Անտառային հրդեհներն ավելի ու ավելի հաճախ են բռնկվում, քաղաքային աղմուկի աղտոտումը գլոբալ սպառնալիք է դառնում բնակչության առողջության համար, իսկ ֆենոլոգիական անհամապատասխանությունները՝ բնական համակարգերում կյանքի ցիկլի փուլերի ժամկետների խախտումները, էկոլոգիական հետեւանքներ են առաջացնում։

Այս ավելի մեծ ուշադրություն պահանջող կրիտիկական բնապահպանական խնդիրները, լուսաբանվել են Frontiers Report-ի նոր զեկույցում, որը այսօր հրապարակվել Է ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագրի (UNEP) կողմից:

«Frontiers-ի զեկույցը սահմանում եւ առաջարկում է երեք բնապահպանական խնդիրների լուծումներ, որոնք արժանի են ուշադրության եւ գործողությունների կառավարությունների եւ հասարակության կողմից», - ասել է UNEP-ի գործադիր տնօրեն Ինգեր Անդերսենը։

«Քաղաքային աղմուկի աղտոտումը, անտառային հրդեհները եւ ֆենոլոգիական տեղաշարժերը՝ Frontiers-ի այս զեկույցի երեք թեմաները, խնդիրներ են, որոնք ընդգծում են կլիմայի փոփոխության, աղտոտման եւ կենսաբազմազանության կորստի եռակի մոլորակային ճգնաժամի լուծման հրատապ անհրաժեշտությունը», - նշել է նա։

Ըստ զեկույցի՝ քաղաքներում աղմուկի աղտոտվածությունը բնակչության առողջության համար աճող վտանգ է ներկայացնում։

Ճանապարհային երթեւեկության, երկաթուղիների կամ ժամանցի անցանկալի, երկարատեւ եւ բարձր աղմուկները վնասում են մարդու առողջությանն ու ինքնազգացողությանը։ Սա ներառում է քրոնիկ գրգռում եւ քնի խանգարումներ, որոնք հանգեցնում են ծանր սրտի հիվանդությունների եւ նյութափոխանակության խանգարումների, ինչպիսիք են շաքարախտը, լսողության խանգարումը եւ հոգեկան առողջության վատթարացումը։

Աղմուկի աղտոտումն արդեն ամեն տարի հանգեցնում է ԵՄ-ում 12 000 մարդու վաղաժամ մահվան եւ ազդում է ԵՄ յուրաքանչյուր հինգերորդ քաղաքացու վրա: Աղմուկի թույլատրելի մակարդակը գերազանցվել է աշխարհի բազմաթիվ քաղաքներում, այդ թվում՝ Ալժիրում, Բանգկոկում, Դամասկոսում, Դաքքայում, Հոշիմինում, Իբադանում, Իսլամաբադում եւ Նյու Յորքում։

Հատկապես տառապում են շատ երիտասարդ, տարեց մարդիկ եւ տրանսպորտի միջոցների ինտենսիվ շարժմամբ ճանապարհների, արդյունաբերական գոտիների մոտ եւ կանաչ տարածքներից հեռու գտնվող մարգինալացված համայնքները։ Այն նաեւ սպառնում է կենդանիներին՝ փոխելով տարբեր տեսակների, այդ թվում թռչունների, միջատների եւ երկկենցաղների հաղորդակցությունը եւ վարքագիծը։

Կանխատեսվում է նաեւ անտառային հրդեհների առումով վտանգավոր եղանակ։

Ամեն տարի` 2002-ից մինչեւ 2016 թվականը ընկած ժամանակահատվածում, միջին հաշվով այրվում էր 423 միլիոն հեկտար կամ 4,23 միլիոն քառակուսի կիլոմետր երկրային մակերես՝ ամբողջ Եվրոպական միության չափի տարածք, ինչն ավելի ու ավելի տարածված է դառնում խառը անտառների էկոհամակարգերում եւ սավաննաներում։ Ըստ գնահատականների՝ աֆրիկյան մայրցամաքին բաժին է ընկնում տարեկան գլոբալ տարածքի 67 տոկոսը, որն այրվում է հրդեհների բոլոր տեսակների, այդ թվում՝ անտառային հրդեհների հետեւանքով։

Կանխատեսվում է, որ անտառային վտանգավոր հրդեհները եղանակային պայմաններն ավելի հաճախակի եւ ինտենսիվ կդառնան, ինչպես նաեւ կտեւեն ավելի երկար, այդ թվում ՝ այն շրջաններում, որոնք նախկինում չեն տուժել հրդեհներից։

Կլիմայի փոփոխությունը խախտում է բույսերի եւ կենդանիների բնական ռիթմերը։

Ֆենոլոգիան շրջակա միջավայրի ուժով պայմանավորված կյանքի ցիկլի կրկնվող փուլերի համաժամացումն է, եւ էկոհամակարգում փոխազդող տեսակները արձագանքում են փոփոխվող պայմաններին: Բույսերը եւ կենդանիները ցամաքային, ջրային եւ ծովային էկոհամակարգերում օգտագործում են ջերմաստիճանը, օրվա տեւողությունը կամ տեղումները որպես ազդակներ, տերեւները ցրելու, ծաղկելու, պտուղներ բերելու, բազմապատկման, բույնելու, փոշոտելու, գաղթելու կամ այլ ձեւերով վերափոխվելու համար:

Ֆենոլոգիական տեղաշարժերը տեղի են ունենում այն ժամանակ, երբ տեսակները փոխում են կյանքի ցիկլի փուլերի ժամկետները՝ ի պատասխան կլիմայի փոփոխության հետեւանքով շրջակա միջավայրի պայմանների փոփոխության: Խնդիրն այն է, որ էկոհամակարգի փոխազդեցության տեսակները միշտ չէ, որ փոխում են ժամանակը նույն ուղղությամբ կամ նույն արագությամբ։

Այս ֆենոլոգիական տեղաշարժերը ավելի ու ավելի հաճախ խախտվում են կլիմայի փոփոխության պատճառով՝ բույսերը եւ կենդանիներին դուրս մղելով իրենց բնական ռիթմերով համաժամեցումից եւ հանգեցնելով անհամապատասխանությունների, օրինակ, երբ բույսերը փոխում են կյանքի ցիկլի փուլերը ավելի արագ, քան խոտաբույսերը։