Ընդամենը մի քանի լարված օրվա ընթացքում Դոնալդ Թրամփի և Վլադիմիր Զելենսկու առանց այն էլ բարդ հարաբերությունները մոտեցան գրեթե լիակատար խզման, գրել է Spectator-ը։

Այն բանից հետո, երբ Թրամփը հայտարարեց ռուսական դիզելային վառելիքի արտահանման նկատմամբ պատժամիջոցային սահմանափակումները հանելու մասին՝ համաշխարհային գները նվազեցնելու նպատակով, Զելենսկին համարձակվեց ԱՄՆ նախագահին անվանել «թույլ»։ Թրամփը պատասխանեց առանց շրջանցումների․ «Ժամանակն է, որ Ուկրաինան նոր նախագահ ընտրի», իսկ հետո ռուսական նավթավերամշակման գործարաններին հասցվող ուկրաինական հարվածների վրա դրեց պատասխանատվությունը ողջ աշխարհում վառելիքի գների աճի համար, թեև այդ մեղադրանքն անարդար է։

Ի հավելումն ամեն ինչի՝ Թրամփը հայտարարեց Prioritized Ukraine Requirements List (PURL) նախաձեռնության դադարեցման մասին, որի շրջանակում եվրոպական երկրները գնում են ամերիկյան սպառազինություն՝ այն Ուկրաինային փոխանցելու համար։ Բացի այդ, ԶԼՄ-ների հաղորդմամբ, վարչակազմի բարձրաստիճան ներկայացուցիչները սպառնացել են դադարեցնել Կիևի հետ արբանյակային հետախուզական տվյալների փոխանակումը։

Զելենսկու ապագայի հարցում Թրամփի դիրքորոշումն այժմ շատ առումներով համընկնում է Վլադիմիր Պուտինի դիրքորոշման հետ․ երկուսն էլ հանդես են գալիս ուկրաինացի նախագահի հեռացման օգտին։ Ավելին, ամերիկացի առաջնորդի գործողությունները, կարծես, լրջորեն խարխլում են Ուկրաինայի՝ դիմադրությունը շարունակելու կարողությունը։

Ուկրաինային, հավանաբար, կարելի է վախեցնել և ստիպել կապիտուլյացիայի գնալ Թրամփի կոշտ մեթոդներով։

Վաշինգտոնի, Մոսկվայի և Կիևի հարաբերություններում վերջին օրերի բազմաթիվ իրադարձություններ դժվար է բացատրել ռացիոնալ տեսանկյունից։ Ռուսաստանին մինչև հինգ միլիոն տոննա դիզելային վառելիք արտահանելու թույլտվությունը դժվար թե էապես մեղմի համաշխարհային շուկայում առաջարկի պակասը, սակայն կամրապնդի Ռուսաստանի ռազմական տնտեսությունը և կդառնա Պուտինի նշանակալի դիվանագիտական հաղթանակը։

PURL մեխանիզմն արդեն թույլ է տվել եվրոպական գրեթե 7 միլիարդ դոլարի միջոցներ ուղղել անմիջապես ամերիկյան սպառազինության արտադրողներին։ Դրա փակումը վնաս կհասցնի ինչպես Ուկրաինային, այնպես էլ ամերիկյան ռազմարդյունաբերական համալիրին։

ԱՄՆ արբանյակային հետախուզությունը հիմք է ոչ միայն Ռուսաստանի տարածքի խորքում գտնվող օբյեկտների նկատմամբ ուկրաինական բարձր ճշգրտության հարվածների, այլև ռուսական անօդաչուներից և հրթիռներից երկրի պաշտպանության համակարգի համար։ Այդ կրիտիկական կարևորության տվյալների փոխանցման դադարեցումը կսահմանի Կիևի հարձակողական հնարավորությունները և միաժամանակ լրջորեն կթուլացնի ուկրաինական քաղաքների պաշտպանությունը։

