդիմախոսները այն համարում են կրոնի ազատության հակասահմանադրական սահմանափակում։ Նրանք նաև պնդում են, որ նոր կանոնները հակասում են 2026 թվականի սկզբին ընդունված երեխայի իրավունքների մասին օրենքի դրույթներին։

Իշխանությունները ցուցադրել են հրապարակային անհամաձայնության դրսևորումների նկատմամբ ցածր հանդուրժողականություն։ Հոկտեմբերի 12-ին Ադրբեջանի բնակիչները հայտնել են երկրում ամենահայտնի երկու սոցիալական ցանցերին՝ Instagram-ին և TikTok-ին, հասանելիության հետ կապված խնդիրների մասին։ Օգտատերերի հաղորդմամբ՝ հարթակները չէին բացվում նույնիսկ VPN օգտագործելիս։ Շատերն իշխանություններին մեղադրել են ծառայություններն արգելափակելու մեջ, թեև այդ մասին պաշտոնական հայտարարություն չի եղել։ Այդ պահին հիջաբների արգելքի թեման ակտիվորեն քննարկվում էր ադրբեջանական սոցցանցային տիրույթում։

Վերջին օրերին Ադրբեջանի կառավարությունը բախվել է սոցիալական ցանցերում Թուրքիայի կողմից հնչող քննադատության ալիքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո իր պատմության զգալի հատվածում Թուրքիան վարել է աշխարհիկության կոշտ քաղաքականություն, որի իրականացումը, ի թիվս այլոց, ապահովում էին նաև զինվորականները։ Սակայն XXI դարում կրոնի նկատմամբ մոտեցումն ավելի ազատ է դարձել, քանի որ քաղաքական իսլամին կողմնորոշված Արդարություն և զարգացում կուսակցությունը (ԱԶԿ) ամրապնդել է դիրքերն իշխանության մեջ։

Միջպետական բանավեճի նախաձեռնողներից մեկը դարձել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի խորհրդական Օքթայ Սարալը։ Հոկտեմբերի 12-ին նա քննադատել է Ադրբեջանում դպրոցական հագուստի նոր կանոնները։

«Կրոնական համոզմունքներից ելնելով գլուխը ծածկող աշակերտուհուն դպրոցական դարպասների մոտ թողնելը ինչպե՞ս կարող է համապատասխանել խղճին ու արդարության զգացմանը»,— գրել է Սարալը X սոցիալական ցանցում։

«Մենք ակնկալում ենք, որ Ադրբեջանը հնարավորինս շուտ կուղղի այս սխալը»,— հավելել է նա։

ԱԶԿ այլ ներկայացուցիչներ ենթադրել են, որ Ադրբեջանում արգելքը բխում է Իսրայելի շահերից։ Վերջին տարիներին Բաքուն և Թել Ավիվը սերտ համագործակցություն են հաստատել անվտանգության ոլորտում։ Իսրայելական անօդաչու տեխնոլոգիաները կարևոր դեր են խաղացել Լեռնային Ղարաբաղը հայկական ուժերի հետ ռազմական գործողություններից հետո Ադրբեջանի վերահսկողության տակ վերադարձնելու գործում։

Թուրքիայի հարաբերություններն Իսրայելի հետ, հակառակը, շարունակում են մնալ լարված, մասնավորապես պաղեստինյան հարցի շուրջ տարաձայնությունների պատճառով։

Ադրբեջանցի պաշտոնյաներն անմիջապես և կտրուկ են պատասխանել թուրք գործընկերների քննադատությանը՝ փաստորեն նրանց կոչ անելով չմիջամտել երկրի ներքին գործերին։

Հոկտեմբերի 13-ին ԱզերԹԱջ պետական լրատվական գործակալությունը հրապարակել է իշխող «Ենի Ադրբեջան» կուսակցության ընդարձակ հայտարարությունը, որտեղ ԱԶԿ ներկայացուցիչների քննադատությունը որակվել է որպես «համակարգված և բացահայտ զրպարտչական»։

«Խոր ափսոսանք է առաջացնում այն, որ Թուրքիայի նախագահի գլխավոր խորհրդական Օքթայ Սարալը և իշխող Արդարություն և զարգացում կուսակցության (ԱԶԿ) պատգամավորները հանդես են եկել պոպուլիստական և անպատասխանատու հայտարարություններով՝ հաշվի չառնելով հարցի էությունը»,— նշվել է փաստաթղթում։

Կուսակցությունում ընդգծել են, որ նման հայտարարությունները հակասում են Ադրբեջանի և Թուրքիայի եղբայրական հարաբերությունների ոգուն և կարող են արհեստականորեն ուժեղացնել լարվածությունը հասարակության մեջ։

Հայտարարության մեջ նաև մերժվում են, հեղինակների ձևակերպմամբ, «ադրբեջանա-իսրայելական հարաբերությունների բնույթը միտումնավոր խեղաթյուրելու փորձերը»։

«Նախագահ Իլհամ Ալիևը բարձր մակարդակի միջազգային հարթակներում բազմիցս հայտարարել է, որ Ադրբեջանն աջակցում է պաղեստինյան հարցի կարգավորմանը՝ միջազգային իրավունքի և ՄԱԿ համապատասխան բանաձևերի հիման վրա, ելնելով «երկու պետություն» սկզբունքից»,— նշվել է հայտարարության մեջ։

Թուրքիայի հետ հասունացող հակամարտությունը կարգավորելը կարող է հեշտ չլինել։ Ալիևի վարչակազմը թուրքական քննադատությունը ներկայացնում է որպես ազգային արժանապատվության խախտում։

«Բաքվի դիրքորոշումը պարզ է․ փոխադարձ հարգանքը ենթադրում է փոխադարձ պատասխանատվություն։ Ադրբեջանի ինքնիշխան որոշումների հարգումը նույնքան բնական և անհրաժեշտ է, որքան Թուրքիայի ինքնիշխան որոշումների հարգումը»,— նշվել է հոկտեմբերի 13-ին իշխանություններին մոտ կանգնած Report.az պարբերականի հրապարակած մեկնաբանությունում։