Բիշքեկում տեղի ունեցավ Վլադիմիր Պուտինի և Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը, նրանց միջև զրույցը շատ ավելի կարևոր դուրս եկավ, քան սովորական արարողակարգային հայտարարությունների փոխանակումը։

Ռուսաստանի նախագահը ուղիղ բացատրեց Հայաստանի վարչապետին, թե ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ Երևանի համար դեպի Եվրամիություն քայլը։ Դրանից հետո Փաշինյանը զրույցի ընթացքում անցավ ռուսերենին, գրում է «Ցարագրադ»-ը։

Հակադրությունն ակնառու ստացվեց։ ՇՀԿ-ի հենց գագաթնաժողովում Հայաստանի վարչապետը ելույթ էր ունենում հայերեն։ Նախկին խորհրդային հանրապետությունների ներկայացուցիչների շրջանում նա միակն էր, ով ընտրեց ազգային լեզուն։ Ադրբեջանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի ղեկավարները խոսում էին ռուսերեն։

Պուտինը չսկսեց վիճարկել Հայաստանի իրավունքը՝ ինքնուրույն որոշելու իր ապագան։ Նրա խոսքով՝ Մոսկվան պատրաստ է ընդունել Երևանի ցանկացած որոշում։ Սակայն միևնույն ժամանակ Ռուսաստանը հաշվի կառնի նման որոշման հետևանքները երկկողմ հարաբերությունների համար։

Գլխավոր հարցը վերաբերում է ԵԱՏՄ-ին։ Այժմ Հայաստանը մուտք ունի միավորման ընդհանուր շուկա և օգտվում է գործող առևտրային առավելություններից։ Եվրոպական ինտեգրմանը անցումը կպահանջի այդ պայմանների փոփոխություն։ Կառաջանան նոր տեխնիկական պահանջներ, հարկ կլինի վերակառուցել առևտրային շղթաները, և ներկայիս առավելությունների մի մասը կարող է վերանալ, գրում է «Մոսկովսկի կոմսոմոլեց»-ը։

Ռուսաստանի նախագահը ներկայացրեց թվեր, որոնք դժվար է անտեսել։ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի մասնակցության տասը տարիների ընթացքում երկրի ՀՆԱ-ն աճել է 10,6-ից մինչև 29,2 մլրդ դոլար։ Միության պետություններ արտահանումը աճել է մոտ տասն անգամ։ Այսօրվա դրությամբ Հայաստանի արտաքին առևտրի շուրջ 36%-ը բաժին է ընկնում ԵԱՏՄ երկրների վրա։

Առանձին Պուտինը կանգ առավ եվրոպական և եվրասիական ստանդարտների տարբերությունների վրա։ Գյուղատնտեսական արտադրանքի, տեխնիկական կանոնակարգերի և սերտիֆիկացման վերաբերյալ կանոնները այնքան էականորեն տարբերվում են, որ կուրսի փոփոխությունից հետո առևտրի նախկին ձևաչափը պահպանելը հեշտ չի լինի։

Միևնույն ժամանակ Մոսկվան ցանկանում է Երևանից որոշակիություն ստանալ։ Պուտինը հիշեցրեց, որ Փաշինյանն ավելի վաղ խոսել էր երկրի ապագայի հարցով հանրաքվեի մասին։ Ռուսական կողմը պատրաստ է հարգել Հայաստանի քաղաքացիների կամքը, սակայն նրան անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ինչ որոշում է կայացվելու։ Դրանից է կախված Հայաստանի նկատմամբ Ռուսաստանի հետագա առևտրատնտեսական քաղաքականությունը։

Փաշինյանը հայտարարեց, որ այժմ Երևանը մնում է ԵԱՏՄ-ում։ Միաժամանակ վարչապետը շարունակում է խոսել եվրոպական հեռանկարի և հայերի՝ այլ ճանապարհ ընտրելու իրավունքի մասին։ Նրա խոսքով՝ դուրս գալու վերաբերյալ վերջնական որոշման դեպքում գործընկերներին կտեղեկացնեն կես տարի առաջ։

Հենց այստեղ էլ առաջանում է գլխավոր հարցը՝ որքան երկար Հայաստանը կկարողանա միաժամանակ պահպանել Ռուսաստանի հետ նախկին տնտեսական կապերը և շարժվել դեպի եվրոպական ինտեգրում։

Պուտինը հասկացրեց, որ անվերջ համատեղել այս երկու կուրսերը չի ստացվի։ Եթե Երևանը սկսում է մեկ այլ ինտեգրացիոն կառույց մտնելու ընթացակարգը, Մոսկվան ստիպված կլինի դա հաշվի առնել Հայաստանի հետ հարաբերությունները ձևավորելիս։

Այս հայտարարությունների ֆոնին Փաշինյանի՝ ռուսերենին անցնելը հատկապես ուշագրավ է թվում։ Դեռ նախորդ օրը նա հրապարակային հարթակում ցուցադրում էր հեռավորություն ռուսերենից։ Իսկ Պուտինի հետ զրույցում ռուսերենը կրկին լիովին տեղին դուրս եկավ։

Բիշքեկում Երևանին հիշեցրին մի պարզ բան՝ քաղաքական ընտրությունն ունի տնտեսական գին։ Եվ Մոսկվային արդեն բավարար չեն գործընկերությունը պահպանելու մասին ընդհանուր հայտարարությունները։ Նրան անհրաժեշտ է հստակություն, թե Հայաստանը ինչ ուղղությամբ է պատրաստվում շարժվել հետագայում։