նախընտրելի դարձնել
Մասնագիտական կրթությունն ու ուսուցումն ավելի ու ավելի է ճանաչվում որպես ներառական հնարավորություն բոլոր սովորողների համար՝ հատկապես հաշմանդամություն ունեցող անձանց։ Քանի որ Հայաստանը շարունակում է իրականացնել վերջին տարիներին նախաձեռնված իրավական բարեփոխումները, 2025 թվականը նշանավորվում է որպես քաղաքականությունը գործնականում կյանքի կոչելու շրջադարձային փուլ։ Զրուցել ենք ներառական կրթության առաջատար փորձագետ Անահիտ Պետրոսյանի հետ՝ քննարկելու 2025 թվականի արդյունքները և 2026 թվականի առաջնահերթությունները, որի ներգրավվածությունը ներառական կրթական բարեփոխումներում մինչ այսօր հույսի կամուրջ է դարձել Հայաստանի հարյուրավոր երեխաների համար։ Ներկայումս տիկին Պետրոսյանը կենտրոնացած է գործնականորեն աշխատանքում իրականացվող ուսուցման մեթոդաբանական մոդուլների մշակման և հայկական կրթական հաստատությունների հետ գործընկերությունների խթանման վրա՝ շրջանավարտների համար կայուն զբաղվածության ուղիներ ստեղծելու նպատակով։
Սարիբեկյան․ Տիկին Պետրոսյան, 2024 թվականին իրականացված հսկայածավալ օրենսդրական փոփոխություններից և 2025 թվականի ընթացքում դրանց կիրառման սկզբնական քայլերից հետո, ինչպե՞ս կգնահատեք այսօր Հայաստանում ներառական մասնագիտական կրթության և ուսուցման ներկայիս վիճակը՝ որպես ոլորտի քիչ թվով փորձագետներից մեկը։
Պետրոսյան․ Տիկին Սարիբեկյան, շնորհակալություն ջերմ գնահատականի և շատ կարևոր ու ժամանակին տրված հարցի համար։
Հայաստանում ներառական մասնագիտական կրթության և ուսուցման (ՄԿՈւ) ներկայիս վիճակը գնահատելը պահանջում է երկակի մոտեցում․ մի կողմից՝ ճանաչել 2024 թվականի օրենսդրական փաթեթի շնորհիվ իրականացված զգալի փոխակերպիչ առաջընթացը, մյուս կողմից՝ հստակ գիտակցել համակարգային իրականացման այն մարտահրավերները, որոնք բնորոշ են 2025–2026 թվականների փուլին։ Կարճ ասած՝ մենք անցել ենք հատվածական փորձնական ծրագրերի փուլից դեպի կառուցվածքային, համապետական անցում։ Այս տարին իսկապես վճռորոշ էր։ 2024 թվականին մեկնարկած բարեփոխումները՝ հատկապես օրենսդրությամբ հավասար հասանելիության իրավական պարտավորության ամրագրումը, 2025 թվականին սկսեցին բերել կոնկրետ ինստիտուցիոնալ փոփոխություններ։ Մենք տեսել ենք ՄԿՈւ հաստատությունների առաջին խմբին, որոնք ներդրել են ներառման պաշտոնական քաղաքականություններ և սկսել են հավաքագրել ելակետային տվյալներ հաշմանդամություն ունեցող սովորողների մասնակցության վերաբերյալ։ Սակայն մենք դեռ գտնվում ենք երկար ճանապարհի սկզբում։ Օրենքները ստեղծում են հնարավորություն, իսկ իրականացումն ու մշակութային փոփոխությունը դարձնում են այն իրականություն։
Սարիբեկյան․ Ի՞նչ խոչընդոտներ են դեռևս պահպանվում հաշմանդամություն ունեցող սովորողների համար, ովքեր 2025 թվականին ցանկանում են մուտք գործել ՄԿՈւ ծրագրեր։
