Լյուբլինի Հովհաննես Պողոս 2-րդի անվան կաթոլիկ համալսարանի և Արևելյան Ֆինլանդիայի համալսարանի գիտնականները արհեստական բանականության կարգավորման նոր մոդել են մշակել՝ հիմնված Հռոմի Լևոն XIV պապի Magnifica Humanitas հանրագրում շարադրված սկզբունքների վրա։ Հեղինակները կարծում են, որ այն պետք է ապահովի ԱԲ-ի անվտանգ և արդար զարգացումը՝ պահպանելով մարդու պատասխանատվությունը և անձի իրավունքների նկատմամբ հարգանքը։

Մոդելը մշակել են Լյուբլինի կաթոլիկ համալսարանի պրոֆեսոր Ստանիսլավ Ֆելը, դոկտոր Յարոսլավ Կոզակը և Արևելյան Ֆինլանդիայի համալսարանի ավագ հետազոտող Մարտա Խորոշևիչը։ Նրանց հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են AI and Ethics գիտական հանդեսում։

Արհեստական բանականության կարգավորման ժամանակակից մոտեցումները հիմնականում կենտրոնացած են այն հարցի վրա, թե ով պետք է վերահսկի տեխնոլոգիան՝ պետությունները, մասնավոր ընկերությունները, թե միաժամանակ մի քանի մասնակիցներ։ Նոր հետազոտության հեղինակներն առաջարկում են փոխել շեշտադրումը․ ավելի կարևոր է սահմանել այն սկզբունքները, որոնցով պետք է բաշխվեն լիազորություններն ու պատասխանատվությունը, որպեսզի բազմաթիվ կազմակերպությունների մասնակցությունը չհանգեցնի այնպիսի իրավիճակի, երբ համակարգի աշխատանքի հետևանքների համար փաստացի ոչ ոք պատասխանատու չէ։

Առաջարկված մոդելը միավորում է պետություններին, տեխնոլոգիական ընկերություններին, փորձագետներին, հասարակական կազմակերպություններին, քաղաքացիներին և միջազգային ինստիտուտներին։ Յուրաքանչյուր մասնակցի համար նախատեսվում է հստակ սահմանել գործառույթներն ու պատասխանատվությունը։

Մոդելի հիմքում ընկած են ութ սկզբունքներ՝ մարդկային արժանապատվություն, ընդհանուր բարիք, բարիքների համընդհանուր նշանակություն, սոցիալական արդարություն, համերաշխություն, օժանդակություն, համատեղ պատասխանատվություն, ինչպես նաև թափանցիկություն և հաշվետվողականություն։

Հեղինակները բերում են նաև գործնական օրինակ։ Եթե արհեստական բանականությունն օգտագործվում է մարդու՝ սոցիալական վճարումների իրավունք ունենալը գնահատելու համար, ալգորիթմը կարող է վերլուծել դիմումը և օգնել պաշտոնյային որոշում ընդունել, սակայն չպետք է փոխարինի պատասխանատու մարդկային դատողությանը։ Վերջնական որոշման համար պետք է պատասխանատու լինի կոնկրետ մարդը։

Միաժամանակ դիմողը պետք է հասկանալի բացատրություն ստանա, թե ինչու է ընդունվել այս կամ այն որոշումը, և այն բողոքարկելու հնարավորություն ունենա։ Առաջարկվում է նաև համակարգերը ենթարկել անկախ ստուգումների, որոնցում կմասնակցեն ալգորիթմների որոշումներից ազդված խմբերի ներկայացուցիչները։

Հեղինակների կարծիքով՝ այս հետազոտությունը դարձել է աշխարհում առաջին ակադեմիական աշխատանքներից մեկը, որտեղ արհեստական բանականության կարգավորման մոդելն անմիջականորեն կառուցվում է Հռոմի Լևոն XIV պապի Magnifica Humanitas հանրագրի դրույթների վրա։