նախընտրելի դարձնել
«Ժողովուրդ» օրաթերթը գրում է. «Բանակում ինքնասպանությունների մասին խոսելիս Պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը հայտարարում է, որ խնդիրը համակարգային է, իսկ երբ «Ժողովուրդ» օրաթերթը ՊՆ-ից պահանջում է ընդամենը պաշտոնական վիճակագրություն՝ 2026 թվականի հունվարի 1-ից օգոստոսի 13-ը քանի ինքնասպանության փորձ և քանի ինքնասպանության դեպք է արձանագրվել, նախարարությունը պատասխանում է՝ այդ հարցին նախարարը պատասխանել է օգոստոսի 24-ին ԱԺ-ում։
Սա, մեղմ ասած, տարօրինակ պատասխան է։
Օգոստոսի 24-ին լրագրողների հետ զրույցում Պապիկյանը, անդրադառնալով բանակում վերջին շրջանում արձանագրված մահերին, հայտարարել էր, որ Հայաստանի բանակի պատմության ընթացքում ինքնասպանության, սպանության և ոչ կանոնադրային հարաբերությունների դեպքեր մշտապես եղել են։ Նա միաժամանակ ասել էր, որ դեպքերի մի մասը ոչ կանոնադրային հարաբերությունների, մյուս մասը՝ քրեական ենթամշակույթի հետևանք է, և շեշտել էր, որ խնդիրը համակարգային է։
Ավելին՝ նախարարն այդ նույն ճեպազրույցում վիճակագրական տվյալներ է ներկայացրել՝ նշելով, որ 2025 թվականին, իր խոսքով, համապատասխան դեպքերի թիվը հասել էր նվազագույնի՝ երկուսի։
Այսինքն՝ նախարարությունը ոչ միայն գիտի խնդրի մասին, այլև ունի վիճակագրություն։
Այդ դեպքում հարց է առաջանում՝ ի՞նչն է գաղտնի 2026 թվականի հունվարի 1-ից օգոստոսի 13-ն ընկած ժամանակահատվածի երկու կոնկրետ թվերում։
«Ժողովուրդ» օրաթերթը ՊՆ-ից չի պահանջել քրեական վարույթների մանրամասներ, զինծառայողների անուններ, անձնական տվյալներ կամ քննության գաղտնիք պարունակող տեղեկություններ։ Հարցը եղել է պարզ՝ քանի՞ ինքնասպանության փորձ և քանի՞ ինքնասպանության դեպք է արձանագրվել։
Սա հատկապես անհասկանալի է այն ֆոնին, որ օգոստոսի 26-ին ՊՆ-ում արդեն տեղի է ունեցել վարչապետի որոշմամբ ստեղծված միջգերատեսչական աշխատանքային խմբի առաջին նիստը, որի օրակարգում հենց զինված ուժերում ինքնասպանությունների, սպանությունների և ոչ կանոնադրային հարաբերությունների պատճառներն ու նպաստող պայմաններն էին։
Ի՞նչն է այստեղ գաղտնի
Եթե ինքնասպանությունների խնդիրը, ինչպես ասում է Պապիկյանը, համակարգային մարտահրավեր է, ապա հասարակությունն առավել ևս իրավունք ունի իմանալու գոնե դրա չոր վիճակագրությունը։
Նախ՝ ՔԿ-ն, հիմա՝ ՊՆ-ն
Հիշեցնենք, որ «Ժողովուրդ» օրաթերթը նույն հարցով դիմել էր նաև Քննչական կոմիտեին։ Այնտեղից ևս մեզ չտրամադրեցին պահանջվող թվերը։
Բայց հասարակության առջև պատասխանատվությունը միայն զինծառայողին բանակ տանելով չի ավարտվում։
Պետության պատասխանատվությունն այն է, որ զինծառայողը ողջ և առողջ վերադառնա ընտանիք։ Իսկ եթե բանակում ինքնասպանությունների և մահերի խնդիրը համակարգային է, ապա հասարակությունն իրավունք ունի իմանալ՝ ինչ չափի խնդրի մասին է խոսքը, ինչու է այն տեղի ունենում և առարկայական ինչ է անում պետությունը դրա դեմ։
Պապիկյանը հայտարարել է՝ «ես պատասխանատու եմ, որ դա արմատախիլ անենք»։
Ուրեմն հարցը մնում է՝ ինչպե՞ս է պետությունը պատրաստվում արմատախիլ անել մի երևույթ, որի իրական ծավալը նույն պետությունը հրաժարվում է թվերով ներկայացնել։
Հրապարակային բաց աղբյուրների տվյալներով՝ Ժողովուրդ օրաթերթը այսպիսի տվյալներ ամփոփեց.