Ավելի տարօրինակ էր Թրամփի հայտարարությունը, թե կողմերն իբր համաձայնեցրել են 60-օրյա «էներգետիկ զինադադար»․ Կիևը պետք է դադարեցներ նավթավերամշակման գործարաններին հարվածները, իսկ Մոսկվան՝ հրաժարվեր ուկրաինական էլեկտրաէներգետիկ ենթակառուցվածքի վրա հարձակումներից։ Սակայն, ինչպես շուտով պարզվեց, նման որևէ համաձայնություն ձեռք չի բերվել։ Ռուսաստանը կրկին լայնածավալ հարվածներ հասցրեց էլեկտրական ենթակայաններին և էներգահամակարգի հանգուցային օբյեկտներին։

Կիևի տեսանկյունից Թրամփի գործողությունները նման են Ուկրաինային Պուտինի պայմաններով խաղաղություն կնքելուն հարկադրելու փորձի։ Սակայն խաղաղության ծրագրի նոր մանրամասները, որոնք քննարկվել էին անցյալ ուրբաթ Մայամիում, թույլ են տալիս ենթադրել, որ ԱՄՆ նախագահի գործողությունների թվացյալ քաոսայնության հետևում կարող է կանգնած լինել որոշակի հաշվարկ։ Այսպես կոչված՝ չորս հիմնական կետերից բաղկացած ծրագրի մասին հայտնել է The Washington Post-ը։ Այն ուկրաինական բարձրաստիճան ներկայացուցիչների հետ քննարկել են Թրամփի պատվիրակներ Ջարեդ Քուշները և Սթիվ Ուիթքոֆը։

Խաղաղության ծրագրի չորս կետերը

Համաձայնագրի հիմնական գաղափարն այն է, որ Պուտինը պետք է ոչ միայն դադարեցնի պատերազմը, այլև համաձայնի Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Եվրոպայի համար նոր տնտեսական ճարտարապետության և անվտանգության համակարգի։ Ենթադրվում է, որ դա թույլ կտա վերականգնել կայունությունը տարածաշրջանում և նվազեցնել նոր հակամարտության վտանգը։

Առաջին կետը նախատեսում է Ուկրաինայի վերականգնման ֆինանսավորում։ Խոսքը վերաբերում է ավերված շրջանների վերակառուցմանը, զոհված և վիրավորված զինծառայողների ընտանիքների աջակցությանը, ինչպես նաև երկրի տնտեսության վերականգնմանը։

Երկրորդ կետը՝ ԱՄՆ և եվրոպական պետությունների կողմից Ուկրաինային անվտանգության երաշխիքների տրամադրումն է։ Նրանք պետք է պարտավորվեն նոր ռուսական հարձակման դեպքում ռազմական օգնություն ցուցաբերել։ Ընդ որում, ինչը սկզբունքորեն կարևոր է, երաշխիքները չեն ենթադրում Ուկրաինայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին։

Երրորդ կետը վերաբերում է Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Եվրոպայի տնտեսական վերինտեգրմանը։ Ենթադրվում է էներգետիկ համաձայնագրի կնքում, որը թույլ կտա խողովակաշարերով վերսկսել ռուսական նավթի և գազի մատակարարումները Եվրոպա։ Դրանցից ստացվող եկամուտները Ռուսաստանը և Ուկրաինան պետք է բաժանեն միմյանց միջև։

Ամենաբարդը մնում է չորրորդ կետը՝ Ուկրաինայի տարածքային սահմանազատումը և Ռուսաստանի կողմից զբաղեցված շրջանների կարգավիճակի որոշումը։ The Washington Post-ի հրապարակման համաձայն՝ ծրագիրը նախատեսում է բաժանում ներկայիս շփման գծով՝ որոշ փոխադարձ տարածքային փոխանակումներով, որոնք պետք է նոր սահմանն ավելի ռացիոնալ դարձնեն։

Սակայն համաձայնության հասնելու համար Ուկրաինան ստիպված կլինի ճանաչել օկուպացված տարածքների կորուստը, իսկ Ռուսաստանը՝ հրաժարվել Կիևի վերահսկողության տակ մնացած Դոնբասի 11 տոկոսից ուկրաինական զորքերը դուրս բերելու պահանջից։

