Մոտ 631 հազար տարի առաջ ներկայիս ամերիկյան Վայոմինգ նահանգի տարածքում տեղի ունեցավ Երկրի պատմության ամենախոշոր ժայթքումներից մեկը։ Յելոուսթոունի հրաբխային համակարգը արտանետեց հսկայական քանակությամբ մոխիր, որը տարածվեց Հյուսիսային Ամերիկայով, իսկ ժայթքման հետևանքները զգացվեցին մայրցամաքից շատ հեռու, գրում է The Conversation-ը։

Ի՞նչ կլինի, եթե նման աղետ տեղի ունենա այսօր։ Յուտայի համալսարանի և այլ կազմակերպությունների գիտնականները փորձել են պատկերացնել այդպիսի սցենարը՝ ոչ թե որպես կանխատեսում, այլ որպես մտավոր փորձարկում՝ հիմնված հրաբուխների, երկրաշարժերի և խոշոր բնական աղետների հետևանքների վերաբերյալ տվյալների վրա։

Ժայթքումից մի քանի ամիս առաջ սեյսմոլոգները կնկատեին անսովոր ակտիվություն։ Յելոուսթոունի տակ կառաջանար երկրաշարժերի մի շարք, որոնք աստիճանաբար կմոտենային մակերեսին։ Միաժամանակ GPS կայանները կարձանագրեին երկրակեղևի դեֆորմացիա, իսկ գազերի և ջրի վերլուծությունը ցույց կտար հիդրոթերմալ համակարգի աշխատանքի փոփոխություններ։

Նման երևույթներ Յելոուսթոունում արդեն դիտվել են և չեն հանգեցրել ժայթքման։ Այդ պատճառով գիտնականները չէին կարողանա անմիջապես ասել, որ աղետ է սկսվում։ Սակայն մի քանի տագնապալի նշանների համադրությունը կստիպեր բարձրացնել վտանգի մակարդակը և պատրաստել տարհանման պլաններ։

Ենթադրվող ժայթքումից մոտ երկու շաբաթ առաջ իրավիճակը կարող էր կտրուկ վատթարանալ։ Երկրաշարժերը կդառնային ավելի հաճախակի և ավելի մակերեսային, մակերեսը կշարունակեր բարձրանալ, իսկ գեյզերների ակտիվությունն ու հրաբխային գազերի բաղադրությունը կփոխվեին։ Իշխանությունները կհայտարարեին Յելոուսթոունի շուրջ հսկայական գոտուց բնակիչների և զբոսաշրջիկների տարհանման մասին։

Եթե սկսվեր գերժայթքում, այն չէր երևա որպես մեկ հսկայական պայթյուն։ Սկզբում տաք մագման կփոխազդեր ստորգետնյա ջրերի հետ՝ առաջացնելով գոլորշու, մոխրի և ժայռաբեկորների հզոր պայթյուններ։ Այնուհետև մթնոլորտ կբարձրանար հրաբխային նյութի հսկայական սյուն՝ մինչև մի քանի տասնյակ կիլոմետր բարձրությամբ։

Մոխիրը արագ կտարածվեր հսկայական տարածքում։ Յելոուսթոունին ամենամոտ շրջանները գործնականում կկործանվեին պիրոկլաստիկ հոսքերից՝ գազի, մոխրի և քարերի շիկացած խառնուրդներից, որոնք շարժվում են հսկայական արագությամբ։ Հարևան նահանգներում մոխրի շերտը կարող էր հասնել տասնյակ սանտիմետրերի, իսկ որոշ շրջաններում՝ ավելի քան մեկ մետրի։

Հետևանքները չէին սահմանափակվի ԱՄՆ-ով։ Մոխիրը կխաթարեր օդանավակայանների, տրանսպորտի, էլեկտրացանցերի և ջրամատակարարման համակարգերի աշխատանքը։ Մթնոլորտ մտած հրաբխային նյութը, ինչպես նաև դրանից հետո առաջացած ծծմբային միացությունների աերոզոլները կարտացոլեին արևի լույսը և մի քանի տարով կառաջացնեին նկատելի գլոբալ սառեցում։

Մի քանի ամիս անց կսկսվեին խնդիրներ գյուղատնտեսության և պարենային ապահովման ոլորտում։ Հյուսիսային Ամերիկայում բերքի կորուստները կհանգեցնեին հացահատիկի, եգիպտացորենի և սոյայի համաշխարհային գների աճին։ Տրանսպորտի, առևտրի, ապահովագրության և ֆինանսական համակարգերի խաթարումը կհանգեցներ համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի։

Տասը տարի անց աշխարհը դեռևս կվերականգնվեր։ Միլիոնավոր մարդիկ կբախվեին սննդի և մաքուր ջրի պակասի, իսկ շատ շրջաններ ստիպված կլինեին անցնել ավելի տեղային գյուղատնտեսության։ Օդի աղտոտման և մոխրի հետևանքները կշարունակեին ազդել մարդկանց առողջության վրա։

Միևնույն ժամանակ գիտնականները շեշտում են գլխավորը․ նույնիսկ այսպիսի հրեշավոր ժայթքումը պարտադիր չէ, որ նշանակեր մարդկության անհետացում։ Մոլորակը աստիճանաբար կսկսեր վերականգնվել, բուսականությունը կվերադառնար ավերված տարածքներ, իսկ տասնամյակներ և դարեր անց աղետի հետքերը կդառնային նոր լանդշաֆտի մի մասը։

Սցենարի հեղինակները առաջարկում են նայել էլ ավելի հեռու՝ մեկ միլիոն տարի հետո։ Այդ ժամանակ Յելոուսթոունից կմնար առաջին հերթին հսկայական երկրաբանական հետք։ Իսկ եթե մարդկությունն այդ պահին փոխվի կամ լքի Երկիրը, ապագա հետազոտողները միայն կարող էին ենթադրել, թե արդյոք հին քաղաքակրթությանը հաջողվել է վերապրել աղետը։