Պետրոսյան․ Այս տարի հատկապես երկու ոլորտ են մնում խնդրահարույց․
- Ցավոք, դեռևս չկա լիարժեք ներառական գնահատման մոդել, որը հատուկ մշակված լինի մասնագիտական կրթության համատեքստի համար։ Շատ դիմորդներ ապավինում են ընդհանուր կրթական գնահատումներին, որոնք չեն բացահայտում մասնագիտական ներուժը․ սա այն բացն է, որը մենք պետք է փակենք 2026 թվականին։
- Թեև որոշ քոլեջներում արդեն աշխատում են հատուկ մանկավարժներ և խորհրդատուներ, այդ դերերը դեռևս ամբողջ համակարգում ստանդարտացված չեն։
Սարիբեկյան․ Արդյո՞ք Հայաստանը ներկայումս հետևում է հաշմանդամություն ունեցող սովորողների արդյունքներին մասնագիտական կրթություն և ուսուցման մեջ։
Պետրոսյան․ Այո՛, և սա 2025 թվականի կարևոր առաջընթաց է։ Առաջին անգամ մի շարք մարզերում ներդրվել են տվյալների շրջանակներ, որոնք հետևում են ոչ միայն ընդունելության թվերին, այլև պահպանմանը, դասընթացների ավարտին և վաղ զբաղվածության արդյունքներին։ 2025 թվականի տվյալները ցույց են տալիս, որ այն վայրերում, որտեղ առկա են ներառական աջակցություններ, ինչպիսիք են օրինակ պատրաստված անձնակազմը, մատչելի ենթակառուցվածքներն ու անհատական պլանավորումը, հաշմանդամություն ունեցող սովորողները ծրագրերն ավարտում են ակնկալվածից զգալիորեն բարձր ցուցանիշներով։ Սա վերջին տարիներին եղել է իմ հիմնական փորձագիտական առաջարկություններից մեկը որն այժմ իրականացվում է առանձին ծրագրերի իրականացման շնորհիվ։
Սարիբեկյան․ Ձեր կարծիքով՝ այս տարի ինստիտուցիոնալ զարգացման ո՞ր ուղղությունն էր ամենակարևորը։
Պետրոսյան․ Կրթության ոլորտի աշխատողների և անձնակազմի մասնագիտական զարգացումը։ 2025 թվականին Հայաստանում փորձարկվեց ներառական ՄԿՈւ-ի ազգային վերապատրաստման ծրագիր դասախոսների համար։ Ծրագիրը շեշտադրում է իրատեսական հարմարեցման ռազմավարությունները, ներառական մանկավարժությունը և առարկայական ուսուցիչների ու աջակցող մասնագետների համատեղ պլանավորումը։ Սկզբնական արձագանքները շատ դրական են․ ուսուցիչներն իրենց ավելի վստահ են զգում, իսկ ուսանողները փաստում են ներգրավվածության աճի մասին։
Սարիբեկյան․ Ինչպե՞ս են գործատուները 2025 թվականին արձագանքել ներառական ուղիներով շրջանավարտներին։
Պետրոսյան․ Գործատուների ներգրավվածությունն աճել է։ 2025 թվականին տեղի ունեցավ առաջին ոլորտային կլոր սեղանը, որը հատուկ կենտրոնացած էր հաշմանդամություն ունեցող շրջանավարտների աշխատանքի ընդունման վրա։ Հյուրանոցային բիզնեսի, ՏՏ-ի և արտադրության ոլորտների գործընկերները սկսել են պրակտիկաներ և աջակցվող զբաղվածության տեղաբաշխումներ։ Դա դեռ սաղմնային փուլում է, բայց վճռորոշն այն է, որ այս տարի երկխոսությունը տեսական հանձնառությունից անցավ իրական առաջարկների և փորձնական տեղաբաշխումների փուլ։
Սարիբեկյան․ 2025 թվականին որակի ապահովման և հաշվետվողականության տեսանկյունից ի՞նչ առաջընթաց է գրանցվել։