Խաղաղության ծրագիրն, ըստ էության, կողմերին վերադարձնում է բանակցություններին, որոնք ընդհատվել էին Ստամբուլում 2022 թվականի ապրիլին։ Այն լուրջ վեճեր կառաջացնի թե՛ Ռուսաստանում, թե՛ Ուկրաինայում։ Այնուամենայնիվ, այն ունի մեկ ակնհայտ առավելություն․ ռազմական գործողությունների անհապաղ դադարեցումը թույլ կտար փրկել հազարավոր կյանքեր՝ թե՛ զինվորականների, թե՛ խաղաղ բնակիչների, և խուսափել այն ձմեռից, որի ընթացքում ռուսական հարվածները կարող են ամբողջ ուկրաինական քաղաքներ դարձնել կյանքի համար ոչ պիտանի։

Թրամփի համար հրադադարը նաև հնարավորություն կդառնար նվազեցնելու վառելիքի համաշխարհային գները, որոնք, ինչպես պնդում է հոդվածի հեղինակը, իրականում աճում են Հորմուզի նեղուցում ճգնաժամի ֆոնին, որը պայմանավորված է հենց ԱՄՆ նախագահի՝ Իրանի վրա հարձակվելու որոշմամբ։

Ուկրաինան խիստ կախված է արբանյակային հետախուզությունից և ամերիկյան սպառազինության մատակարարումներից։ Ուստի Թրամփը, կիրառելով ճնշման կոշտ մեթոդներ, հավանաբար ի վիճակի է ստիպել Կիևին ընդունել առաջարկված պայմանները։ Եվրոպան, չնայած Ուկրաինային աջակցելու բազմաթիվ խոստումներին, չունի բավարար արտադրական հզորություններ և արբանյակային համակարգեր՝ ԱՄՆ-ին լիարժեք փոխարինելու համար։

Ավելին, Եվրոպան ինքն էլ բախվում է բյուջետային ճգնաժամի սպառնալիքին և աստիճանաբար սպառում է Ուկրաինային հետագա աջակցության համար իր ֆինանսական հնարավորությունները։ Կանաչ էներգետիկային անցման քաղաքականության տասնամյակները, ինչպես կարծում է հեղինակը, եվրոպական երկրներին չափազանց կախված են դարձրել էներգառեսուրսների ներմուծումից, այդ թվում՝ ռուսական։

Եվրոպացի առաջնորդները դատապարտել են ռուսական դիզելային վառելիքի արտահանման սահմանափակումները թուլացնելու մասին Թրամփի որոշումը՝ 100 միլիոն դոլար արժողությամբ գործարքի շրջանակում։ Սակայն, հոդվածում բերված տվյալների համաձայն, միայն ընթացիկ տարվա սկզբից Եվրոպան ռուսական հեղուկացված բնական գազի համար վճարել է մոտ 8 միլիարդ եվրո, իսկ 2022 թվականի փետրվարից ի վեր եվրոպական երկրների կողմից գնված ռուսական էներգառեսուրսների ընդհանուր արժեքը գերազանցել է 238 միլիարդ եվրոն։

Այն բանից հետո, երբ Հորմուզի նեղուցի ճգնաժամը խաթարեց Կատարից մատակարարումները, Եվրոպա ռուսական ՀԲԳ ներմուծումն աճեց գրեթե 10 տոկոսով։

Կհամաձայնի՞ արդյոք Պուտինը դադարեցնել պատերազմը

Գլխավոր հարցն այն է, թե արդյոք Ռուսաստանի նախագահը պատրաստ է դադարեցնել ռազմական գործողությունները։ Մոսկվան անտեսեց Թրամփի հայտարարած էներգետիկ զինադադարը, իսկ անցյալ ամիս Մոսկվայում Պուտինի հետ բանակցություններից հետո Քուշները և Ուիթքոֆը Կրեմլից որևէ զիջման չհասան։

Ակնհայտ է, որ Պուտինը կարծում է, թե Ուկրաինան մոտ է քաղաքական, ռազմական և տնտեսական փլուզմանը։ Ուստի Թրամփի փորձը՝ ստիպել Կիևին հրաժարվել ռուսական օբյեկտների նկատմամբ հեռահար հարվածներից՝ պատերազմի այս փուլում Ուկրաինայի ամենաարդյունավետ գործիքներից մեկից, կարող է անբավարար լինել, որպեսզի համոզի Մոսկվային կանգ առնել։