նախընտրելի դարձնել
Հարավային Վրաստանի բարձրավանդակներում հնագետները հայտնաբերել են նախկինում անհայտ և երկարատև լեռնային մշակույթի հետքեր, որը գոյություն է ունեցել բրոնզի դարից մինչև միջնադար։
«Antiquity» ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը հիմնված է Հարավային Կովկասի ամենադժվարամատչելի շրջաններից մեկում՝ Ջավախքի բարձրավանդակում, տարիների պեղումների և լանդշաֆտային վերլուծության վրա։
Աշխատանքը կատարվել է Samtskhe-Javakheti Project նախագծի շրջանակներում, որը 2017 թվականից ի վեր համակարգված կերպով ուսումնասիրում է տարածաշրջանի բարձրավանդակները։
Այս ընթացքում հետազոտողները բացահայտել են մոտ 168 հնագիտական վայր, այդ թվում՝ բնակավայրեր, ամրություններ և խոշոր դամբարանային համալիրներ։ Սա ցույց է տալիս, որ տարածաշրջանը չի եղել ծայրամասային կամ պարբերաբար բնակեցված տարածք, ինչպես նախկինում ենթադրվում էր, այլ ներկայացրել է մարդկային գործունեության կայուն գոտի հազարամյակներ շարունակ։
Ուսումնասիրության առանձնահատկությունը դաշտային պեղումների և ժամանակակից հեռազգացման մեթոդների համադրությունն էր։ Գիտնականները սկզբում օգտագործել են օդային լուսանկարչություն և արբանյակային տվյալներ՝ հնարավոր հնագիտական վայրերը բացահայտելու համար, ապա անցել են մանրամասն պեղումների։ Այս մոտեցումը թույլ տվեց նրանց վերականգնել բնակավայրերի կառուցվածքները և հասկանալ, թե ինչպես են հին համայնքները հարմարվել բարձրավանդակի դժվար կլիմայական պայմաններին։
Ամենանշանակալի գտածոների շարքում էին քարե ամրություններով խոշոր բնակավայրերը և ընդարձակ թաղման համալիրները։ Հայտնաբերվել են նաև խորհրդանշական առարկաներ, այդ թվում՝ արևային մոտիվներով բրոնզե սկավառակներ և դեկորատիվ կավե սալիկներ։ Այս արտեֆակտները վկայում են ոչ միայն առօրյա կյանքի, այլև շրջակա աշխարհի խորհրդանշական ընկալման հետ կապված համոզմունքների և ծիսական սովորույթների զարգացած համակարգի առկայության մասին։
Հետազոտողները նշում են, որ հայտնաբերված նյութերը ցույց են տալիս, որ տարածաշրջանի լեռնային համայնքները մեկուսացված չէին։ Ընդհակառակը, նրանք մասնակցել են Կովկասի տարբեր մասերը ընդգրկող փոխազդեցության, փոխանակման և մշակութային հաղորդակցության լայնածավալ ցանցերի։ Սա փոխում է բարձրավանդակային տարածքների դերի ընկալումը, որոնք նախկինում հաճախ համարվում էին մարգինալ և նոսր բնակեցված։
Լրացուցիչ ապացույցները ցույց են տալիս, որ շատ բնակավայրեր գոյություն են ունեցել բազմիցս. մարդիկ դարերի ընթացքում վերադարձել են նույն վայրեր, վերակառուցել ամրությունները և թարմացնել ենթակառուցվածքները։ Սա ենթադրում է լանդշաֆտի հետ երկարատև կապ և տնտեսական կազմակերպման կայուն ձևեր։
