նախընտրելի դարձնել
Հայաստանի առաջիկա անդամակցությունը Մաքսային Միությանը(ՄՄ) ըստ էության նշանակում է հրաժարում սակագնային լիբերալ քաղաքականությունից ու անցում ՄՄ առանձին անդամների համար հովանավորչական քաղաքականության: Պարզաբանենք կարեւորագույն սննդամթերքի՝ շաքարավազի օրինակի հիման վրա, որը մեծ քանակությամբ ներկրվում է Հայաստան երրորդ երկրներից:
I կիասմյակում Հայաստանը ներկրել է ավելի քան 27,2 հազար տոննա շաքարավազ ավելի քան 571 դոլար մեկ տոննայի դիմաց մաքսային արժեքով: Ընդ որում առյուծի բաժինը պատկանում է Բրազիլիային(90.6 տոկոս)՝ 549 դոլար մեկ տոննայի դիմաց մաքսային արժեքով ու մեր ցամաքային հանրապետությունից 11 հազար կմ հեռավորության վրա:
Ծավալի մեծ տարբերությամբ երկրորդ տեղում է «հարեւան» Ռումինիան(8.5 տոկոս), որտեղից նշված ժամանակում շաքարավազ է ներկրվել 765 դոլար մեկ տոննայի դիմաց մաքսային արժեքով: Ռումինիայում նախապես շաքարավազն արտադրվում էր տեղական շաքարեղեգի հումքից, սակայն վերջին ժամանակներում լայնորեն տարածվել է համեմատաբար էժան բրազիլական հումքը: Այս մթերքի մյուս քանակությունը Հայաստանը ներկրում է մի շարք այլ երկրներից:
Չնայած սեփական ծավալուն արտադրությանը(անցյալ տարի ավելի քան 5 մլն տոննա)՝ մեր հյուսիսային հարեւանն, այնուամենայնիվ, ստիպված էր շաքար ներկրել, ինչպես նաեւ հումք արտադրության համար: Այսպես, վերջին երեք տարիներին Ռուսաստանը ներկրել է ավելի քան 5,2 մլն տոննա շաքարավազ՝ մոտ 3,4 մլդր դոլար արժողությամբ՝ ընդ որում, նույնպես առավելապես Բրազիլիայից(70 տոկոս):
Սակայն շաքարավազի(ինչպես նաեւ մի շարք այլ մթերքների) ռեսուրսների իրավիճակը Ռուսաստանում մեր համեմատ արմատապես այլ է: Այս երկրում ՄՄ սակագներում արտացոլված հովանավորչությունը արտահայտվում է բարձր մաքսային տուրքերով՝ տեղական արտադրանքի մրցունակության ապահովման նպատակներով:
Նախ նշենք, որ անգամ ՄՄ ներսում համագործակցությունը իդեակալական չէ: Ամեն անդամ երկիր, բնականաբար, փորձում է պաշտպանել իր շահերը: Ասենք, նույն շաքարավազի հարցում լուրջ խնդիրներ էին ծագել Բելոռուսի ու Ռուսաստանի միջեւ:
Ռուսաստանը երկարատեւ դադարից հետո երկու տարի առաջ նույնպես շաքարավազ արտահանեց: Սակայն ԻԿԱՌ փորձագետների գնահատմամբ ընթացող տարում նա պետք է կտրուլ ավելացնի հումքի ներկրման ծավալները: Նշենք, որ նոյեմբերի սկզբի դրությամբ Ռուսաստանում շաքարեղեգի բերքը կազմել է 34,2 մլն տոննա՝ նախորդ տարվա 38,4-ի համեմատ: Ի վերջո, այս երկրում շաքարավազի հետ կապված խնդիրները բավական են…
ՄՄ-ում կիրառվում է երրորդ երկրներից շաքարեղեգի ներմուծման հատուկ մաքսատուրք(այսինքն յուրաքանչյուր միավորի դիմաց), I կիսամյակում 250 դոլարի չափով շաքարավազի եւ 270 դոլարի չափով երկրորդ կիսամյակում: Ըստ այսպես կոչված «սպիտակ» շաքարի, այսինքն, արտադրանքը, որը ներկայացված է մեր մանրածախ ցանցում, մաքսային տուրքը կազմում է 340 դոլար տոննայի դիմաց: Այդ գործիչները հայտնվում են «Մաքսային միության միասնական մաքսային սակագնի» դեպքում, որը գործողության մեջ դրվեց 2010 թ. սկզբից:
Հայաստանում է շաքարի դեպքում գործում է ադվալորային (այսինքն մաքսային արժեքի տոկոսներ) 10 տոկոս չափով տուրքը: Ըստ հաշվարկների, այս տարվա I կիսամյակում միջին վճարը կազմել է մոտ 57 դոլար մեկ տոննա շաքարի դիմաց, որը ցածր է ՄՄ տուրքերից ինչպես «սպիտակ» շաքարավազի, այնպես էլ շաքարի ճակնդեղի դեպքում:
Հասկանալի է, որ ՄՄ Հայաստանի անդամակցությունից հետո «մեր» տուրքերը կվերանայվեն: Պարզ է նաեւ, որ ՄՄ բարձր դրույքների կիրառումը կհանգնեցնի Հայաստան ներկրվող ապրանքների կտրուկ թանկցաման, այդ թվում սննդամթերքի:
«Զգայուն ապրանքների ցանկը, որի վերաբերյալ ներմուծման մաքսային տուրքի որոշումը Մաքսային միության հանձնաժողովն ընդունում է կոնսենսուսով», ներառում է գրեթե բոլոր ապրանքները: Խնդիրն այն է, որ այդ սակագներն արդեն հաստատվել են ՄՄ ներկա անդամների կողմից ու դժվար թե Հայաստանի համար նվազեցվեն...
Նշենք, որ ՄՄ սակագնային քվոտաներում(որոնց շնորհիվ կարելի է որոշակի ժամանակահատվածում որոշակի քանակությամբ ապրանքներ ներմուծել համեմատաբար ցածր տուրքերով), կիրառվում են միայն հումք հանդիսացող որոշ գյուղատնտեսական արտադրանքների դեպքում: Վերամշակված արտադրանքի դեպքում այդ զիջումները չեն գործում:
Այժմ հաստատվում է, որ ներկրվող ռուսական բնական գազի զրոյական սակագնի կիրառման դեպքում դրա վերջին թանկացումը Հայաստանի համար փոխհատուցվում է: Սակայն, ոչ ոք չի համարձակվի կանխատեսել, թե արդյոք նույնը կլինի գինը ռուսական գազի դեպքում, թե առաջիկայում եւս հերթական անգամ գինը կբարձրանա…
Սմբատ Գրիգորյան
