ՀՀ փոխարտգործնախարար Վահան Կոստանյանը Իսրայելում է՝ տարածաշրջանային նախաձեռնությունները խթանելու համար, սակայն բանակցությունների ընթացքում շարունակում են ի հայտ գալ անհամաձայնություններ, որոնք ազդում են երկու երկրների միջեւ հարաբերությունների վրա, տեղեկացրել է Israel National News-ը (Յոթերորդ ալիք)։

Կոստանյանը երեկ ժամանել է Իսրայել՝ մի շարք հանդիպումների համար, որոնք նպատակ ունեն ուսումնասիրել երկու երկրների միջեւ հարաբերություններում նոր գլուխ բացելու հնարավորությունը։

Առանցքային նախաձեռնություններից մեկը TRIPP նախագիծն է, որը նախատեսված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջոցով Կենտրոնական Ասիայի երկրները Եվրոպայի հետ կապելու համար։

Դիվանագիտական ​​աղբյուրը նշել է Իսրայելի եւ Հայաստանի միջեւ հարաբերությունները բարելավելու ջանքերի շուրջ առկա լարվածությունը։ «Նախագահ Թրամփը անցյալ տարի դիվանագիտական ​​աջակցություն է ցուցաբերել այս նախագծին, եւ Իսրայելը այն դիտարկում է որպես տարածաշրջանային համագործակցությունն ուսումնասիրելու, ինչպես նաեւ Իրանի հետ ռազմավարական կապեր ունեցող Հայաստանի հետ աստիճանական մերձեցման հնարավորություն»։

Աղբյուրի փոխանցմամբ՝ «չնայած համատեղ նախագծերն առաջ մղելու ցանկությանը, երկու կողմերի հարաբերություններում մնում են մի քանի հիմնական խնդիրներ»։ «Վերջին տարիներին ավելացել են Երեւանի Հրեական կենտրոնի եւ սինագոգի դեմ վանդալիզմի դեպքերի մասին հաղորդագրությունները, այդ թվում՝ հրկիզման փորձերը եւ վիրավորական գրաֆիտիները»,- նշել է աղբյուրը։

Ըստ Հայաստանի հրեական համայնքի աղբյուրների՝ բողոքի ակցիայի մասնակիցներից մի քանիսը իրենց գործողությունները բնութագրել են որպես բողոք Իսրայելի կողմից Ադրբեջանին զենքի վաճառքի դեմ։

Սակայն տեղի համայնքի ներկայացուցիչներն ընդգծել են, որ Հայաստանում հրեական կրոնական կյանքը ազատ է, եւ իշխանությունները թշնամական քաղաքականություն չեն վարում իրենց նկատմամբ։

Աղբյուրի փոխանցմամբ՝ մեկ այլ զգայուն հարց է գույքային վեճը Երուսաղեմի Հին քաղաքի հայկական թաղամասում։ «Մի քանի տարի առաջ Հայկական պատրիարքարանը վարձակալության պայմանագիր է կնքել իսրայելցի գործարարի հետ՝ հյուրանոց կառուցելու համար, սակայն անցյալ տարվա սեպտեմբերին հայտարարել է պայմանագրի լիակատար դադարեցման մասին»։

Հակամարտությունը վերածվել է հանրային դիմակայության, որը ներառում էր բողոքի ցույցեր, սոցիալական ցանցերում կոշտ հայտարարություններ եւ աշխարհի տարբեր հայկական խմբերի հետ կապված կազմակերպությունների գործունեություն։ Որոշ արշավներ օգտագործել են «էթնիկ զտում» տերմինը՝ հողային վեճը նկարագրելու համար. արտահայտություններ, որոնք Իսրայելը լիովին մերժում է՝ խնդիրը ներկայացնելով որպես եկեղեցու եւ մասնավոր ընկերության միջեւ քաղաքացիական հակամարտություն, առանց կառավարության մասնակցության։ Սակայն հանրային ուշադրությունն այս հարցը դարձրել է զգայուն երկու երկրների միջեւ հարաբերություններում։

Տարածաշրջանային առումով Իրանի հետ Հայաստանի կապերը շարունակում են կենտրոնական տեղ զբաղեցնել Երուսաղեմի հետ նրա հարաբերություններում։

«Աշխարհագրական մեկուսացվածության պատճառով Երեւանը Թեհրանի հետ կանոնավոր համագործակցություն է պահպանում էներգետիկայի, լոգիստիկայի եւ առեւտրի ոլորտներում: Մասնավորապես, «գազ էլեկտրաէներգիայի դիմաց» համաձայնագիրը գործում է տարիներ շարունակ եւ երկարաձգվել է մինչեւ 2030թ․, որի արդյունքում երկկողմ առեւտրի ծավալը տարեկան հասնում է մոտ 700 միլիոն դոլարի, իսկ Հայաստանը նպատակ ունի գերազանցել 3 միլիարդ դոլարի նշագիծը»,- նշել է աղբյուրը։

Արեւմտյան հաղորդագրությունները, այդ թվում՝ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության Արտասահմանյան ակտիվների վերահսկողության գրասենյակի (OFAC) հրապարակումները, ցույց են տալիս, որ Իրանը Հայաստանն օգտագործում է որպես ապրանքների եւ սարքավորումների փոխանցման միջանցք՝ պատժամիջոցները շրջանցելու համար, չնայած Հայաստանի կառավարությունը հերքել է երկու երկրների միջեւ զենքի գործարքի մասին հաղորդագրությունները: Թեհրանի նկատմամբ զգայունությունը շարունակում է նշանակալի գործոն լինել իսրայելա-հայական հարաբերություններում։

Միեւնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ում հայկական լոբբին, որը տասնամյակներ շարունակ ազդեցություն է ունեցել ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության վրա, վերջերս քննադատել է Իսրայելի եւ Ադրբեջանի միջեւ անվտանգության ոլորտում համագործակցությունը: Իսրայելում եւ Ադրբեջանում նման քայլերն ընկալվում են որպես երկու երկրների միջեւ ռազմավարական հարաբերությունները խաթարելու փորձ, որոնք հիմնականում հիմնված են Իրանի նկատմամբ ընդհանուր դիմադրության վրա։

Այս ֆոնին քննարկվում է Կոստանյանի Երուսաղեմ այցի հնարավորությունը։ Իսրայելը հետաքրքրված է ավելի մեծ տնտեսական եւ տարածաշրջանային նախագծերի առաջխաղացման հնարավորությունների ուսումնասիրությամբ, բայց նաեւ հասկանում է, որ ցանկացած առաջընթաց կպահանջի զգայուն հարցերի լուծում՝ Հայաստանում հրեական համայնքի անվտանգությունը, Երուսաղեմի հայկական թաղամասի շուրջ վեճը, Երեւանի հարաբերություններն Իրանի հետ եւ Իսրայելի ներկայացվածությունը միջազգային ասպարեզում։

«Եթե երկու կողմերին էլ հաջողվի նվազեցնել լարվածությունը եւ հիմք ստեղծել շարունակական երկխոսության համար, այցը կարող է նշանավորել հարաբերությունների փոփոխության սկիզբը։ Հակառակ դեպքում այն կարող է մնալ կարեւոր քայլ, որը չի կարողանա հաղթահարել տարիների ընթացքում կուտակված խոր տարաձայնությունները»,- եզրափակել է աղբյուրը։

Քաղաքական խորհրդակցություններ Հայաստանի եւ Իսրայելի ԱԳՆ-ների միջեւ