Պետրոսյան․ Որակի ապահովումը վերջապես դառնում է ավելի ներառական։ Առաջին անգամ մասնագիտական կրթության և ուսուցման ազգային հավատարմագրման մարմինը ներառեց հաշմանդամությանը վերաբերող հատուկ ցուցանիշներ իր գնահատման շրջանակներում՝ իմ երկարատև փորձագիտական առաջարկներից և գործող ցուցանիշների լիարժեք վերանայումից հետո։ Սա նշանակում է, որ մասնագիտական կրթական հաստատությունները գնահատվում են ոչ միայն ակադեմիական որակի, այլև մատչելիության, սովորողների աջակցության և հաշմանդամություն ունեցող ուսանողների արդյունքների տեսանկյունից։ Սա 2025 թվականի կարևորագույն ձեռքբերումներից է և նաև իմ անձնական հաջողությունը։
Սարիբեկյան․ Մոտենալով 2026 թվականին՝ որո՞նք են ամենակարևոր ռազմավարական առաջնահերթությունները։
Պետրոսյան․ Իմ կարծիքով՝ 2026 թվականի համար կան երեք առանցքային ռազմավարական առաջնահերթություններ․
- Աջակցման համակարգերի ինստիտուցիոնալացում․ անհրաժեշտ է պաշտոնապես ձևավորել մասնագետների դերերը՝ օրինակ՝ ներառական կրթության համակարգողներ, բոլոր մասնագիտական կրթության և ուսուցման քոլեջներում։
- Անցում և զբաղվածության կապեր․ ներառական ՄԿՈւ-ն միայն կրթության մասին չէ․ այն պետք է կապվի զբաղվածության հետ։ Հանրային զբաղվածության ծառայությունների հետ ավելի սերտ համադրում, գործատուների գործընկերություններ և աջակցվող աշխատանքի տեղաբաշխման մոդելներ 2026 թվականին կլինեն ռազմավարական առաջնահերթություններ։
- Ազդեցության կայուն չափում․ 2025 թվականին մենք սկսեցինք տվյալների հավաքագրումը։ 2026 թվականին պետք է այն վերածել ազդեցության գնահատման՝ հասկանալու ոչ միայն այն, որ սովորողները ավարտում են ծրագրերը, այլև թե ինչպես է ուսուցումը փոխանցվում աշխատանքի պահպանմանը, աշխատավարձի աճին և հաշմանդամություն ունեցող անձանց կյանքի որակի երկարաժամկետ բարելավմանը։
Սարիբեկյան․ Տիկին Պետրոսյան, Ձեր փորձագիտական կարծիքը արժեքավոր է այս ոլորտում, քանի որ Ձեր գործունեությունը հիմնարար դեր է ունեցել մեր երկրում ներառական կրթության խթանման գործում։ Ի՞նչ հիմնական ուղերձ կփոխանցեիք քաղաքականություն մշակողներին, երբ Հայաստանը մուտք է գործում 2026 թվական։
Պետրոսյան․ 2023–2024 թվականների բարեփոխումները և 2025 թվականի սկզբնական իրականացումը հիմք դրեցին։ Սակայն իրական ներառականությունը համակարգային է։ Այն պահանջում է կայուն ֆինանսավորում, մասնագիտական պատրաստվածություն և ծրագրերի ու ծառայությունների շարունակական հարմարեցում։ Եթե 2025 թվականը կարողությունների ձևավորման տարի էր, ապա 2026 թվականը պետք է լինի որակով մասշտաբավորման տարի՝ ապահովելով, որ յուրաքանչյուր հաշմանդամություն ունեցող սովորող ունենա հավասար հասանելիություն, անհատականացված աջակցություն և արժանապատիվ զբաղվածության հստակ ուղի։
Հեղինակ՝ Աղավնի Սարիբեկյան