Հունվարի 14 – Վահան Պետրոսյան, 18 տարեկան Վարդենիսի զորամասում հայտնաբերվել է հրազենային վնասվածքով։ Հետագայում ՔԿ-ն վարույթ է հարուցել անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով և ձերբակալել ծառայակցին։ Այսինքն՝ սա արդեն միայն «ինքնասպանության վարկած» չէ․ քննությունը տեղափոխվել է ինքնասպանության հասցնելու հարթություն։ Փետրվարի 7 – Դավիթ Մանուկյան, 22 տարեկան, պայմանագրային զինծառայող ՊՆ N զորամասում հայտնաբերվել է նրա դին։ Հրապարակված տվյալներով՝ քննիչների հիմնական վարկածը ինքնասպանությունն էր։ Ապրիլի 14 – Նարեկ Արշակի Հակոբյան, 19 տարեկան, ժամկետային զինծառայող Նուբարաշենի կրակարաններից «Մուրացան» զինհոսպիտալ տեղափոխվելու ճանապարհին մահացել է հրազենային վնասվածքից։ ՔԿ-ն վարույթ է նախաձեռնել զինծառայողին ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Հունիսի 2 – Արամայիս Գևորգյան, ժամկետային զինծառայող Կապանի զորամասում հայտնաբերվել է նրա դին։ Պաշտոնական վարկածը՝ ինքնասպանություն, իսկ ՔԿ-ն վարույթ է նախաձեռնել զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Միաժամանակ նրա հայրը հրապարակայնորեն հայտարարել է, որ չի հավատում ինքնասպանության վարկածին։ Հուլիսի 21 – Նարեկ Թորոսյան, 20 տարեկան, ժամկետային զինծառայող Ճամբարակի զորամասում հայտնաբերվել է նրա մարմինը։ ՔԿ-ն երկու ծառայակցի նկատմամբ հետագայում քրեական հետապնդում է հարուցել՝ անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու մեղադրանքով։ Օգոստոսի 12-ին ՊՆ զորամասերից մեկում զինծառայողը կատարել է ինքնասպանության փորձ, սակայն նրա կյանքը հաջողվել է փրկել։ Այդ մասին գրել է ArmLur-ը՝ հղում անելով իր աղբյուրներին։ Օգոստոսի 13-ին ՊՆ N զորամասում հայտնաբերվել է ժամկետային զինծառայող Գրիգոր Էդգարի Զաքարյանի դին՝ հրազենային վնասվածքով։ ՊՆ-ն պաշտոնապես հաստատել էր մահը, իսկ մամուլում դեպքը ներկայացվել է որպես ինքնասպանության նախնական վարկած։
Բայց թվարկված դեպքերը պաշտոնական ամբողջական տեղեկություն չեն։ Գուցե կան դեպքեր, որոնք հանրային հնչեղություն չեն ստացել, ուստի չեն էլ հրապարակվել, բայց ՊՆ-ում վստահաբար պետք է այդ վիճակագրությունը արձանագրված և պահպանված լինի»։
Առավել մանրամասն թերթի այսօրվա համարում
